Αντιφασιστικό και αντιρατσιστικό κίνημα
Πολυτεχνείο 1980 - 40 χρόνια από τη δολοφονία Κουμή-Κανελλοπούλου

40 χρόνια κλείνουν φέτος από την ιστορική Πορεία του Πολυτεχνείου το 1980 όταν η αστυνομία και τα ΜΑΤ της κυβέρνησης ΝΔ με πρωθυπουργο τον Γ. Ράλλη δολοφόνησαν τον 24χρονο αριστερό κύπριο φοιτητή Ιάκωβο Κουμή και την 21χρονη εργάτρια Σταματίνα Κανελλοπούλου ενώ τραυμάτισαν, ακόμη και πυροβολώντας στο ψαχνό, εκατοντάδες διαδηλωτές. Εγκλήματα για τα οποία ποτέ κανείς δεν τιμωρήθηκε. 

Η κυβέρνηση είχε απαγορέψει η πορεία να βαδίσει στην Αμερικάνικη Πρεσβεία, με την πλειοψηφία της ΕΦΕΕ να αποφασίζει ότι θα τερματίσει στην πλατεία Συντάγματος αλλά χιλιάδες αγωνιστές και αγωνίστριες με πρωτοβουλία του φοιτητικού κινήματος και της επαναστατικής αριστεράς έδωσαν τη μάχη που σφράγισε για δεκαετίες, ανάλογες απόπειρες από τις κυβερνήσεις που ακολούθησαν. 

Σε αυτό το δισέλιδο παρουσιάζουμε αυτή τη μεγάλη μάχη μέσα από τις στήλες της Εργατικής Πρωτοπορίας νο 37, μετά τα γεγονότα, (η εφημερίδα της ΟΣΕ, της οργάνωσης από την οποία προήλθε το ΣΕΚ) και με μια συνέντευξη με τον Πέτρο Κωνσταντίνου, φοιτητή τότε στην ΑΣΟΕΕ. 


Το προεκλογικό κλίμα, η απ’ όλες τις πλευρές επαγγελία της «Αλλαγής», έκανε από νωρίς φανερό ότι οι εκδηλώσεις για το Πολυεχνείο θα είχαν ιδιαίτερο πολιτικό βάρος. Με αυτήν την αίσθηση οι φοιτητικές συσπειρώσεις της Φυσικομαθηματικής και του Πολυτεχνείου κάλεσαν την πρώτη συγκέντρωση-συζήτηση με στόχο να οργανωθεί μια παρέμβαση της αριστεράς του Φοιτητικού Κινήματος στις εκδηλώσεις που οργάνωνε η ΕΦΕΕ...

Σαν πολιτική βάση όλων των απόψεων είχαν τελικά ξεκαθαριστεί τρία σημεία: Η υπεράσπιση του χαρακτήρα της εξέγερσης του Νοέμβρη από την ψηφοθηρική καπηλεία των κομμάτων της αντιπολίτευσης. Η καταγγελία της αποδιοργάνωσης του μαζικού κινήματος στο όνομα μιας ομαλής πορείας προς τις εκλογές...Η έμφαση και η προτεραιότητα στο ίδιο το μαζικό κίνημα και την ανάπτυξή του. Το ξεκαθάρισμα ότι ο φορέας της αλλαγής δεν είναι άλλος από το ίδιο το κίνημα, ότι η μοναδική διαδικασία αλλαγής δεν είναι άλλη από την ανάπτυξη των μαζικών αγώνων.

Σε αυτήν την βάση συγκροτήθηκε από αγωνιστές συσπειρώσεων της αριστεράς του ΦΚ και από μέλη των οργανώσεων της Επαναστατικής Αριστεράς, η Ομάδα Πρωτοβουλίας Πολυτεχνείου 80. Η γνωστοποίηση της απαγόρευσης της πορείας προς την αμερικάνικη πρεσβεία ενοποίησε τις απόψεις που είχαν εκφραστεί, στην κοινή απόφαση να επιχειρηθεί η πορεία προς την αμερικανική πρεσβεία παρά την αστυνομική απαγόρευση.

