Ιστορία

Φέτος συμπληρώνονται δεκαπέντε χρόνια από τις διαδηλώσεις στην Γένοβα το 2001. Οι G8, οι ηγέτες των οχτώ ισχυρότερων κρατών του πλανήτη, είχαν διαλέξει αυτή την ιταλική πόλη για την ετήσια συνάντησή τους. Το κίνημα ενάντια στην καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση είχε αποφασίσει να τους χαλάσει τη φιέστα. 

 

Η κυβέρνηση του Μπερλουσκόνι είχε μετατρέψει το κέντρο της πόλης, σε ένα απόρθητο φρούριο, με φράχτες από συρματοπλέγματα και αμέτρητους αστυνομικούς, καραμπινιέρους, ασφαλίτες. Στις 20 Ιούλη, η καταστολή των διαδηλωτών ήταν τόσο βάρβαρη, που ένας τους, ο 19χρονος Κάρλο Τζουλιάνι δολοφονήθηκε. 

 

Η καταστολή δεν τρομοκράτησε το κίνημα. Την επόμενη μέρα τριακόσιες χιλιάδες διαδηλωτές/τριες πλημμύρισαν την πόλη. Η Γένοβα έγινε σύμβολο της νέας αυτοπεποίθησης του κινήματος, της γενίκευσης εμπειριών από τους διαφορετικούς αγώνες. Η ιδέα ότι μπορούμε να παλέψουμε και να νικήσουμε όλοι μαζί, ενάντια σε ένα κοινό εχθρό, το καπιταλιστικό σύστημα. 

 

Η Γένοβα είχε επιπτώσεις. Τα δίκτυα των αγωνιστών που την οργάνωσαν ήταν η αφετηρία για το αντιπολεμικό κίνημα που έκανε εντυπωσιακά και ορμητικά την εμφάνισή του με τις γιγάντιες διαδηλώσεις της 15 Φλεβάρη του 2003 σε όλο τον κόσμο. Το αντικαπιταλιστικό κίνημα και το αντιπολεμικό κίνημα τροφοδότησαν την νέα, ριζοσπαστική αριστερά που άρχισε να διαμορφώνεται σε διάφορες χώρες της Ευρώπης. 

 

Τίποτα όμως δεν γεννιέται από το μηδέν. Η Αριστερά και το εργατικό κίνημα έχει πολιτικές εμπειρίες δεκαετιών από μεγάλες ταξικές αναμετρήσεις, νίκες και ήττες, και η γνώση αυτής της ιστορίας είναι απαραίτητο συστατικό σε οποιαδήποτε σοβαρή συζήτηση για τις στρατηγικές και τακτικές επιλογές που έχουμε να κάνουμε σήμερα. Το 2016 μια σειρά τέτοιων επετείων δίνουν αυτή τη δυνατότητα. 

 

Το 1936, ογδόντα χρόνια πριν, ήταν χρονιά αντεπίθεσης για την εργατική τάξη διεθνώς: Μάης του ‘36 στην Ελλάδα, νίκη του Λαϊκού Μετώπου στη Γαλλία, επανάσταση ενάντια στο φασισμό στην Ισπανία. Ο συνδυασμός της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης και της επικράτησης των ναζί στην Γερμανία στις αρχές της δεκαετίας του ’30, είχε πισωγυρίσει το εργατικό κίνημα –αγώνες ξεσπούσαν λίγοι και συνήθως έχαναν. Η δεξιά και ο φασισμός σήκωναν κεφάλι. Αυτή η κατάσταση άρχισε να αλλάζει από το 1934. 

 

Η εργατική τάξη δεν πέρασε με ένα άλμα στην αντεπίθεση κι ούτε μέσα από έναν δρόμο. Αλλού ξεκίνησε μέσα από σκληρούς «οικονομικούς» αγώνες. Αλλού από την πάλη ενάντια σε αυταρχικά καθεστώτα και φασίστες και πολλές φορές με ένα συνδυασμό και των δυο διεργασιών που η μια ριζοσπαστικοποιούσε την άλλη. 

 

Τον Μάη του 1936 το Λαϊκό Μέτωπο (η συμμαχία των σοσιαλιστών, των κομμουνιστών και των αστών Ριζοσπαστών) κέρδισε τις εκλογές στην Γαλλία. Οι προσδοκίες των εργατών τους έδωσαν την αυτοπεποίθηση να κινηθούν χωρίς να περιμένουν πότε θα αρχίσει το έργο της η «δικιά τους» κυβέρνηση. 

 

Οι πρώτες απεργίες σε κάποια εργοστάσια του Παρισιού μετατράπηκαν σε μια ανεπανάληπτη σε έκταση και διάρκεια γενική απεργία, που αγκάλιασε συνδικαλισμένους και ασυνδικάλιστους, γυναίκες και άνδρες, βιομηχανικούς εργάτες και υπάλληλους σε πολυκαταστήματα. Και οι απεργοί δεν έμειναν στα σπίτια τους. Κατέλαβαν τους χώρους δουλειάς τους. 

