Οικονομία και πολιτική
Το νέο "πακέτο" Σταϊκούρα: Η ανάκαμψη αναβάλλεται

Σταγόνα στον ωκεανό είναι τα 2,5 δις του νέου πακέτου μέτρων στήριξης της οικονομίας που ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα ο Μητσοτάκης. Είναι αλήθεια, βέβαια, ότι τα «μέτρα είναι πιο στοχευμένα», όπως λέει η κυβέρνηση. Ο στόχος, όμως, είναι προκλητικά «λάθος». Από τα 2,5 δις του νέου πακέτου ούτε ένα ευρώ δεν πρόκειται να δαπανηθεί για τη στήριξη των εργαζομένων που έχασαν το εισόδημά τους  από την κατάρρευση της οικονομίας. Όλα, μέχρι τελευταίας δεκάρας, θα πάνε στα ταμεία των επιχειρήσεων.

Τα νούμερα, κατ’ αρχάς, είναι αποκαλυπτικά: πέρσι, με μια πανδημία πολύ πιο ήπια και πιο καθυστερημένη (τα λοκ ντάουν άρχισαν τον Μάρτη), η κυβέρνηση διέθεσε σχεδόν 24 δισεκατομμύρια για τη «διάσωση» της οικονομίας. Με τα 2,5 δις του νέου πακέτου ο φετινός λογαριασμός θα φτάσει στα 11,6 δις – στο 40% δηλαδή περίπου του περσινού.  

Η κατανομή των 2,5 αυτών δις είναι εξίσου αποκαλυπτική: ένα δις για τον «7ο κύκλο της επιστρεπτέας προκαταβολής», την επιδότηση δηλαδή των επιχειρήσεων και των επαγγελματιών που έχουν σημαντική πτώση στον κύκλο εργασιών τους λόγω της πανδημίας. 570 εκατομμύρια για την «ρύθμιση της οφειλής των 3 πρώτων κύκλων της επιστρεπτέας προκαταβολής» (με τους ίδιους ακριβώς αποδέκτες). 500 εκατομμύρια για την επιδότηση «παγίων δαπανών»  -ποιων άλλων- των επιχειρήσεων. 300 εκατομμύρια για το «πρόγραμμα Γέφυρα ΙΙ» επιδότησης επιχειρηματικών δανείων. Και πάει λέγοντας.  

Για να δικαιολογήσει αυτή τη μεροληψία η κυβέρνηση έχει θέσει σαν όρο για τις «επωφελούμενες επιχειρήσεις» να «διατηρήσουν κατά μέσον όρο τον αριθμό του προσωπικού που απασχολούσαν έως τις 31/12/2021». Μέσο της προστασίας των επιχειρήσεων, λέει, προστατεύουμε τις θέσεις εργασίας και το εισόδημα των εργαζομένων. Πρόκειται για ένα τετριμμένο νεοφιλελεύθερο φτηνό επιχείρημα που προσπαθεί να ταυτίσει τα συμφέροντα των εργαζομένων με τα συμφέροντα των εργοδοτών. Αλλά το πρόβλημα δεν είναι απλά και μόνο ιδεολογικό: ο κύριος όγκος των πληττομένων  επιχειρήσεων (τουρισμός, επισιτισμός, λιανικό εμπόριο κλπ) είχε ήδη «απαλλαγεί» από το «υπερβάλλον» προσωπικό μέσα στο 2020. Ή απλά δεν είχε προσλάβει το εποχιακό προσωπικό που προσλάμβανε συνήθως το καλοκαίρι. 

Τα 2,5 δις του νέου πακέτου του Σταϊκούρα θα βοηθήσουν τους επιχειρηματίες να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της κρίσης. Αλλά δεν πρόκειται να διώξουν τα μαύρα σύννεφα που έχουν συσσωρευθεί πάνω από την οικονομία.

Πρώτα και κύρια πάνω από τον τουρισμό, την «βαριά βιομηχανία» της χώρας που αντιπροσωπεύει περίπου το 20% – 25% του ΑΕΠ. Το 2019 είχαν φθάσει στην Ελλάδα 31,3 εκατομμύρια τουρίστες και τα άμεσα έσοδα από τον τουρισμό ξεπέρασαν τα 18 δις. Το 2020 ταξίδεψαν μόλις 7,4 εκατομμύρια στην Ελλάδα και τα έσοδα «διολίσθησαν» στα 4 δις. Η οικονομία συνολικά συρρικνώθηκε γύρω στο 10%, με την κατάρρευση του τουρισμού να είναι υπεύθυνη για ένα πολύ μεγάλο κομμάτι αυτού του ποσοστού.