Ο στόχος αυτής της πρωτοβουλίας ήταν η ίδια η απαγόρευση, η ίδια η κυβερνητική πολιτική που παίρνοντας σαν δεδομένο την υποχωρητικότητα της αντιπολίτευσης, διακήρυσσε πάνω στην επέτειο του Νοέμβρη ότι ο μοναδικός ρυθμιστής των ορίων μέσα στα οποία κινείται το λαϊκό κίνημα είναι η ίδια η κυβέρνηση και η αστυνομία. 

Εκτιμώντας ότι αυτή η επιλογή της κυβέρνησης δεν ήταν μια μεμονωμένη «σκληρή» ενέργεια αλλά ότι σημάδευε μια νέα τακτική με στόχο το διώξιμο του κινήματος από τους δρόμους, τον αυτοπεριορισμό του στην εξατομικοποιημένη διαδικασία της κάλπης, είδαμε ότι η απαγόρευση δεν έπρεπε να περάσει χωρίς αντίσταση. Σε αυτήν την βάση κυκλοφόρησε το κάλεσμα για την πραγματοποίηση της πορείας προς την πρεσβεία από την Ομάδα Πρωτοβουλίας που είχε βγει από τη συζήτηση των συσπειρώσεων και από τις οργανώσεις ΚΚΕ μ-λ, Κ.Ο Μαχητής, ΟΚΔΕ, Β’ Πανελλαδική και ΟΣΕ.

Με το κάλεσμα για την πορεία ενάντια στην απαγόρευση συγκροτήθηκε ένα ισχυρό μπλοκ που μαζεύεται το μεσημέρι της Κυριακής στα Χαυτεία. Παρά τις προσπάθειες της ΚΝΕ και της νεολαίας ΠΑΣΟΚ να απομονώσουν τους «αριστεριστές», το κάλεσμα αυτού του μπλοκ βρίσκει πλατιά απήχηση σε όλη τη διαδήλωση, ακόμη και στα οργανωμένα κομμάτια του ΠΑΣΟΚ και του ΚΚΕ Εσωτερικού. Στη διάρκεια της διαδήλωσης ως την Βουλή γίνεται πολύ καθαρή η διάθεση του κόσμου απέναντι στην απαγόρευση και πληθαίνουν οι εκδηλώσεις υποστήριξης στο κομμάτι που καλεί στο σπάσιμό της. Το μπλοκ της Ομάδας Πρωτοβουλίας σε αυτό το διάστημα υπερδιπλασιάζεται.  

Παρόλα τα προβλήματα, η Ομάδα Πρωοτοβουλίας φτάνει στην Βουλή με ένα μπλοκ 20.000 ανθρώπων και με την Πλατεία Συντάγματος γεμάτη από κόσμο που αρνείται τις εκκλήσεις ΠΑΣΟΚ-ΚΚΕ και δεν διαλύεται, περιμένοντας την εξέλιξη. Η διαδήλωση σπάει εύκολα ένα πρώτο κλοιό αστυνομικών και φτάνει μπροστά σε ένα τεράστιο μπλοκ από ΜΑΤ, αύρες, αστυφύλακες. Εκεί συνεχίζει να πιέζει για να προχωρήσει και τα ΜΑΤ επιτίθενται. Παρόλη την αγριότητα της επίθεσης οι αλυσίδες της διαδήλωσης κρατούν. Ακόμη και όταν οι ενισχυμένες δυνάμεις των ΜΑΤ διαλύουν το μπλοκ ο κόσμος ανασυντάσσεται και τους αντιμετωπίζει. Από εκεί και πέρα τα ΜΑΤ δεν κτυπάνε για να διαλύσουν αλλά για να σκοτώσουν, για να υπογραμμίσουν με αίμα την απόφαση της κυβέρνησης να σφίξει τα λουριά στο μαζικό κίνημα, μπροστά στις εκλογές.  

