Οικονομία και πολιτική
Μουντιάλ: Η ξεφτίλα του ποδοσφαίρου

Ο πρόεδρος της FIFA Τζιάνι Ινφαντίνο βραβεύει τον Τραμπ. Φωτό: Jim Watson/AFP

Από το “Μπαλέτο της εργατικής τάξης” σε σαπουνόπερα των καπιταλιστών

 

Ξεκίνησε στις 11 Ιουνίου το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου (Μουντιάλ) με 48 εθνικές ομάδες και 104 αγώνες σε 16 πόλεις τριών χωρών (ΗΠΑ, Μεξικό και Καναδάς). Το Μουντιάλ της «συμπερίληψης, της ειρήνης και της ενότητας», όπως το παρουσιάζει η Διεθνής Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου (FIFA). Στην πραγματικότητα, πρόκειται για το Μουντιάλ του κέρδους, του ρατσισμού, της κλιματικής κρίσης και, φυσικά, του «ξεπλύματος» των ΗΠΑ και του Τραμπ. 

Δεν μπορεί να αφορά την «συμπερίληψη» όταν βασίζεται στην αποκλειστική πρόσβαση για τους πλούσιους και για όσους έχουν το προνόμιο να διασχίζουν τα σύνορα με ευκολία. Δεν μπορεί να αφορά την «ειρήνη» όταν η κύρια χώρα που το φιλοξενεί, οι ΗΠΑ, διεξάγει ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις και πολέμους. Δεν μπορεί να αφορά την «ενότητα», εκτός αν η FIFA εννοεί ότι (και) αυτή η διοργάνωση θα ενώσει τους οπαδούς (και όχι μόνο) εναντίον της.

Η ρατσιστική πολιτική του Τραμπ (και) στα αμερικάνικα σύνορα έχει γίνει ένα από τα καθοριστικά ζητήματα του Μουντιάλ. Για χιλιάδες φιλάθλους δεκάδων χωρών σήμαινε απαγόρευση εισόδου, αβεβαιότητα σχετικά με την έκδοση βίζας, εξευτελιστικές διαδικασίες ελέγχου και συνεντεύξεις εισόδου, κινδύνους κράτησης και απέλασης. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει απαγορεύσει την προσέλευση φιλάθλων από την Αϊτή, το Ιράν, την Σενεγάλη και την Ακτή Ελεφαντοστού, ενώ φίλαθλοι από δεκάδες άλλες χώρες υποβλήθηκαν σε έρευνα πενταετούς ιστορικού των μέσων κοινωνικής δικτύωσης τους για την χορήγηση βίζας. Αλλά και αυτοί που πήραν βίζα όπως και οι μετανάστες στις ΗΠΑ που θα βρίσκονται στους αγώνες είναι υπό την συνεχή απειλή της απέλασης ή της κράτησης εξαιτίας της ασφυκτικής παρουσίας της δολοφονικής Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων των ΗΠΑ (ICE) μέσα και έξω από τα γήπεδα των πόλεων που γίνονται οι αγώνες και στις ΗΠΑ και στον Καναδά.  

Το ίδιο ισχύει ακόμα και για μέλη εθνικών αποστολών. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν ο Ομάρ Αμπντουλκαντίρ Αρτάν, από τη Σομαλία, που αναδείχθηκε Καλύτερος Αφρικανός Διαιτητής για το 2025 και η FIFA τον είχε ορίσει διαιτητή στους αγώνες. Οι ΗΠΑ αρνήθηκαν να του δώσουν βίζα και απελάθηκε, παρόλο που ταξίδεψε στις ΗΠΑ με διπλωματικό διαβατήριο. Σε μέλη αποστολών δεν χορηγήθηκαν βίζες ενώ η εθνική ομάδα του Ουζμπεκιστάν ελέγχθηκε με εξευτελιστικό τρόπο χρησιμοποιώντας σκύλους ανίχνευσης εκρηκτικών. 

Παρόλο που έχουν χορηγηθεί βίζες στους Ιρανούς παίκτες, μετά από εξαντλητική διαδικασία στο Προξενείο των ΗΠΑ στην Τουρκία, τους επέτρεψαν την είσοδο στις ΗΠΑ μόνο για τις ημέρες των αγώνων ενώ σε 15 μέλη της αποστολής αρνήθηκαν τη βίζα. Ανάγκασαν την ιρανική ομάδα να μεταφέρει την προπονητική της βάση στην Τιχουάνα του Μεξικού. Ο Τραμπ συμβούλευε την ιρανική ομάδα να μην συμμετάσχει στο Μουντιάλ «για τη δική τους ζωή και ασφάλεια». Για όλα αυτά, η FIFA δεν είπε κουβέντα αλλά το αντιρατσιστικό κίνημα οργανώνει δεκάδες μαζικές συγκεντρώσεις και διαδηλώσεις ενάντια στην παρουσία της ICE στο Μουντιάλ. 

