Στα τέλη του Ιούλη ο Αλέξης Τσίπρας παρουσίασε το σχέδιο της ΕΛΑΣ για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, με παρόντες και παρούσες πολλούς και διάφορους Δημάρχους και Περιφερειάρχες, όπως ο Χάρης Δούκας, ο Γιάννης Μώραλης, και ο Δημήτρης Κουρέτας.
Ο Τσίπρας ξεκίνησε μιλώντας για κάποια από τα πραγματικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα χιλιάδες κάτοικοι σε δεκάδες δήμους σε δυσπρόσιτες περιοχές όπως η διάλυση της δημόσιας Υγείας και Πρόνοιας που αναγκάζουν πολλούς/ες να εγκατασταθούν στις μεγάλες πόλεις, όπου έρχονται αντιμέτωποι με την κρίση στέγης. Τόνισε ότι «η Ελλάδα δεν μπορεί να χωρίζεται σε πολίτες δύο ταχυτήτων» και πως η ποιότητα ζωής δεν πρέπει να εξαρτάται από τον τόπο κατοικίας. Το πρόβλημα, σύμφωνα με τον Τσίπρα, βρίσκεται στο συγκεντρωτικό κράτος και στην έλλειψη δυνατότητας συμμετοχής του πολίτη στη διαμόρφωση των αποφάσεων για τοπικά ζητήματα, οι οποίες χρειάζεται να παίρνονται “από κάτω προς τα πάνω”.
Το σχέδιο που παρουσιάστηκε ονομάστηκε “Αριστοτέλης” και όπως είπε ο Τσίπρας φιλοδοξεί να διαμορφώσει μια νέα σχέση ανάμεσα στην εξουσία και τους πολίτες-μία “Νέα Μεταπολίτευση”- με στόχο τη μετάβαση από ένα συγκεντρωτικό κράτος σε μια πραγματική αποκέντρωση.
Πιο συγκεκριμένα το σχέδιο “Αριστοτέλης” περιλαμβάνει τρεις πυλώνες Την κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, τη δημιουργία Μητροπολιτικών Δήμων (αρχικά Αθήνας και Θεσσαλονίκης) που θα αποχτήσουν κυβερνητικές αρμοδιότητες και την αποκατάσταση των αδικιών που γέννησε ο Νόμος “Καλλικράτης” (2010) με «τις βίαιες και αναγκαστικές συνενώσεις των Δήμων», την αναγέννηση των κοινοτήτων, οι πρόεδροι των οποίον θα εκλέγονται απευθείας από τους πολίτες, τη διαμόρφωση συμμετοχικών προϋπολογισμών, καθιέρωση τοπικών δημοψηφισμάτων, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η συμμετοχή των πολιτών.
Προχωρώντας στην παρουσίαση του προγράμματος και φτάνοντας στο οικονομικό σκέλος, τόνισε ότι η εξασφάλιση της οικονομικής αυτονομίας των δήμων αποτελεί τον κεντρικό πυλώνα του Σχεδίου “Αριστοτέλης”, καθώς θεωρείται ότι δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική αυτοδιοίκηση χωρίς οικονομική ανεξαρτησία. “Η στρατηγική αυτή βασίζεται στην κατοχύρωση σταθερών πόρων, τη δημιουργία νέων επενδυτικών εργαλείων και την ενεργειακή αυτονομία”, είπε.
Η πρόταση της ΕΛΑΣ για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, όπως και όλοι οι προηγούμενοι Νόμοι που ψηφίστηκαν από την περίοδο των μνημονίων έως σήμερα, βασίζονται σε μία ψεύτικη εκτίμηση. Τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα εκατομμύρια κάτοικοι στις πόλεις και στα χωριά, δεν είναι ζήτημα “αρχιτεκτονικής” του κράτους αλλά ζήτημα υποχρηματοδότησης.
Οικονομικός στραγγαλισμός
Οι Δήμοι έχουν υποστεί τεράστια επίθεση τα τελευταία χρόνια. Βασικό εργαλείο για αυτόν το οικονομικό στραγγαλισμό ήταν ο Νόμος «Καλλικράτης» (2010), όπου οι 1034 δήμοι που υπήρχαν πανελλαδικά συγχωνεύτηκαν σε 325 και δημιουργήθηκαν 13 μεγάλες υπερ-περιφέρειες. Συγχωνεύτηκαν και καταργήθηκαν οργανισμοί, μειώθηκαν δραστικά κατά δεκάδες χιλιάδες οι οργανικές θέσεις, ενώ οι Δήμοι φορτώθηκαν νέες αρμοδιότητες.
Οι Δήμοι απόχτησαν «οικονομική αυτοτέλεια», «οικονομική αυτάρκεια και δυνατότητα άντλησης ιδίων πόρων» - εν ολίγοις να λειτουργούν σαν επιχειρήσεις, είτε χαρατσώνοντας τους πολίτες, είτε παρέχοντας υπηρεσίες επί πληρωμή. Τα κονδύλια για τη συντήρηση των σχολείων και των δημόσιων χώρων πετσοκόφτηκαν, όπως και για τις δομές κοινωνικής πρόνοιας και τους παιδικούς σταθμούς με συνέπεια να φορτώνονται ακόμα μεγαλύτερα βάρη στην οικογένεια και κατ’ επέκταση στις γυναίκες. Η πηγή των «εσόδων» των ΟΤΑ έφτασαν να είναι ο απλός κόσμος, καθώς «οι πόροι για την τοπική αυτοδιοίκηση» χρηματοδοτούνται άμεσα από τα Δημοτικά τέλη.