Η επίθεση των ΜΑΤ που συνοδεύονται από τις αύρες αλλά και η αντίσταση του κόσμου απλώνεται σε όλη την γύρω περιοχή, χωρίς όμως ούτε σε μια στιγμή να αγγίξει το μπλοκ του ΚΚΕ και του ΠΑΣΟΚ που ακολουθούν... Τα επεισοδια συνεχίζουν ως αργά τη νύχτα στο Πολυτεχνείο όπου οι αστυνομικοί πυροβολούν στο ψαχνό. Αργότερα γίνεται γνωστός ο απολογισμός της νύχτας: Δύο νεκροί, εκατοντάδες τραυματίες, δεκάδες συλλήψεις... Ξημερώνει 17 Νοέμβρη.

Τα κόμματα και κυρίως το ΠΑΣΟΚ και το ΚΚΕ έδωσαν πλήρη πολιτική κάλυψη, μην αφήνοντας ούτε μια στιγμή να σπάσει το μέτωπο της εθνικής ενότητας παρά τα προβλήματα που δημιουργούσε η ύπαρξη των δύο νεκρών... Το ίδιο το βράδυ της Κυριακής, ο Ανδρέας Παπανδρέου κάνει δηλώσεις όπου αγνοώντας τους νεκρούς και τους τραυματίες, τα ΜΑΤ και την αστυνομία, δηλώνει υποστήριξη στην κυβέρνηση, εμπιστοσύνη στην δικαιοσύνη, συμπάθεια στην αστυνομία -αν εξαιρεθούν οι ολίγοι χουντικοί- και απαιτεί τα κεφάλια των αριστεριστών επί πίνακι.

Αυτές οι δηλώσεις στα χέρια των εφημερίδων καθορίζουν τον κεντρικό πολιτικό τόνο. Σε αυτήν τη γραμμή συσπειρώνονται όλοι, από τον Μαύρο μέχρι το ΚΚΕ. Με αυτήν την στάση των ηγετών της «αλλαγής» και την άγρια εκμετάλλευση από τις εφημερίδες των επεισοδίων με τις βιτρίνες, στον κόσμο συνολικά πέρασε η εικόνα πως τα ΜΑΤ λιάνισαν τους προβοκάτορες της ΚΥΠ που προσπαθούσαν να προβοκάρουν τα καλά και υπεύθυνα κόμματα. Παρεμπιπτόντως είχαμε και δύο νεκρούς για τους οποίους ευθύνονται πάλι  κάποιοι πράκτορες της ΚΥΠ που δεν υπάκουσαν τον «ήπιο» κύριο Ράλλη γιατί θέλουν να τον υποσκάψουν...

Σαν μια πέτρα που πέφτει στα πρασινισμένα νερά μιας λίμνης και αναδεύοντάς τα αφήνει να φανούν τα υπόγεια ρεύματα που κινούνται κάτω από τη γαληνεμένη επιφάνεια, η σύγκρουση της 16 Νοέμβρη ήρθε να αποκαλύψει τις πραγματικές κινήσεις της πολιτικής κατάστασης πίσω από την απατηλή βιτρίνα του ήπιου προεκλογικού κλίματος. Πίσω από την «ευρωπαϊκού επιπέδου φιλελεύθερη δημοκρατία» που διαφημίζει η Νέα Δημοκρατία πρόβαλαν οι δολοφόνοι των ΜΑΤ, πίσω από την «δημοκρατική αλλαγή» που υπόσχεται το ΠΑΣΟΚ εμφανίστηκε ένας Παπανδρέου που από τώρα υπερασπίζεται την αστυνομία και στρέφεται ενάντια στους διαδηλωτές, πίσω από την εικόνα που ζωγραφίζει το ΚΚΕ για τον εαυτό του σαν «προλεταριακό εγγυητή» της αλλαγής, ξεπροβάλει η εικόνα ενός κόμματος ουράς που την ώρα που η κυβέρνηση δολοφονεί με την κάλυψη του Παπανδρέου αυτό θεωρεί τη λαϊκή αγανάκτηση «ύποπτη προβοκάτσια»…

