Υπάρχει μια διάσημη όπερα των John Adams και Alice Goodman με τίτλο «Ο Νίξον στην Κίνα». Αφορά στην ιστορική επίσκεψη του προέδρου των ΗΠΑ, Ρίτσαρντ Νίξον, στο Πεκίνο τον Φεβρουάριο του 1972. Ο διαβόητος αντικομμουνιστής Νίξον προσπάθησε τότε να πείσει τον Μάο Τσε Τουνγκ, τον ηγέτη της Κινεζικής Επανάστασης, να αλλάξει στρατόπεδο στον Ψυχρό Πόλεμο. Αυτή η ταχτική, που συνεχίστηκε από τον διάδοχό του, τον Δημοκρατικό Τζίμι Κάρτερ, συνέβαλε στην μετατόπιση τελικά της πλάστιγγας σε βάρος της Σοβιετικής Ένωσης.
Ίσως μια μέρα να υπάρξει μια όπερα με τίτλο «Ο Τραμπ στο Πεκίνο» για την επίσκεψη του νυν προέδρου των ΗΠΑ στην Κίνα την περασμένη εβδομάδα. Αλλά, ενώ το ταξίδι του Νίξον συνέβαλλε στην ενορχήστρωση μιας γεωπολιτικής μετατόπισης που επέτρεψε στις ΗΠΑ να γίνουν ο αδιαμφισβήτητος καπιταλιστικός ηγεμόνας στα τέλη του 20ού αιώνα, η ιστορία εξελίχθηκε πολύ διαφορετικά αυτή τη φορά.
Στα χρόνια που μεσολάβησαν ανάμεσα στις δυο επισκέψεις, συντελέστηκε μια τεράστια μετατόπιση στην παγκόσμια κατανομή της οικονομικής δύναμης. Το 1972 οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιπροσώπευαν κάτι μεταξύ του 25 και του 30 τοις εκατό της παγκόσμιας προστιθέμενης αξίας της μεταποίησης. Η Κίνα αντιπροσώπευε μόλις το 4 τοις εκατό. Το 2024 το μερίδιο των ΗΠΑ ήταν 10 τοις εκατό. Της Κίνας 30 τοις εκατό.
Η ειρωνεία είναι ότι πρόεδροι των ΗΠΑ, όπως ο Ρόναλντ Ρίγκαν και ο Μπιλ Κλίντον, ενθάρρυναν την ενσωμάτωση της Κίνας στην παγκόσμια αγορά. Πίστευαν ότι αυτό θα οδηγούσε σε μια σταδιακή μετατροπή του κινεζικού κρατικού καπιταλισμού σε μια φιλελεύθερη καπιταλιστική κοινωνία υποταγμένη στις ΗΠΑ.
Αντ' αυτού, η Κίνα υπό τον Σι Τζινπίνγκ έχει γνωρίσει, έξω από το πλαίσιο της υπό αμερικανική ηγεμονία «τάξης», μια ραγδαία ανάπτυξη και έχει καταφέρει να προσελκύσει πολλές άλλες οικονομίες στο εμπορικό και επενδυτικό της δίκτυο. Το μοναδικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που κατάφεραν να κρατήσουν οι ΗΠΑ ήταν η υψηλή τεχνολογία, η παγκόσμια κυριαρχία της Silicon Valley. Αλλά οι κινεζικές εταιρίες έχουν αρχίσει ήδη τα ηγούνται σε πολλούς τεχνολογικούς κλάδους του μέλλοντος –όπως τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Και έχουν αρχίσει να καλύπτουν το χαμένο έδαφος σε τομείς σαν την Τεχνητή Νοημοσύνη και τα «προηγμένα» μικροτσίπ.
Ο συντηρητικός σχολιαστής Ross Douthat γράφει στους New York Times: «Στο βαθμό που οι συγκρίσεις με τον Ψυχρό Πόλεμο έχουν κάποια σημασία, η Κίνα είναι, σε υλικό επίπεδο, ισχυρότερος ανταγωνιστής από ό,τι είχε καταφέρει να γίνει ποτέ η Σοβιετική Ένωση ενώ το μέχρι τώρα αποτυχημένο ιρανικό μας στοίχημα, έχει κάνει την αμερικανική ηγεμονία να φαίνεται πιο ευάλωτη από ποτέ».
