Όχι, δεν είναι απόσπασμα από το γνωστό βιβλίο του Κρις Χάρμαν «Ο Καπιταλισμός Ζόμπι». Πρόκειται για τμήμα από άρθρο στους Φαινάνσιαλ Τάιμς που προσπαθεί να περιγράψει τις οικονομικές εξελίξεις των τελευταίων ημερών παρομοιάζοντάς τες με ταινία τρόμου!
Ο πανικός που επικράτησε στα διεθνή Χρηματιστήρια την Πέμπτη 4 Αυγούστου ανάγκασε όλα τα ΜΜΕ σε όλο τον κόσμο να εξαντλήσουν τη φαντασία τους για να μεταφέρουν την αίσθηση του τρόμου που προκαλεί η νέα επιδείνωση της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης.
Καταιγισμός
Ο καταιγισμός των εξελίξεων είναι πια γνωστός. Η περιβόητη «ιστορική Σύνοδος Κορυφής» της ΕΕ της 21 Ιούλη που ανακοίνωσε πακέτο μέτρων για τη νέα «διάσωση» της Ελλάδας και τη «σταθεροποίηση» της ζώνης του ευρώ, ακολουθήθηκε από ανησυχίες για το χρέος της Ισπανίας και της Ιταλίας.
Στη συνέχεια τα φώτα της δημοσιότητας έπεσαν στις δραματικές διαβουλεύσεις στο Κογκρέσο των ΗΠΑ για το αμερικάνικο χρέος. Αλλά, αντί η συμφωνία της τελευταίας στιγμής να φέρει έναν μεγάλο στεναγμό ανακούφισης από τις αγορές, έφερε την υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας των ΗΠΑ για πρώτη φορά στην ιστορία τους.
Τα επιτόκια δανεισμού της Ιταλίας και της Ισπανίας έφτασαν σε επίπεδα που θυμίζουν Ελλάδα, Ιρλανδία και Πορτογαλία λίγο πριν την ένταξή τους στο Μηχανισμό «διάσωσης» της ΕΕ. Η βουτιά στα Χρηματιστήρια έκανε το γύρο του κόσμου και συνεχιζόταν τη Δευτέρα 8 και την Τρίτη 9 Αυγούστου παρά την απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να αρχίσει να αγοράζει ιταλικά και ισπανικά ομόλογα, πράγμα που είχε αρνηθεί να κάνει την περασμένη βδομάδα.
Οι σχολιαστές που είχαν βιαστεί να πανηγυρίσουν σε κάθε μια από αυτές τις καμπές, όχι μόνο οι παρατρεχάμενοι του Παπανδρέου στην Ελλάδα μετά τις 21 Ιούλη της ΕΕ, αλλά και οι απανταχού κήρυκες της λιτότητας μετά την παράδοση του Ομπάμα στην πολιτική του… «Τσαγιού», το μόνο που κατάφεραν είναι να αποδείξουν την αποβλάκωση που φέρνει η επιμονή στον μονόδρομο του καπιταλισμού.
Όλες οι μέχρι πρόσφατα κυρίαρχες «θεωρίες» έχουν γελοιοποιηθεί. Θυμόσαστε πόσο πρόσφατα ακόμα ανθούσαν οι εξηγήσεις για τους «τεμπέληδες του νότου» που έχουν υπερχρεωθεί γιατί έχουν χαμηλή ανταγωνιστικότητα; Και δεν τα έλεγε μόνο η γερμανική Μπιλντ για να καλλιεργεί κατάλληλο κλίμα για την πολιτική της Μέρκελ εκεί. Τα έλεγαν και περισπούδαστοι αναλυτές στην Ελλάδα για να στηρίξουν τις «μεταρρυθμίσεις απελευθέρωσης των αγορών που θα κάνουν την ελληνική οικονομία ανταγωνιστική». Μέχρι που η κρίση χρέους χτύπησε πια όχι την «περιφέρεια της Ευρώπης» αλλά την καρδιά του καπιταλισμού και στις δυο όχθες του Ατλαντικού.