Επιλεκτική ουδετερότητα

Η FIFA επικαλείται την, δήθεν, πολιτική ουδετερότητα. Οι εκδηλώσεις αλληλεγγύης προς την Παλαιστίνη, οι αντιρατσιστικές διαμαρτυρίες και αμέτρητες άλλες μορφές διαμαρτυρίας έχουν να αντιμετωπίσουν παραλλαγές του ίδιου επιχειρήματος: το ποδόσφαιρο πρέπει να ενώνει και όχι να διχάζει, πρέπει να είναι ουδέτερο και η πολιτική δεν πρέπει να παρεμβαίνει. Αλλά, την έννοια της «ουδετερότητας» η FIFA την ορίζει με τον δικό της επιλεκτικό τρόπο. Η Ρωσία αποκλείστηκε από την FIFA λίγες μέρες μετά την εισβολή της στην Ουκρανία αλλά αυτό δεν ισχύει για τις ΗΠΑ και το γενοκτονικό κράτος του Ισραήλ. 

Αντίθετα. Το 2025, ο πρόεδρος της FIFA, Τζιάνι Ινφαντίνο, απένειμε το πρώτο «Βραβείο Ειρήνης της FIFA» στον Τραμπ για τις «ακούραστες προσπάθειές του για την προώθηση της ειρήνης». Λίγες εβδομάδες πριν απαγάγει τον Μαδούρο στη Βενεζουέλα και λίγους μήνες πριν ξεκινήσει το πόλεμο στο Ιράν. Ο Ινφαντίνο ανακοίνωσε ότι η FIFA θα συνεργαστεί με το «Συμβούλιο Ειρήνης» του Τραμπ για την κατασκευή ενός σταδίου πάνω στα ερείπια της Γάζας. Αλλά, για χρόνια, η Παλαιστινιακή Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία έχει καλέσει τη FIFA να λάβει μέτρα κατά των ισραηλινών ποδοσφαιρικών συλλόγων που δραστηριοποιούνται σε οικισμούς στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη. Η FIFA έχει επανειλημμένα αρνηθεί να δράσει, επικαλούμενη το «περίπλοκο» και «άλυτο» νομικό καθεστώς της περιοχής. Στο Συνέδριο της FIFA στο Βανκούβερ, εν μέσω της συνεχιζόμενης γενοκτονίας στην Παλαιστίνη, ο Ινφαντίνο προσπάθησε να σκηνοθετήσει μια συμβολική στιγμή συμφιλίωσης φέρνοντας στη σκηνή Παλαιστίνιους και Ισραηλινούς εκπροσώπους και προσπαθώντας να τους κάνει να σφίξουν τα χέρια. Οι Παλαιστίνιοι του «γύρισαν την πλάτη». 

Η FIFA είναι μια διεφθαρμένη εταιρεία ψυχαγωγίας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων που επιβλέπει ένα από τα πιο επικερδή θεάματα στον πλανήτη. Τα έσοδα από το Παγκόσμιο Κύπελλο προβλέπεται να ξεπεράσουν τα 11 δις δολάρια και προέρχονται από τη διαφήμιση, τους χορηγούς και τις υπερβολικές τιμές των εισιτηρίων.

Είναι το πιο κερδοφόρο Μουντιάλ. Ένα Μουντιάλ μόνο για πλούσιους. Η FIFA έχει υιοθετήσει μορφές «προσαρμοστικής» τιμολόγησης, επιτρέποντας στις τιμές των εισιτηρίων να κυμαίνονται ανάλογα με τη ζήτηση και την μεταπώληση. Αυτή η κερδοσκοπία σημαίνει ότι το φθηνότερο εισιτήριο για τον εναρκτήριο αγώνα των ΗΠΑ ήταν 560 δολάρια και τα εισιτήρια για τον τελικό να κοστίζουν μέχρι και 9.000 δολάρια. Εκτός από την αγορά εισιτηρίου, ο μέσος οπαδός πληρώνει επίσης για πτήσεις, διαμονή, τοπικές μεταφορές, φαγητό. Η FIFA ανακοίνωσε ότι οι οπαδοί θα επιτρέπεται να έχουν μαζί τους στο γήπεδο μόνο ένα, σφραγισμένο, μη επαναχρησιμοποιήσιμο μπουκάλι νερό, για λόγους «ασφάλειας». Ένα αρκετά «βολικό» μέτρο ασφαλείας, δεδομένου ότι η Dasani (θυγατρική εταιρεία νερού που ανήκει στην Coca Cola) είναι χορηγός και έχει αποκλειστικά δικαιώματα πώλησης νερού σε όλα τα γήπεδα.