Αποτυχία
Ο Τράμπ είχε αναγορεύσει την «κινεζική απειλή απέναντι στην αμερικανική κυριαρχία» σε νούμερο ένα κίνδυνο στη διάρκεια της πρώτης του προεκλογικής εκστρατείας του 2016. Αλλά πέρσι αναγκάστηκε να υποχωρήσει και να πάρει πίσω τις ραγδαίες αυξήσεις δασμών που είχε επιβάλλει στα κινεζικά προϊόντα όταν ο Σι διέκοψε τις εξαγωγές σπανίων γαιών –στην παραγωγή των οποίων κυριαρχεί η Κίνα- προς τις ΗΠΑ. Την ίδια στιγμή, η αποτυχία των ΗΠΑ και του Ισραήλ να νικήσουν το Ιράν αποκάλυψε ότι η επανάσταση των μη επανδρωμένων αεροσκαφών στη στρατιωτική τεχνολογία έχει αρχίσει να διαβρώνει την ισχύ του Πενταγώνου.
Το αποτέλεσμα ήταν στο Πεκίνο αντί για τον συνηθισμένο αυτάρεσκο τσαμπουκαλή να δούμε έναν πολύ πιο ταπεινό Τραμπ. «Σε επίπεδο εμφάνισης και ομιλίας ο Σι φάνηκε πιο δυνατός», έλεγε στην εφημερίδα Financial Times ο Τζα Ίαν Τσονγκ, καθηγητής του Εθνικού Πανεπιστημίου της Σιγκαπούρης. «Ο Τραμπ έμοιαζε σαν να παρακαλούσε, ζητούσε κάτι από τον Σι, μέσα από όλους αυτούς τους επαίνους…».
Ο Τραμπ πήγε στο Πεκίνο σαν επαίτης. Ζητούσε από τον Σι να συμφωνήσει να αγοράσει αεροσκάφη από την Boeing και αμερικανική σόγια. Αλλά έφυγε με άδεια χέρια όσον αφορά σε πραγματικές δεσμεύσεις. Ζητούσε επίσης από την Κίνα να ασκήσει πίεση στο Ιράν για να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ –από μόνο του σημάδι παρακμής της στρατιωτικής ισχύος των ΗΠΑ.
Αλλά γιατί να κουνήσει ο Σι το δάχτυλό του για να βοηθήσει τον Τραμπ; Ο καταστροφικός πόλεμος στο Ιράν αποστραγγίζει το κύρος και τη δύναμη των ΗΠΑ. Ή μάλλον –γιατί να το κάνει δωρεάν; Ο Σι ξεκαθάρισε δημόσια το αντάλλαγμα: «Το ζήτημα της Ταϊβάν είναι το πιο σημαντικό ζήτημα στις σχέσεις Κίνας-ΗΠΑ. Εάν αντιμετωπιστεί λανθασμένα, οι δύο χώρες θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν αντιπαράθεση ή ακόμα και σύγκρουση, ωθώντας ολόκληρη τη σχέση Κίνας-ΗΠΑ σε μια εξαιρετικά επικίνδυνη κατάσταση».
Το Πεκίνο είναι αποφασισμένο να ολοκληρώσει την επανένωση της Κίνας ενσωματώνοντας το νησί της Ταϊβάν, που υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ. Ο Τραμπ λέει ότι σκέφτεται αν θα πουλήσει όπλα αξίας 14 δισεκατομμυρίων δολαρίων στην Ταϊβάν. Ό,τι και αν αποφασίσει όμως, η στρατιωτική ισορροπία στην Ασία μετατοπίζεται σε βάρος της Ουάσιγκτον.
Οι περισσότερες αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή έχουν χτυπηθεί από ιρανικούς πυραύλους και ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι, σε περίπτωση πολέμου γύρω από την Ταϊβάν, η Κίνα, μια πολύ μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη από ότι το Ιράν, θα μπορούσε να κάνει το ίδιο στις περισσότερες αμερικανικές βάσεις στον Δυτικό Ειρηνικό.
Οι ΗΠΑ δεν είναι σε καμία περίπτωση τελειωμένες –παραμένουν οικονομικά κυρίαρχες. Αλλά σίγουρα βρίσκονται σε πτώση.