Εξίσου γελοίες ηχούν σήμερα οι θεωρίες που έβλεπαν την κρίση του ευρώ να οφείλεται στην έλλειψη «θεσμών» στην ΕΕ που την εμποδίζουν να παρεμβαίνει όπως η Ομοσπονδιακή κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Τώρα οι εραστές της «εμβάθυνσης» της ΕΕ έχουν να αναλογιστούν γιατί οι ΗΠΑ έφτασαν στην υποβάθμιση. Απτόητοι, όμως, συνεχίζουν να ελπίζουν ότι η λύση θα έρθει από το «ευρωομόλογο», λες και ο Ομπάμα δεν είχε στη διάθεσή του αυτόν τον «θεσμό». Λες και στην Αμερική η κρίση δεν ανάγκασε Δημοκρατικούς και Ρεπουμπλικάνους να αμφιβάλουν αν μπορούν να συνεχίσουν να φορτώνουν το δημόσιο χρέος με νέα ομόλογα.
Όπως και το φθινόπωρο του 2008 έτσι και τώρα οι διαχειριστές και οι απολογητές του καπιταλισμού αδυνατούν να καταλάβουν ότι το πρόβλημα βρίσκεται στο ίδιο το σύστημα.
Τότε θεωρούσαν ότι η «πραγματική οικονομία» είναι υγιής και το πρόβλημα περιορίζεται στις «υπερβολές» του τραπεζικού συστήματος που «παρασύρθηκε» σε φούσκες και μπορούσε να εξυγιανθεί με τα κατάλληλα πακέτα στήριξης από το κράτος. Στην πορεία αποδείχθηκε ότι τα θηριώδη πακέτα στήριξης των τραπεζών ήταν αναποτελεσματικά: ούτε ρυθμούς ανάπτυξης της πραγματικής οικονομίας δεν έφεραν ούτε τις μαύρες τρύπες των τραπεζών δεν έκλεισαν. Από ένα άρρωστο τραπεζικό σύστημα περάσαμε σε μια σειρά υπερχρεωμένα κράτη που αρχικά αντιμετωπίστηκαν σαν μεμονωμένες προβληματικές περιπτώσεις (Ντουμπάι, Ελλάδα, Ιρλανδία…). Τώρα το φαινόμενο της κρατικής υπερχρέωσης γενικεύεται και οι εναλλακτικές λύσεις στα πλαίσια του συστήματος λιγοστεύουν.
Ιστορικά ο καπιταλισμός έχει χρησιμοποιήσει πολλούς και διαφορετικούς τρόπους για να αντιμετωπίσει τη σειρά των κρίσεων που τον σημαδεύουν τα τελευταία σαράντα χρόνια (για να μην αναφερθούμε σε παλιότερες εποχές που μπορεί να θεωρούνται «παρωχημένες» από τους λάτρεις του σύγχρονου καπιταλισμού). Στη δεκαετία του 1970 οι καπιταλιστές αξιοποίησαν το εργαλείο του πληθωρισμού που όχι μόνο ροκανίζει τα μεροκάματα αλλά απαξιώνει και τα παλιά χρέη. Στη δεκαετία του 1980, ο Ρίγκαν και η Θάτσερ έβαλαν πλώρη να ανεβάσουν την κερδοφορία εντείνοντας την εκμετάλλευση της εργατικής τάξης με μετωπικές επιθέσεις. Στη δεκαετία του 1990 οι φούσκες της «νέας οικονομίας» ήρθαν να δώσουν νέες ανάσες στη λαχανιασμένη παγκόσμια οικονομία.
Σήμερα, οι προσπάθειες να διατηρήσουν την αξία τους τα χαρτοφυλάκια των τραπεζών – ζόμπι πραγματικά ρουφάει σαν βαμπίρ το αίμα από την παγκόσμια οικονομία. Αυτή την ανατριχιαστική αναρροφητική αντλία δεν μπορεί και δεν θέλει να τη σταματήσει καμιά κυβέρνηση που κινείται μέσα στα όρια του σεβασμού για το καπιταλιστικό σύστημα. Μόνο μια σειρά εργατικές επαναστάσεις μπορούν να ανοίξουν διέξοδο. Όσο πιο γρήγορα η Αριστερά στρατευτεί σε αυτή την προοπτική, τόσο το καλύτερο για τους εργάτες στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο.