Ο Τζορτζ Μπους, στην ομιλία του προς το συνέδριο των Βετεράνων από Πολέμους στο Εξωτερικό που έγινε στο Κάνσας στις 22 Αυγούστου, κάλεσε τους Αμερικάνους να “αντισταθούν στην γοητεία της υποχώρησης”. Προειδοποίησε πως μια πρώιμη αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων από το Ιράκ θα βάλει τη χώρα στον κίνδυνο να αντιμετωπίσει δολοφονίες και χάος αντίστοιχα με την κατάσταση που υπήρξε στο Βιετνάμ όταν έφυγαν οι Αμερικάνοι το 1975.
Ιστορικοί και σχολιαστές απάντησαν στη διαστρέβλωση της ιστορικής πραγματικότητας που έκανε ο Μπους για να δικαιολογηθεί. Ομως οι περισσότεροι έχασαν το κεντρικό ζήτημα της ομιλίας του Μπους και σε ποιον απευθύνονταν τα λόγια του.
Ο Μπους θεώρησε δεδομένο ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να έχουν κερδίσει τον πόλεμο στο Βιετνάμ, αλλά ο πόλεμος χάθηκε εντός της Αμερικής. Οι φιλελεύθεροι πολιτικοί είχαν αλυσοδέσει τις δυνατότητες της στρατιωτικής τακτικής και η αντιπολεμική Αριστερά χαντάκωνε το ηθικό των στρατευμάτων. Η ουσία της ομιλίας, με άλλα λόγια, βρισκόταν ανάμεσα στις γραμμές, καθώς εντόπιζε τον πραγματικό εχθρό μέσα στην αίθουσα του Κογκρέσσου και στους δρόμους της Αμερικής. Το κοινό στο οποίο απευθυνόταν η ομιλία, λοιπόν, δεν ήταν το εκλογικό σώμα γενικά. Πόσο μάλλον οι καθηγητές και οι διανοούμενοι που θα αμφισβητούσαν την κατανόηση της ιστορίας από πλευράς Μπους. Ηταν η συντηρητική βάση των Ρεπουμπλικάνων την οποία θέλει να κινητοποιήσει η πτέρυγα Μπους εν όψει των εκλογών του 2008.
Kηνύγι μαγισσών
Οσοι κριτικάρισαν την ομιλία είχαν δίκιο, φυσικά, ότι η ιστορική αλήθεια δεν δικαιώνει τον ισχυρισμό του Προέδρου πως θα είχαμε κερδίσει τον πόλεμο, ούτε την αντίληψή του ότι ο πόλεμος χάθηκε λόγω προδοσίας. Αλλά περιορίζοντας την κριτική τους στις εμπειρικές λεπτομέρειες της ιστορίας, άφησαν τον πυρήνα του ιδεολογικού περιεχομένου της ομιλίας ανέγγιχτο. Επιτρέπουν έτσι να επιστρέψει το κυνήγι μαγισσών από την εποχή μετά τον πόλεμο του Βιετνάμ ενάντια στους “πεμπτοφαλαγγίτες” στα χρόνια που θα ακολουθήσουν μετά την ήττα στο Ιράκ.
Οι πιο ευάλωτοι στο να γίνουν αποδιοπομπαίοι τράγοι για την ήττα στο Ιράκ είναι οι ίδιοι οι βετεράνοι που είναι ενάντια στον πόλεμο. Το περασμένο σαββατοκύριακο έγινε πορεία από αντιπολεμικούς βετεράνους έξω από το σπίτι της οικογένειας Μπους στο Κένεμπανκπορτ στο Μέιν. Η κατηγορία που εκτόξευαν στους “Βετεράνους του Ιράκ ενάντια στον Πόλεμο” οι αντιδιαδηλωτές που είχαν συγκεντρωθεί ήταν ότι δεν είναι αληθινοί βετεράνοι. Η δεξιά δημαγωγία που θέλει να αποφύγει την πολιτική συζήτηση για τον πόλεμο έχει σύνθημα “Υποστηρίξτε τους φαντάρους μας”. Η αντιπολεμική αριστερά προσπαθώντας να απαντήσει χρησιμοποιεί συνθήματα τυπου “Φέρτε τους στρατιώτες μας πίσω”. Ομως έτσι πάλι μένει ο πόλεμος εκτός συζήτησης. Με την Αριστερά και τη Δεξιά συνδυασμένα να μιλάνε περισσότερο για τους φαντάρους και λιγότερο για τον πόλεμο, το πεδίο μένει ελεύθερο για ένα πιθανό κύμα επίθεσης ενάντια στους στρατευμένους άντρες και γυναίκες που λένε όχι στον πόλεμο στο Ιράκ.
Οι σχολιασμοί για την ομιλία του Μπους, όταν περιορίζονται σε ιστορική κριτική, χάνουν και τους παραλληλισμούς με το παρόν που θα μπορούσαν να ξαναφέρουν την πολιτική στο προσκήνιο. Το φάντασμα των κομμουνιστών που θα εφορμούσαν από το Βορρά και θα έκαναν μακελειό μετά την αποχώρηση των Αμερικάνων βοήθησε να συνεχιστεί ο πόλεμος στο Βιετνάμ. Και παρόλο που πολλοί Αμερικάνοι θυμούνται αυτό το φάντασμα, λίγοι θυμούνται πως ποτέ δεν έγινε αυτό το μακελειό. Αυτό το κενό μνήμης επιτρέπει στην κυβέρνηση Μπους να κατασκευάζει την ψεύτικη αναλογία ότι, όπως στο Βιετνάμ, θα γίνει μακελειό και στο Ιράκ, αν φύγουμε πολύ γρήγορα.