Σε αυτές τις συνθήκες για την επαναστατική αριστερά μπαίνει συγκεκριμένα το καθήκον να λειτουργήσει σαν η πολιτική δύναμη που εκφράζει κάθε κομμάτι του κινήματος που αντιστέκεται έστω και αυθόρμητα και συγχυσμένα στο μάντρωμα…

Το θέμα δεν είναι τι θα κάνουμε την μέρα των εκλογών αλλά πώς θα ενισχύσουμε την αντίσταση του κινήματος... Είναι ανάγκη να οργανώσουμε την παρέμβασή μας σε κάθε μαζική κινητοποίηση, να υποστηρίξουμε κάθε κομμάτι που προχωράει σε αγώνα, να πάρουμε πρωτοβουλίες που συνενώνουν όλα αυτά τα κομμάτια. Μέσα από τέτοια δράση μπορεί να συγκροτηθούν τομείς πραγματικής αντιπολίτευσης μέσα από το μαζικό κίνημα, να απαγκιστρωθούν από την διαλυτική κοινοβουλευτική προοπτική και να αντιμετωπίσουν τους νικητές των εκλογών όποιοι και αν είναι. 

Το παραπάνω κείμενο περιλαμβάνει αποσπάσματα από το φύλλο Νο 37 της εφημερίδας “Εργατική Πρωτοπορία” μερικές μέρες μετά την ιστορική πορεία του Πολυτεχνείου το 1980. Η “Εργατική Πρωτοπορία” ήταν η εφημερίδα της Οργάνωσης Σοσιαλιστική Επανάσταση (ΟΣΕ).


“Το Πολυτεχνείο δεν ήτανε γιορτή”

Συνέντευξη με τον Πέτρο Κωνσταντίνου

Στις 16 Νοέμβρη του 1980 η κυβέρνηση με πρωθυπουργό τον Ράλλη απαγόρευσε την πορεία προς την αμερικανική πρεσβεία. Ήταν μια μακριά προεκλογική περίοδος καθως πηγαίναμε για το 1981 όπου το ΠΑΣΟΚ θα αναλάμβανε για πρώτη φορά την εξουσία. Την πολιτική όλων των κομμάτων καθόριζε η πολιτική της «συντεταγμένης πορείας προς τις εκλογές» και του «ήπιου κλίματος». Αυτή μεταφραζόταν σε πίεση για υποστολή των εργατικών αγώνων αλλά και των φοιτητικών καταλήψεων και διαδηλώσεων που είχαν προηγηθεί την προηγούμενη χρονιά. 

Το 1979-80, η επαναστατική αριστερά μέσα από τις φοιτητικές καταλήψεις άρχισε να παίζει ξανά ρόλο στα πανεπιστήμια. Η διάσπαση του Ρήγα Φεραίου, η Β’ Πανελλαδική, μια διάσπαση από τα αριστερά της νεολαίας του ΚΚΕ Εσωτερικού, ήταν καθοριστική. Δημιουργήθηκε ένα κύμα φοιτητικών συσπειρώσεων το οποίο ήταν μαζικό, είχε βάση στις σχολές, μπορούσε να παίρνει συνελεύσεις. 

Αυτές οι δυνάμεις αποτέλεσαν το οργανωτικό κορμό για μια πρωτοβουλία με στόχο το σπάσιμο της απαγόρευσης που απέναντί της είχε τις δυνάμεις του ΠΑΣΟΚ και του ΚΚΕ που έλεγχαν την πλειοψηφία στο κεντρικό συμβούλιο της ΕΦΕΕ, έχοντας αναλάβει την οργάνωση του τριήμερου εορτασμού. Ήταν μια πρωτοβουλία που στηρίχθηκε στο ΚΚΕ μ-λ, την Κ.Ο Μαχητής, την ΟΚΔΕ, την Β’ Πανελλαδική και την ΟΣΕ, τις συσπειρώσεις στο Πολυτεχνείο και την Φυσικομαθηματική Σχολή. Έγιναν πολύ μεγάλες συνελεύσεις στις σχολές και μια τεράστια συνέλευση στο Πολυτεχνείο που αποφάσισε να σπάσει την απαγόρευση.

Σαν ΟΣΕ, δώσαμε τη μάχη όχι μόνο για να φτιαχτεί αυτό το μέτωπο αλλά και για να απευθυνθεί στον κόσμο του ΠΑΣΟΚ και του ΚΚΕ και να κερδίσει την πλειοψηφία των φοιτητών στις σχολές. Αυτό φάνηκε τελικά και στην ίδια τη μέρα της πορείας του Πολυτεχνείου, όπου ξεκινώντας με ένα μπλοκ των 3-4.000, (με το πρώτο πανό να γράφει «Το Πολυτεχνείο δεν ήταν γιορτή ήταν εξέγερση και πάλη ταξική, Μειοψηφία του ΚΣ της ΕΦΕΕ») φτάσαμε τελικά  να συσπειρώσουμε πάνω από 20.000. Ήταν κόσμος από τα μπλοκ του ΠΑΣΟΚ, που τότε έβαζε σαν κεντρικό σύνθημα την «αλλαγή» έχοντας μετατρέψει την πορεία του Πολυτεχνείου σε προεκλογική κινητοποίηση, και του ΚΚΕ,  που αντίστοιχα είχε κεντρικό σύνθημα  “Αλλαγή δεν γίνεται χωρίς το ΚΚΕ”.  Κόσμος που έβλεπε την επικείμενη κατάρρευση της ΝΔ και ήθελε να μεταφραστεί σε αγώνες και όχι αναμονή - δεν υπάκουσε στη γραμμή των ηγεσιών που του έλεγαν να διαλυθεί στο Σύνταγμα.

Όταν η πορεία έφτασε στην Βουλή -μια πολύ συγκροτημένη πορεία με εκατοντάδες ανθρώπινες αλυσίδες- απώθησε στα «λουλουδάδικα» αρχικά τους «καπελάκηδες» της αστυνομίας και φτάνοντας στο ύψος πλέον της εισόδου της Βουλής ήρθε αντιμέτωπη με εκατοντάδες άσπρα κράνη των ΜΑΤ να είναι παραταγμένα και από πίσω τους τις αύρες, τα τεθωρακισμένα της αστυνομίας που σημαδεύαν το πλήθος. Τρεις φορές αντιμετώπισαν οι αλυσίδες των διαδηλωτών τα  ΜΑΤ μέχρι να σπάσουν και αυτό που ακολούθησε ήταν μια άγρια δολοφονική επίθεση. Ακόμη και την επόμενη μέρα το πρωί, υπήρχαν σωροί από τσάντες, παπούτσια των διαδηλωτών που άφησε πίσω της αυτή η επίθεση. 

Μνήμες

Ακολούθησε το λυσσαλέο κυνηγητό της αστυνομίας και των ΜΑΤ με τις δολοφονίες του Κύπριου αριστερού αγωνιστή Ιάκωβου Κουμή και της Σταματίνας Κανελλοπούλου, μπροστά από την καφετέρια του Ζόναρς στην Πανεπιστημίου. Η καταστολή της διαδήλωσης που απλώθηκε σε όλο το κέντρο ήταν σαφές ότι είχε στόχο να αφήσει νεκρούς. Θυμάμαι, φτάνοντας μαζί με κάποια παιδιά έξω από το Πολυτεχνείο, μου ξύπνησαν οι μνήμες από την Κύπρο, όταν αντιλήφθηκα ότι γύρω σφύριζαν σφαίρες και μπήκαμε τελικά στο Πολυτεχνείο. Υπήρξαν εκείνο το βράδυ πυροβολισμοί σε διάφορα σημεία της Αθήνας. 

Την άλλη μέρα, με τη δήλωση του Ανδρέα Παπανδρέου για τους «προβοκάτορες που αμαυρώσαν την πορεία του Πολυτεχνείου», το ΠΑΣΟΚ έδωσε πλήρη στήριξη στην κυβέρνηση Ράλλη καθώς έδινε εξετάσεις στην άρχουσα τάξη, ότι το «κράτος θα έχει συνέχεια» όταν έρθει στην κυβέρνηση. Και ταυτόχρονα το ΚΚΕ κατήγγειλε τους «αριστεριστές» συνεχίζοντας τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπισε την κατάληψη του Πολυτεχνείου το 1973 έχοντας ακόμη μια φορά σαν βασική πολιτική τις κοινοβουλευτικές προτεραιότητες και το «ήπιο κλίμα».