 

Το θέαμα των εργοστασίων με τις κόκκινες σημαίες να κυματίζουν στις εισόδους τους, ήταν σήμα πανικού για την άρχουσα τάξη. Οι εκπρόσωποι των εργοδοτών έσπευσαν να υπογράψουν τις συμφωνίες της Ματινιόν (το πρωθυπουργικό μέγαρο). Οι κατακτήσεις ήταν πραγματικές και πρωτόγνωρες –συλλογικές συμβάσεις, ακόμα και πληρωμένες καλοκαιρινές άδειες. 

 

Όμως, οι απεργίες δεν σταματούσαν. Χρειάστηκε η παρέμβαση του ΚΚ Γαλλίας για να μπει το φρένο και η «επιστροφή στην ομαλότητα». Ο Μορίς Τορέζ, ο γραμματέας του κόμματος στις 11 Ιούνη είπε, σε μια ομιλία του, την περίφημη φράση: «οι κομμουνιστές πρέπει να ξέρουν πώς να σταματούν μια απεργία».

 

Στην Ισπανία την ίδια χρονιά η άρχουσα τάξη απάντησε στην εργατική αντεπίθεση –που είχε αποκτήσει μεγαλύτερες διαστάσεις μετά την εκλογική νίκη του ισπανικού Λαϊκού Μετώπου τον Φλεβάρη- με ένα πραξικόπημα. Τον Ιούλη του 1936 μια χούντα στρατηγών, με επικεφαλής τον Φράνκο, προσπάθησε να καταλάβει την εξουσία. Η απάντηση στο φασιστικό πραξικόπημα ήταν η εργατική επανάσταση. 

 

Οι εργάτες, στις πόλεις και την ύπαιθρο, εξοπλίστηκαν όπως μπορούσαν για να τσακίσουν το πραξικόπημα παρά και ενάντια πολλές φορές στις εντολές της «δικιάς τους» κυβέρνησης. Και στην πορεία, έχτισαν τα δικά τους όργανα αγώνα και εξουσίας. Η Βαρκελώνη ήταν το σημείο που αυτή η διαδικασία έφτασε στο ανώτερο σημείο της. Όμως, το Μάη του 1937 η καταστολή που ενορχήστρωσε η κυβέρνηση του Λαϊκού Μετώπου σήμανε το τέλος της επαναστατημένης Βαρκελώνης. 

 

Η επανάσταση στην Ισπανία δεν νίκησε και το αποτέλεσμα ήταν η επικράτηση του φασισμού και η αφαίρεση κάθε εμποδίου στην πορεία για το ιμπεριαλιστικό σφαγείο του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου. 

 

Τον Μάη του 1926 και η Βρετανία έζησε επαναστατικές μέρες. Το υπόβαθρο ήταν η επίθεση της άρχουσας τάξης σε ένα από τα πιο δυνατά κομμάτια του εργατικού κινήματος, τους ανθρακωρύχους. Οι συνδικαλιστικές ηγεσίες έκαναν το παν για να αποφύγουν τη μάχη, για να βρουν μια «αμοιβαία αποδεκτή λύση» με την κυβέρνηση και τους καπιταλιστές. Τελικά αναγκάστηκαν να κηρύξουν την Γενική Απεργία που είχαν υποσχεθεί στις 3 Μάη του 1926. 

 

Προσπάθησαν να την κρατήσουν υπό έλεγχο με κάθε τρόπο. Αποθάρρυναν τις απεργιακές φρουρές, έδωσαν ακόμα και συμβουλές για συμφιλίωση με την αστυνομία. Την ίδια στιγμή η κυβέρνηση κινητοποιούσε όλον τον κρατικό μηχανισμό για να σπάσει την απεργία. 

 

Η τεράστια επιτυχία της απεργίας όταν ορατή από την πρώτη μέρα. Και κόντρα με τις «οδηγίες», σε πολλές πόλεις και γειτονιές, οι απεργοί οργάνωσαν την περιφρούρηση, κυνηγούσαν απεργοσπάστες και μπάτσους, συγκροτούσαν Συμβούλια Δράσης για να οργανώσουν την καθημερινότητα της ζωής και να πάρουν αποφάσεις για τον αγώνα. Αυτά τα έμβρυα της οργάνωσης από τα κάτω, δεν διέθεταν όμως μια ξεκάθαρη πολιτική ηγεσία που θα γενίκευε πολιτικά και οργανωτικά την εμπειρία τους, θα τα συντόνιζε. Η απεργία σταμάτησε μετά από εννέα μέρες.