Ο Καλλικράτης ήταν κομμάτι της επίθεσης σε μισθούς, συντάξεις, εργασιακές σχέσεις που περιλαμβάνει το Πρόγραμμα Σταθερότητας και το Μνημόνιο με την τρόϊκα του ΔΝΤ, της Κομισιόν και της ΕΚΤ. Ο στόχος δεν ήταν να «αποκεντρώσει» τις λειτουργίες των ΟΤΑ αλλά να φορτώσει ένα νέο δυσβάσταχτο κόστος στους εργαζόμενους και τους κατοίκους. Βάθυνε την ταξική διαφοροποίηση ανάμεσα στις πόλεις και τις περιφέρειες, οδήγησε στην περαιτέρω εγκατάλειψη της επαρχίας και της υπαίθρου, ειδικά των πιο φτωχών περιοχών και στην υποβάθμιση του περιβάλλοντος στο όνομα της «ανάπτυξης».
Οι περικοπές στη χρηματοδότηση των Δήμων που έφτασαν το 60% από το 2010, ποτέ δεν αντιστράφηκαν. Μάλιστα σήμερα το κράτος δεν αποδίδει στους δήμους και αυτά τα πετσοκομμένα ψίχουλα που θεσμοθετήθηκαν με τον Καλλικράτη. Οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι (ΚΑΠ) που δεν έχουν αποδοθεί φτάνουν τα 8,5 δις ευρώ.
Τον «Καλλικράτη» ακολούθησε ο Νόμος «Κλεισθένης» του 2018, όπου η τοπική αυτοδιοίκηση παρέμεινε κάτω από το ασφυκτικό έλεγχο της κληρονομιάς των μνημονίων, της επιτήρησης και των ισοσκελισμένων προϋπολογισμών των περικοπών, που επέβαλαν ΕΕ και ΔΝΤ. Η απλή αναλογική συνοδεύτηκε με αύξηση του συγκεντρωτικού ρόλου του Δημάρχου και των αρμοδιοτήτων του, ώστε να μπορεί να προχωρά, χωρίς αποφάσεις των δημοτικών συμβουλίων. Σήμερα η κυβέρνηση του Μητσοτάκη έφτασε να ψηφίσει τον πιο κατάπτυστο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που προβλέπει εκλογή Δημάρχου ακόμα και κάτω από το 43% βάσει του οποίου έγιναν οι δημοτικές εκλογές του 2024.
Ο Τσίπρας δεν μίλησε για τίποτα από όλα αυτά. Τόνισε μάλιστα ότι ο Καλλικράτης «ήταν μια σημαντική μεταρρύθμιση για την εποχή του», ενώ ο πρώην Δήμαρχος Νίκαιας-Ρέντη Γ. Ιωακειμίδης, που συνέταξε το Σχέδιο «Αριστοτέλης», στην τοποθέτησή του ομολόγησε ότι «όταν ψηφίστηκε ήταν αντίθετος αλλά τώρα τον βλέπει με ψυχραιμία».
Πρόκειται για ευθεία ομολογία ότι η πρόταση της ΕΛΑΣ δεν έχει τίποτα να κάνει με τα αιτήματα των εργαζόμενων και των κατοίκων που δίνουν όλα τα τελευταία χρόνια μάχες διεκδικώντας πόλεις σύμφωνα με τις ανάγκες τους.
Αυτό που χρειάζονται οι Δήμοι είναι αύξηση της χρηματοδότησης, προσλήψεις μόνιμου προσωπικού, μονιμοποιήσεις, δημόσιες και δωρεάν κοινωνικές δομές, ελεύθερους χώρους για τις ανάγκες των κατοίκων. Και σχετικά με το εκλογικό σύστημα, δε φτάνει να ξαναγυρίσει η εκλογή Δημάρχου με τη δεύτερη Κυριακή και το 50%+1, που κατήργησε η ΝΔ (όπως είπε ο Τσίπρας). Χρειάζεται να αλλάξει το εκλογικό σύστημα συνολικά, αρχίζοντας από την κατάργηση του πλαφόν του 3% και την καθιέρωση της απλής αναλογικής, την καθιέρωση του δικαιώματος της συμμετοχής στις εκλογές χιλιάδων μεταναστών/τριών, που ζουν δεκαετίες στη χώρα, πληρώνουν φόρους και δημοτικά τέλη, αλλά αντιμετωπίζονται ως πολίτες β’ κατηγορίας.
Όλα αυτά χρειάζεται να τα επιβάλλουμε με τους αγώνες μας σε κάθε γειτονιά. Οι εργαζόμενοι της ΠΟΕ -ΟΤΑ που κατάφεραν με τους αγώνες τους να ανοίξουν το δρόμο της μονιμοποίησης για χιλιάδες συμβασιούχους εργαζόμενους, δείχνουν το δρόμο για κερδίσουμε όλα όσα μας έκλεψαν όλα αυτά τα χρόνια, για χάρη της καπιταλιστικής ανάπτυξης που καταστρέφει τις πόλεις και τις ζωές μας.