Κέρδη

Παράλληλα μεγιστοποιεί τα κέρδη της μεταφέροντας τα έξοδα στις πόλεις που θα φιλοξενήσουν αγώνες, δηλαδή στους κατοίκους. Για παράδειγμα, το γραφείο προϋπολογισμού του κοινοβουλίου του Καναδά, που «φιλοξενεί» αγώνες στο Τορόντο και το Βανκούβερ, αναφέρει ότι το Παγκόσμιο Κύπελλο θα κοστίσει 1,1 δις δολάρια, που αντιστοιχεί σε περίπου 82 εκατομμύρια δολάρια ανά αγώνα, σε κρατική χρηματοδότηση για υποδομές, ασφάλεια και προώθηση των αγώνων. Δηλαδή, οι εργαζόμενοι, οι οποίοι θα έχουν μικρή ή καθόλου πρόσβαση, θα πληρώσουν για τους αγώνες. 

Η Μισέλ Τράβις, εκπρόσωπος του σωματείου Unite Here Local 40, που εκπροσωπεί τους εργαζομένους στα ξενοδοχεία του Βανκούβερ, δήλωσε ότι οι εργαζόμενοι θα κινητοποιηθούν κατά τη διάρκεια του Μουντιάλ: «[Οι εργαζόμενοι] θέλουν να βεβαιωθούν ότι εκτιμώνται για την εργασία που παρέχουν και θέλουν να βεβαιωθούν ότι δεν θα τα πάνε καλά μόνο οι ιδιοκτήτες ξενοδοχείων και η FIFA από αυτό».

Στο Μεξικό, οι απεργοί εκπαιδευτικοί έχουν κάνει τη σύνδεση. Η πρόεδρος Κλαούντια Σάινμπαουμ έχει δηλώσει ότι δεν υπάρχουν άλλα χρήματα για τους εργαζόμενους στην εκπαίδευση αλλά ξοδεύουν εκατομμύρια για τους αγώνες. Οι εκπαιδευτικοί έχουν αποφασίσει να διακόψουν τους αγώνες εάν αγνοηθούν τα αιτήματά τους για αυξήσεις μισθών ενώ δέχτηκαν βάναυση επίθεση από την αστυνομία σε μια πορεία προς τη «ζώνη οπαδών» της FIFA στην Πόλη του Μεξικού πριν το εναρκτήριο παιχνίδι. Ο γενικός γραμματέας του εθνικού συνδικάτου εκπαιδευτικών, Πέδρο Ερνάντες Μοράλες, μίλησε στη συγκέντρωση και δήλωσε ότι «η μπάλα δεν θα κυλήσει αν δεν ικανοποιηθούν τα αιτήματά μας».

Είναι το πιο ρυπογόνο Μουντιάλ. Στην εποχή της κλιματικής κρίσης, η διεξαγωγή 104 αγώνων σε 16 πόλεις σε 3 χώρες σημαίνει τεράστιες μετακινήσεις εκατομμυρίων φιλάθλων. Περισσότερες αεροπορικές πτήσεις και μεγαλύτερη κατανάλωση ενέργειας. Θα είναι το πρώτο Μουντιάλ στο οποίο η FIFA έχει ήδη αποφασίσει ότι σε κάθε αγώνα θα πραγματοποιούνται δύο υποχρεωτικές διακοπές ενυδάτωσης, μία σε κάθε ημίχρονο. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι 26 από τους 104 αγώνες θα διεξαχθούν υπό συνθήκες ακραίας θερμικής καταπόνησης. Σε ορισμένες πόλεις, η θερμοκρασία και η υγρασία θα φτάσουν σε επίπεδα που είναι επικίνδυνα όχι μόνο για τους ποδοσφαιριστές αλλά και για τους φιλάθλους. Η κατάσταση είναι τόσο σοβαρή ώστε ακόμη και ο επικεφαλής της κλιματικής υπηρεσίας του ΟΗΕ, Σάιμον Στιλ, δήλωσε ότι: «την επόμενη φορά που κάποιος θα δει έναν αγώνα να διακόπτεται λόγω ακραίας ζέστης, θα πρέπει να θυμάται ότι ο άνθρακας, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι οι βασικές αιτίες που θερμαίνουν τον πλανήτη». Όμως, ένας από τους επτά κορυφαίους χορηγούς του Μουντιάλ είναι η Saudi Aramco, η κρατική πετρελαϊκή εταιρεία της Σαουδικής Αραβίας που θεωρείται η μεγαλύτερη εταιρεία παραγωγής πετρελαίου στον κόσμο. «FIFA GO HOME».