Η επαναστατική αριστερά και το νέο κίνημα που διαμορφωνόταν τότε δεν μπόρεσε να απαντήσει σε αυτές τις προκλήσεις. Υπήρχαν πολιτικές αδυναμίες που την εμπόδιζαν να εξηγήσει την περίοδο και τις αντιφάσεις της. Για παράδειγμα, το ΚΚΕμ-λ είχε την άποψη ότι αυτό το χτύπημα ήταν ξεκίνημα φασιστικοποίησης, ενώ η πορεία της κατάστασης ήταν αντίστροφη, δεν πηγαίναμε για νέα χούντα. Ο ρόλος της ΟΣΕ έστω και αν ήταν μια μικρή οργάνωση,  ήταν καθοριστικός στην προσπάθεια οι οργανώσεις της επαναστατικής αριστεράς να μην ενδώσουν στην πίεση της ρεφορμιστικής αριστεράς που ήταν τεράστια εκείνη την περίοδο -τόσο μεγάλη ώστε το 1981 το ΠΑΣΟΚ μπορούσε να απορροφά ολόκληρα κομμάτια του ΕΚΚΕ και άλλων ομάδων της επαναστατικής αριστεράς. 

Προσπαθούσαμε να συνδεθούμε με τις μάχες που εξακολουθούσαν να δίνουν κομμάτια της εργατικής τάξης. Και επιμέναμε στην γραμμή που λέει απευθύνεσαι μαζικά, παίρνεις πρωτοβουλίες, ενώνεις πάνω σε συγκεκριμένα αιτήματα και πολιτικούς στόχους και δίνεις τη μάχη για να κερδίσεις. Πρόκειται για βασικό στοιχείο της παράδοσης της ΟΣΕ που κρατάμε και σήμερα. 

Το Πολυτεχνείο του ’80 άφησε πολύτιμη κληρονομιά. Ο Κουμής και η Κανελλοπούλου έγιναν σύμβολο του τι σημαίνει ότι κάθε χρόνο η πορεία του Πολυτεχνείου γίνεται, πάει εκεί που θέλει να πάει και ξεσηκώνει δεκάδες χιλιάδες κόσμου. Όσο και να λυσάει χρόνια τώρα η δεξιά, η πορεία γίνεται και είναι μια ζωντανή πολιτική μάχη απέναντι στις κυβερνήσεις και το τι μέτρα κάθε φορά αυτές μεθοδεύουν. Έχει τεράστια σημασία να θυμόμαστε τι έγινε το 1973 αλλά ταυτόχρονα είναι και ένας σταθμός για την ίδια τη στιγμή που κάθε φορά γίνεται. 

Η πορεία του Πολυτεχνείου το 1980 ήταν από τις πιο σημαδιακές γιατί έστειλε το μήνυμα στην άρχουσα τάξη και τους κρατικούς μηχανισμούς της ότι υπάρχει η αριστερά της επανάστασης που μπορεί να παίρνει αυτού του μεγέθους τις πρωτοβουλίες. Αλλά και για ένα ακόμη λόγο. Γιατί τα ΜΑΤ και τα κουμπούρια της αστυνομίας σαράντα χρόνια μετά είναι ακόμη εδώ να τρομοκρατούν, να χτυπάνε, να δολοφονούν.  

Ο φετινός σταθμός είναι η απόπειρα του Μητσοτάκη και του Χρυσοχοϊδη, κινητοποιώντας τους ίδιους αυτούς μηχανισμούς, να απαγορεύσουν την πορεία του Πολυτεχνείου, φτάνοντας στο σημείο να απαγορεύουν τις συναθροίσεις τεσσάρων ατόμων και άνω. Απέναντι σε αυτές τις προκλήσεις το κίνημα έχει παράδοση να δίνει τις απαντήσεις του.