Οικονομία και πολιτική
Είναι μια νέα κρίση χρέους «λύση» για τον πληθωρισμό;

Είναι καιρός να θυμηθούμε τις μάχες που δώσαμε ενάντια στα Μνημόνια και τα συνθήματα που αναδείξαμε. Η φωτό είναι από πανεργατική απεργία το Φλεβάρη του 2010. Φωτό: Guy Smallman, Αρχείο Εργατική Αλληλεγγύη

«Κανένας λόγος ανησυχίας». Αυτό είναι το μήνυμα που στέλνουν αυτές τις μέρες τα στελέχη της Κομισιόν και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να σταματήσουν το κύμα πωλήσεων των κρατικών ομολόγων των υπερχρεωμένων χωρών της ευρωζώνης πριν μετατραπεί σε μια νέα κρίση χρέους σαν αυτήν που ζήσαμε πριν από μια περίπου δεκαετία. Αλλά η ταχύτητα και μόνο με την οποία διαδέχονται αυτές οι δηλώσεις η μια την άλλη δείχνει ότι «υπάρχουν εκατοντάδες λόγοι ανησυχίας».

Στις αρχές του Ιούνη η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) αποφάσισε την διακοπή του προγράμματος αγοράς κρατικών τίτλων και την αντιστροφή της πολιτικής των αρνητικών επιτοκίων. Το αποτέλεσμα ήταν ένα πανικός πωλήσεων κρατικών ομολόγων που έστειλε τα σπρεντ και τα επιτόκια στα ουράνια. Τα σπρεντ των ιταλικών ομολόγων έσπασαν το ρεκόρ μιας οκταετίας – επιστρέφοντας στα επίπεδα του 2013. Τα επιτόκια των ελληνικών ομολόγων ξεπέρασαν το 4% και τα σπρεντ (δηλαδή η διαφορά του επιτοκίου ανάμεσα στα 10ετή ελληνικά και γερμανικά ομόλογα) τις «300 μονάδες βάσης» (το 3%). Πριν ακόμα τεθούν σε εφαρμογή οι νέες αποφάσεις της ΕΚΤ οι «αγορές» άρχισαν να αντιμετωπίζουν και πάλι την ευρωζώνη σαν τον «μεγάλο ασθενή». 

Στις 15 Ιούνη η Λαγκάρντ κάλεσε σε μια νέα συνεδρίαση την «νομισματική επιτροπή» της ΕΚΤ –αυτή τη φορά όχι τακτική αλλά έκτακτη: έκτακτης ανάγκης θα έπρεπε να πει καλύτερα κανείς. Ο στόχος της έκτακτης αυτής συνόδου, σύμφωνα με την Λαγκάρντ, ήταν να σχεδιάσει μέτρα που θα εμποδίσουν τον «κατακερματισμό» της αγοράς –δηλαδή μια ανεξέλεγκτη άνοδο των σπρεντ των χωρών της Ευρωζώνης. Η ΕΚΤ δεν έδωσε στη δημοσιότητα λεπτομέρειες για το τι ακριβώς σκοπεύει να κάνει για να καταπολεμήσει τον «κατακερματισμό». Αλλά κατάφερε, σχετικά, να «καλμάρει» τις αγορές. Τα επιτόκια και τα σπρεντ υποχώρησαν ελάχιστα – αλλά το γεγονός και μόνο ότι έπεσαν χαιρετίστηκε σαν εξαιρετικό νέο από τις οικονομικές στήλες. Πολλοί έτρεξαν να συγκρίνουν τις δηλώσεις της Λαγκάρντ με την «ιστορική δήλωση» του Μάριου Ντράγκι, του προκατόχου της στην ηγεσία της ΕΚΤ (και σημερινού πρωθυπουργού της Ιταλίας), του Ιουλίου του 2012 ότι «θα κάνει οτιδήποτε απαιτηθεί για να προστατέψει το ευρώ». 