 

Τριάντα χρόνια αργότερα, το φθινόπωρο του 1956, ο βρετανικός ιμπεριαλισμός παρέα με τον γαλλικό και το μαντρόσκυλό τους, το Ισραήλ, επιτέθηκαν στην Αίγυπτο του Νάσερ για να την τιμωρήσουν για την εθνικοποίηση της διώρυγας του Σουέζ. Συνάντησαν, όμως, σθεναρή αντίσταση και χρειάστηκαν την παρέμβαση των αμερικάνων για να αποφύγουν τα χειρότερα. Ήταν πλέον το τέλος της εποχής που η Βρετανία ήταν ο “πλανητάρχης”, ενώ οι ΗΠΑ έπαιρναν την ηγεσία του “ελεύθερου κόσμου”. 

 

Ταυτόχρονα όμως, υπήρχε κρίση και στο ανατολικό στρατόπεδο που ήθελε να λέγεται “σοσιαλιστικό” ενώ στην πραγματικότητα ήταν ένα μπλοκ κρατικού καπιταλισμού κάτω από την ηγεμονία της Ρωσίας. Το φθινόπωρο του 1956 ξέσπασε εργατική επανάσταση στην Ουγγαρία και χρειάστηκε επέμβαση των ρωσικών τανκς για να την καταστείλει. Ο σταλινικός “υπαρκτός σοσιαλισμός” είχε αρχίσει να ραγίζει.

 

Φέτος συμπληρώνεται ένας αιώνας από την εξέγερση στο Δουβλίνο της Ιρλανδίας το 1916. Οι εξεγερμένοι, μια συμμαχία ιρλανδών εθνικιστών του Σιν Φέιν και σοσιαλιστών με επικεφαλής τον Τζέημς Κόνολι, κατάφεραν να ελέγξουν το κέντρο της πόλης για δυο μέρες, πριν τους συντρίψουν τα κανόνια και τα πολυβόλα του βρετανικού στρατού. 

 

Η εξέγερση ήταν προϊόν μιας μαζικής δυσαρέσκειας για τον πόλεμο. Η Βρετανική Αυτοκρατορία ήθελε «κρέας για τα κανόνια» –οι απώλειες στα χαρακώματα ήταν τρομακτικές. Το σχέδιο για την επιστράτευση των Ιρλανδών είχε ξεσηκώσει οργισμένες αντιδράσεις. Και η εξέγερση θα γινόταν σύμβολο της Ιρλανδικής Επανάστασης που θα ξεκινούσε το 1918. 

 

Ένας από τους επαναστάτες που κατανόησαν από τότε την σημασία της ήταν ο Λένιν. Τα σχόλιά του, με αφορμή την Εξέγερση του Πάσχα, για την σχέση ανάμεσα στην πάλη ενάντια στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο, τα κινήματα των καταπιεσμένων και την σοσιαλιστική επανάσταση, είναι πολύτιμα και σήμερα. 

 

Το 1975 και το 1976 ήταν χρονιές που το εργατικό κίνημα της Μεταπολίτευσης έφτασε στο υψηλότερο σημείο του. Η εξέγερση του Πολυτεχνείου, η πτώση της χούντας, είχε δώσει την αυτοπεποίθηση στην εργατική τάξη να μπει στον αγώνα με ορμή. Το κύριο πεδίο πάλης ήταν το εργοστάσιο: τα εργοστασιακά σωματεία, με τις συνελεύσεις και τις απεργίες διαρκείας τους, ήταν ένα καινούργιο ριζοσπαστικό φαινόμενο. 

 

Ο αντισυνδικαλιστικός νόμος 330 που κατέβασε η τότε κυβέρνηση της ΝΔ, με τον παλιό Καραμανλή πρωθυπουργό, είχε στόχο να αποδυναμώσει αυτό το κίνημα. Η απάντηση ήταν 48ωρη Γενική Απεργία ενάντια στον νόμο στις 24-25 Μάη 1976. Τη δεύτερη μέρα, τα ΜΑΤ και οι «αύρες» χτυπάνε το πανεργατικό συλλαλητήριο, αλλά οι εργάτες αντιστέκονται και τα οδοφράγματα καταλαμβάνουν τεράστια έκταση. Οι ηγεσίες του ΠΑΣΟΚ, του ΚΚΕ και του ΚΚΕ εσωτ. κατήγγειλαν τους «προβοκάτορες». 

 

Ήταν μια σύγκρουση-προπομπός από πολλές απόψεις για τις μάχες του εργατικού κινήματος στα χρόνια που ακολούθησαν: μια άρχουσα τάξη που διαρκώς προσπαθεί να ξηλώσει τις κατακτήσεις της Μεταπολίτευσης και ρεφορμιστικές ηγεσίες που διαρκώς συμβιβάζονται.