Οικονομία και πολιτική
Σκάνδαλο WIRECARD: Πορνό, Χρηματιστήριο και “υγιής επιχειρηματικότητα”

Μάρκους Μπράουν

Δυόμιση εκατομμύρια ευρώ έπαιρνε κάθε χρόνο από την Wirecard AG για τις υπηρεσίες που προσέφερε στην εταιρία ο Γιάν Μάρσαλεκ, ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρίας. Πάνω από τρία ο Μάρκους Μπράουν, ο πρόεδρος της.

Ο πρώτος ήταν καταζητούμενος σε όλα τα πλάτη και μήκη της υφηλίου. Η Interpol εντόπισε πριν λίγες μέρες τα ίχνη του στις Φιλιππίνες -από όπου, σύμφωνα με τα επίσημα τελωνειακά στοιχεία, φέρεται να έχει περάσει, κατευθυνόμενος προς την Κίνα. Αλλά, όπως αποδείχτηκε λίγο αργότερα, τα επίσημα στοιχεία είχαν πλαστογραφηθεί. Όπως και οι λογαριασμοί των 1,9 δισεκατομμυρίων που φερόταν να έχει η εταιρία σε δυο τράπεζες των Φιλιππίνων. Τελικά τον συνέλαβαν στο ...Μόναχο.

Ο δεύτερος παραδόθηκε μόνος του στη γερμανική αστυνομία αλλά αφέθηκε ελεύθερος -με εγγύηση τους “μισθούς” του 18 μηνών. Στο μεταξύ 15 τράπεζες -που είχαν δανείσει τα τελευταία χρόνια πάνω από 1,75 δις στην Wirecard μετράνε τις πληγές τους. Και οι χιλιάδες μικρομέτοχοι -που είχαν “επενδύσει” στην εταιρία ίσως και εν αγνοία τους μέσα από κάποιο αμοιβαίο κεφάλαιο- κλαίνε τις χαμένες τους οικονομίες.

Η Wirecard ήταν μέχρι πριν από λίγες εβδομάδες το διαμάντι του γερμανικού χρηματιστηρίου. Η μετοχή της ανέβαινε σαν πύραυλος. “Η γερμανική εταιρεία ηλεκτρονικών πληρωμών Wirecard τα πάει περίφημα”, έγραφε πριν από δυο περίπου χρόνια η Καθημερινή. “Η χρηματιστηριακή αξία της έφθασε στα 21,62 δισ. ευρώ και ξεπερνάει την αντίστοιχη της Deutsche Bank, που είναι 20,58 δισ. Ευρώ”... Η τιμή της μετοχής της έχει αυξηθεί σχεδόν κατά 89% από τις αρχές του 2017...”. Λίγες εβδομάδες αργότερα η Wirecard εκτόπισε την Commerzbank, τη δεύτερη μεγαλύτερη γερμανική τράπεζα από τον δείκτη των κορυφαίων εταιριών του χρηματιστηρίου της Φρανκφούρτης και η μετοχή της μπήκε στον DAX 30.

Η αλήθεια είναι ότι υπήρχαν από παλιά αρκετοί που αμφισβητούσαν τις “καταπληκτικές” επιδόσεις της εταιρίας. Κάποιοι δεν μπορούσαν ίσως να ξεχάσουν το κακόφημο παρελθόν της – το γεγονός ότι είχε ξεκινήσει την καριέρα της στις ηλεκτρονικές συναλλαγές από τη βιομηχανία του πορνό και του διαδικτυακού τζόγου. Κάποιοι άλλοι θύμιζαν τον αεροπλανικό τρόπο με τον οποίο είχε μπει στο χρηματιστήριο – με τη συγχώνευση της με μια εισηγημένη εταιρία-κέλυφος. Μερικοί έλεγαν απλά ότι οι ισολογισμοί της -υπογεγραμμένοι από την “έγκυρη” Ernst & Young (μια από τις τέσσερις μεγάλες εταιρίες ορκωτών λογιστών στον κόσμο)- παρουσίαζαν απαράδεκτα κενά. Η Bafin, η επίσημη εποπτική αρχή του γερμανικού κράτους, όμως, θεωρούσε τις καταγγελίες τους απλά βρώμικα χρηματιστηριακά παιχνίδια. Αντί να ελέγξει την Wirecard έψαχνε να βρει τα “υπόγεια συμφέροντα” που υποτίθεται ότι κρύβονταν πίσω από αυτές τις “επιθέσεις”. Δεν ήταν σκάνδαλο, ήταν σκευωρία για να θυμίσουμε τη γνωστή μας φιλολογία.