Τα “πεδία θανάτου” της Καμπότζης που θυμήθηκε ο Μπους στην ομιλία του, κανονικά είναι μια ιστορική αναλογία ενάντια στη συνέχιση του πολέμου στο Ιράκ, όχι υπέρ της συνέχισης. Ηταν ο βομβαρδισμός της Καμπότζης από τις ΗΠΑ που εκτόξευσε τον αριθμό των θυμάτων και δημιούργησε το κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον για την άνοδο των Κόκκινων Χμερ. Οι Κόκκινοι Χμερ συνέχισαν τις σφαγές, αλλά όταν οι βιετναμέζοι Κομμουνιστές, οι εχθροί των ΗΠΑ, έκαναν επέμβαση για να σταματήσουν το ματοκύλισμα, οι ΗΠΑ έδωσαν κρυφά βοήθεια στο καθεστώς της Καμπότζης. Η αναλογία με το Ιράκ στην ιστορία της Καμπότζης που θέλει να ξεχνάει η κυβέρνηση Μπους είναι ότι τώρα, όπως και τότε, είναι η διάλυση μιας χώρας από τις ΗΠΑ που ανοίγει το δρόμο για την πολιτική βία και ότι τώρα, όπως και τότε, οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν συνεταίρους που δεν είναι πρόθυμοι να κυβερνηθούν και θα βυθιστούν στο αίμα αν φύγουμε.
Ο μεγάλος αριθμός βιετναμέζων προσφύγων, που ακολούθησαν τον αμερικάνικο στρατό έξω από το Βιετνάμ, δεν ήταν, όπως υπονοεί ο Μπους, απόδειξη της εκτεταμένης κομμουνιστικής καταστολής, όταν οι αμερικάνοι εγκατέλειψαν τους συμμάχους τους στο Νότιο Βιετνάμ. Οντως αντίποινα υπήρξαν μετά την πτώση της Σαϊγκόν το Μάη του 1975 αλλά οι πρόσφυγες είναι επίσης απόδειξη της απόγνωσης που δημιουργούν οι σαρωτικοί βομβαρισμοί και η καταστροφή των αγροτικών περιοχών.
Υπάρχουν πολλά περισσότερα ζητήματα, πέρα από ιστορική ανάλυση και στοιχεία, διότι στο σύνολό της η ιστορία της μετανάστευσης από το Βιετνάμ περιλαμβάνει ταξικά ζητήματα που ξαναπαίζονται σήμερα στο Ιράκ, ζητήματα που για την Ουάσιγκτον θα παρέμεναν λησμονημένα. Καθώς μαινόταν ο πόλεμος στο Βιετνάμ, οι πλούσιοι και μορφωμένοι που συνδέονταν με τους Αμερικάνους έφυγαν μαζικά και έτσι άφησαν τους φτωχούς να πολεμάνε (και από τις δύο πλευρές) ενώ αφαίμαξαν τη χώρα από οικονομικό και κοινωνικό κεφάλαιο που χρειαζόταν απεγνωσμένα όταν τελείωσε ο πόλεμος. Τώρα, όπως και τότε, είναι οι κομπραδόροι με τα πτυχία από αμερικάνικα πανεπιστήμια και τους δεσμούς με τις Δυτικές Πολυεθνικές που φεύγουν απ’ το Ιράκ και παρακολουθούν τον πόλεμο απ’ το Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη.
Σύνδρομο
Μετά τη νίκη των ΗΠΑ στον πρώτο πόλεμο κατά του Ιράκ το 1990-91, ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ, Τζορτζ Μπους, είπε πως το “σύνδρομο του Βιετνάμ” είχε πλέον αποβληθεί από τις ΗΠΑ και ποτέ ξανά το αμερικάνικο έθνος δεν θα φοβόταν επανάληψη αυτού του άδοξου κεφάλαιου της ιστορίας. Ημουν σκεπτικός τότε, και όταν έρευνες, μεταξύ των οποίων και δική μου, αποκάλυψαν πόσο ισχυρή επιρροή στους Αμερικάνους είχε η θεωρία της προδοσίας για τον πόλεμο στο Βιετνάμ, ήξερα πως θα παρέμενε παράγοντας στην πολιτική τους κουλτούρα για πολύ καιρό.
Το φθινόπωρο του 2004, έγραψα ότι οι επερχόμενες προεδρικές εκλογές θα περιστρέφονταν “μόνο γύρω από το Βιετνάμ”. Στο κάτω κάτω, η προεκλογική εκστρατεία ξεκίνησε με το να παρομοιάζουν τον Τζόν Κέρι με την “Τζέιν Φόντα από το Ανόι”. Τελείωσε με την ήττα του Κέρι να φορτώνεται από κάποιους αναλυτές στις βρόμικες επιθέσεις που δέχθηκε για την πολεμική του δράση στο Βιετνάμ. Ισως τελικά οι εκλογές εκείνες περιστράφηκαν γύρω από το Βιετνάμ και ίσως και στις επόμενες να γίνει το ίδιο.
Ο Τζέρι Λεμπκ είναι καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Κολέγιο Χόλι Κρος της Μασαχουσέτης. Είναι βετεράνος του Βιετνάμ και συγγραφέας βιβλίων για την πολιτική κληρονομιά του πολέμου του Βιετνάμ.