Από μόνη της η σύγκριση αυτή γεννάει ανατριχιαστικές μνήμες: ένα από τα βασικά στοιχεία αυτού του «οτιδήποτε απαιτηθεί» ήταν και η επιβολή της «θεραπείας σοκ» και των «μνημονίων» στις αδύναμες οικονομίες της Ευρώπης. Στη συνέντευξη Τύπου που έδωσε η Κομισιόν μετά την ενημέρωση από την ΕΚΤ για τα σχέδια της καταπολέμησης του «κατακερματισμού», ο Πασκάλ Ντόνοχιου, πρόεδρος του Eurogroup (και υπουργός οικονομικών της Ιρλανδίας) απάντησε με ένα τυπικό «δεν συζητήθηκε» στην ερώτηση αν θα υπάρξουν κάποιες προϋποθέσεις για τη προστασία των υπερχρεωμένων χωρών από την άνοδο των σπρεντ. 

Εκτιμήσεις

Η Κομισιόν καλλιεργεί την εικόνα ότι ο πληθωρισμός που χτυπάει αυτή τη στιγμή όλες σχεδόν τις οικονομίες του πλανήτη είναι παροδικό φαινόμενο: οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στον πόλεμο στην Ουκρανία και την άνοδο της τιμής του πετρελαίου και του φυσικού αερίου και δεν θα καταφέρει να εκτροχιάσει την ανάπτυξη στην ευρωζώνη. Αλλά η ΕΚΤ έχει από τώρα προειδοποιήσει ότι οι εκτιμήσεις αυτές μπορούν να ανατραπούν από πολλούς και διάφορους παράγοντες: αν η Ρωσία διακόψει όλες τις εξαγωγές ενέργειας προς την Ευρώπη, «η ανάπτυξη ενδέχεται να περιοριστεί».

Η Ρωσία περιόρισε πρόσφατα δραστικά τις εξαγωγές φυσικού αερίου μέσω του αγωγού Nordstream – με δραματικές συνέπειες κύρια για τη Γερμανία και την Ιταλία. Ο Πούτιν έριξε τις ευθύνες για αυτές τις μειώσεις της παροχής στις κυρώσεις της δύσης που έχουν μπλοκάρει διάφορα απαραίτητα ανταλλακτικά στις αποθήκες της Siemens στον Καναδά. Οι δυτικές κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι αυτές είναι απλά ψεύτικες δικαιολογίες. Όπως και να έχουν τα πράγματα, όμως, το βέβαιο είναι ότι ο πόλεμος θα βάλει ακόμα μεγαλύτερες πιέσεις στον πληθωρισμό μέσα στους επόμενους μήνες.

Ακόμα χειρότερα, ο πόλεμος δεν είναι παρά ένας από τους παράγοντες που έχουν διογκώσει τον πληθωρισμό το τελευταίο διάστημα. Και δεν είναι καν ο πιο σημαντικός. Οι ελλείψεις στην αγορά, πχ ημιαγωγών, είχαν αρχίσει να παρουσιάζονται πολύ πριν εισβάλει η Ρωσία στην Ουκρανία. Ο πληθωρισμός ανεβαίνει γιατί οι πολυεθνικές αντιμετώπισαν την «αποκατάσταση» της οικονομίας μετά το (υποτιθέμενο) τέλος της πανδημίας σαν μια ευκαιρία για κερδοσκοπία. Η κύρια συνιστώσα της αύξησης του πληθωρισμού είναι η αύξηση των κερδών των μεγάλων επιχειρήσεων. 

Για να αποφύγει η οικονομία τα «κακά σενάρια» της ΕΚΤ θα πρέπει να βάλουν χέρι η ΕΚΤ, η Κομισιόν και οι κυβερνήσεις των κρατών – μελών της ευρωζώνης (και ολόκληρου του κόσμου) στις μεγάλες επιχειρήσεις που κερδοσκοπούν προκλητικά. Αλλά η Λαγκάρντ, η φον ντερ Λάιεν, ο Σολτς, ο Μακρόν, ο Ντράγκι ή ο Μητσοτάκης (για να μην ξεχνάμε τα δικά μας καθάρματα) δεν έχουν καμιά τέτοια πρόθεση. Αντίθετα, το μόνο που τους νοιάζει είναι η προστασία της κερδοφορίας. Μόνο ένα δυνατό εργατικό κίνημα που βάζει τις ανάγκες πάνω από τα κέρδη μπορεί να αντιμετωπίσει την κατάσταση.