Κατάρρευση

Παρά την επίσημη κάλυψη η Wirecard αναγκάστηκε πριν από ένα χρόνο -ύστερα από ένα δημοσίευμα της εφημερίδας Financial Times- να δεχτεί να ελεγχθούν τα βιβλία της και από μια δεύτερη εταιρία ορκωτών λογιστών. Τον έλεγχο ανέλαβε η KPMG. Λεπτομέρεια: o Μάρκους Μπράουν ήταν στέλεχος της KPMG πριν μετακομίσει στην Wirecard και την κάνει “μεγάλη”. Παρόλα αυτά η KPMG επιβεβαίωσε στην ουσία τα “κενά” στους ισολογισμούς. Και στη συνέχεια η ίδια η Ernst & Young αναγκάστηκε να αρνηθεί να υπογράψει τον ισολογισμό του 2019. Μια εβδομάδα αργότερα η Wirecard είχε καταρρεύσει σαν χάρτινος πύργος.

Τώρα οι ίδιοι ακριβώς που έπλεκαν το εγκώμιο της Wirecard πριν από ένα ή δυο χρόνια τρέχουν να προτείνουν λύσεις για να προστατευτεί η “αγορά” στο μέλλον από παρόμοιες απάτες. Να υπογράφονται οι ισολογισμοί από δυο ανεξάρτητες μεταξύ τους εταιρίες ορκωτών λογιστών. Να διαχωριστεί ο λογιστικός έλεγχος από την παροχή λογιστικών συμβουλευτικών υπηρεσιών (δηλαδή να μην μπορεί μια εταιρία σαν την Ernst & Young να συμβουλεύει και ταυτόχρονα να ελέγχει μια εταιρία σαν την Wirecard). Και άλλα παρόμοια. Αλλά όλες αυτές οι προτάσεις χάνουν από τα μάτια τους την ουσία του σκανδάλου της Wirecard.

Το μυστικό της “επιτυχίας” της Wirecard (όπως και της “δικής” μας Folli-Follie πριν από μερικά χρόνια) ήταν τα πλασματικά στοιχεία. Ανύπαρκτα κεφάλαια τοποθετημένα σε (υπαρκτές ή ανύπαρκτες) τράπεζες των Φιλιππίνων, της Σιγκαπούρης ή του Χονγκ-Κονγκ (όσο πιο εξωτικό είναι το μέρος τόσο καλύτερα), εικονικές πωλήσεις, εικονικά κέρδη, εξαγορές επιχειρήσεων από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, επιθετική προβολή των επιτευγμάτων της εταιρίας. Με δυο βασικούς στόχους: την απογείωση της τιμής της μετοχής. Και την απογείωση του δανεισμού. Τα 1,9 δις που λείπουν από τα τα ταμεία της Wirecard δεν τα “έφαγε” ούτε ο Μπράουν ούτε ο Μάρσαλεκ. Απλά δεν υπήρχαν ποτέ. Ήταν το “δόλωμα” για να μαγνητίσει τις αγορές.

Και οι ορκωτοί λογιστές; Γιατί δεν εντόπισαν τη μαύρη τρύπα εγκαίρως; Η απάντηση είναι πολύ απλή: γιατί δεν είχαν κανένα λόγο να το κάνουν. Γιατί τα πλασματικά κεφάλαια είναι ο κανόνας και όχι η εξαίρεση στον σύγχρονο καπιταλισμό. Ο νόμιμος τρόπος για τη δημιουργία αυτών των πλασματικών κεφαλαίων είναι η άνοδος της τιμής της μετοχής στο χρηματιστήριο. Το ενεργητικό της Wirecard αυξήθηκε περίπου κατά 10 δις “όταν η εταιρεία τα πήγαινε περίφημα”. Πέντε φορές περισσότερα, δηλαδή, από αυτά που προσέθεταν τα 1,9 δις των Φιλιππίνων. 

Αν δείχνει κάτι αυτό το σκάνδαλο, αυτό είναι η ελάχιστη απόσταση που χωρίζει τον κόσμο της “υγιούς επιχειρηματικότητας” από τον υπόκοσμο. Τη μηδαμινή απόσταση, θα έπρεπε να πούμε καλύτερα.