Φιάσκο

Ο προϋπολογισμός που συνέταξε το φθινόπωρο ο Σταϊκούρας προέβλεπε μια «ισχυρή ανάκαμψη» μέσα στη χρονιά που διανύουμε – με ρυθμούς από 4,8% έως 7,5%. Η αισιοδοξία της κυβέρνησης στηριζόταν στους πόρους του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης και στην αναβίωση του τουρισμού χάρη στα εμβόλια και το τέλος της πανδημίας. Και τα δυο έχουν μετατραπεί σε φιάσκο. Τα πρώτα χρήματα από το Ταμείο Ανάκαμψης -από τα διαβόητα 72 δις που ελπίζει να εισπράξει η κυβέρνηση- θα φτάσουν, όπως φαίνεται, το 2022, αν όχι το 2023. Όσο για τον τουρισμό, η σεζόν έχει πρακτικά ήδη χαθεί (ο Σταϊκούρας το παραδέχτηκε εμμέσως αναφερόμενος στις χαμηλές κρατήσεις) και δεν πρόκειται, ακόμα και αν ανέβει, να πλησιάσει καν τα επίπεδα του 2019. 

Η κατακρήμνιση της οικονομίας κάνει ακόμα πιο δύσκολη την εξίσωση για την κυβέρνηση. Τα πρωτογενή πλεονάσματα έχουν μετατραπεί προ πολλού σε θηριώδη πρωτογενή ελλείμματα, όχι μόνο λόγω των επιδοτήσεων αλλά και λόγω της κατάρρευσης των φορολογικών εσόδων. Το Γενάρη, τον πρώτο μήνα του έτους, το πρωτογενές έλλειμμα έφτασε στο 1,5 δις ξεπερνώντας κατά 400 περίπου εκατομμύρια το ήδη απαισιόδοξο σενάριο του προϋπολογισμού. Τα δημόσια έσοδα έκαναν (σε σχέση με τις προβλέψεις του προϋπολογισμού) μια απότομη βουτιά 800 εκατομμυρίων.

Προς το παρόν η κυβέρνηση μπορεί και κλείνει τις τρύπες του προϋπολογισμού σχετικά ανώδυνα μέσα από τον δανεισμό. Τα ομόλογα του ελληνικού δημοσίου, παρόλο που ανήκουν στην κατηγορία «σκουπίδια» βρίσκουν, χάρη στις εγγυήσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και τις διακηρύξεις της Κριστίν Λαγκάρντ, εύκολα αγοραστές: τα επιτόκια (που πριν λίγα χρόνια κινούνταν στο επίπεδο του 20% και ακόμα πιο πάνω) έχουν πέσει στο 1%. Η κυβέρνηση κατάφερε να εκδόσει πριν από λίγο, για πρώτη φορά μετά την κρίση χρέους, ένα νέο ομόλογο με μεγάλο χρόνο «επώασης» (15 χρόνια). Αλλά αργά ή γρήγορα αυτή η περίοδος των παχιών αγελάδων θα λήξει. Οι διεθνείς επενδυτές έχουν αρχίσει ήδη να ανησυχούν για τον πληθωρισμό (όχι της Ελλάδας που είναι αρνητικός αλλά των μεγάλων οικονομιών). Και η πολυπόθητη αναβάθμιση του αξιόχρεου της Ελλάδας από τους οίκους αξιολόγησης -από την οποία εξαρτάται, μακροπρόθεσμα, η χρηματοδότηση της χώρας από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα- απομακρύνεται όλο και πιο πολύ από τον ορίζοντα.

Ο Σταϊκούρας έχει αρχίσει ήδη να προετοιμάζει το έδαφος για μια νέα φορολογική καταιγίδα. «Συζητάμε σε ευρωπαϊκό επίπεδο για δημοσιονομική ευελιξία και το 2022», έλεγε σε μια συνέντευξη στο Mega. «Αυτό δεν σημαίνει δημοσιονομικός εκτροχιασμός. Όταν θα χτίσουμε τον προϋπολογισμό της χώρας, θα υπάρχουν μέτρα και φορολογικής φύσεως…». 

Έρχονται θύελλες. Η κυβέρνηση το ξέρει και για αυτό προετοιμάζεται για να αντιμετωπίσει εξεγέρσεις σαν αυτές που ζήσαμε τα πρώτα χρόνια των μνημονίων. Είναι βαθιά γελασμένος όποιος νομίζει ότι για την αστυνομοκρατία ευθύνεται απλά και μόνο το διεστραμμένο μυαλό του Χρυσοχοΐδη. Αλλά είναι ακόμα πιο βαθιά γελασμένη η κυβέρνηση και η άρχουσα τάξη αν πιστεύουν ότι μπορούν να σωθούν από την οργή μας με τα γκλομπ και τις αύρες.