Οι μαζικές διαδηλώσεις που ξέσπασαν στην Τουρκία μετά τη σύλληψη του ηγέτη της αντιπολίτευσης και δημάρχου της Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου συνεχίζονται παρά την άγρια καταστολή.
Η κυβέρνηση έκλεισε τους σταθμούς του μετρό, απέκλεισε πόλεις και χωριά, ελέγχοντας κάθε όχημα που μπαίνει ενώ σχεδόν δυο χιλιάδες διαδηλωτές έχουν κλειστεί στις φυλακές. Αλλά χωρίς αποτέλεσμα: καθημερινά εκατοντάδες χιλιάδες συνεχίζουν να υπερασπίζονται στους δρόμους ό,τι έχει απομείνει από την τουρκική δημοκρατία αψηφώντας τα δακρυγόνα, τις πλαστικές σφαίρες και τα κανόνια νερού.
Η κυβέρνηση του Ταγίπ Ερντογάν βρίσκεται σε βαθιά κρίση. Η σχέση του AKP (Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης), του κόμματος του Ερντογάν, με την παραδοσιακή του βάση - τους φτωχούς θρησκευόμενους πληθυσμούς και τη νέα «ισλαμική αστική τάξη» που γεννήθηκε από τη ραγδαία ανάπτυξη της τουρκικής οικονομίας των τελευταίων δεκαετιών- έχει αρχίσει να διαρρηγνύεται.
«Το ΑΚΡ εξακολουθεί να έχει κάποια δύναμη πάνω στους φτωχούς των πόλεων και τους αγρότες, αλλά η οικονομική παρακμή ευνοεί το CHP (Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα, το κόμμα του Ιμάμογλου)», λέει ένας επαναστάτης σοσιαλιστής από την Τουρκία με το ψευδώνυμο Ερέν, σε μια πρόσφατη συνέντευξη στην εφημερίδα Socialist Worker.
Η τουρκική οικονομία βρίσκεται σε καθοδική πορεία από το 2018. Η κυβέρνηση του Ερντογάν προσπάθησε να αναχαιτίσει την επιβράδυνση με ένα πακέτο «ανορθόδοξων» μέτρων -χαμηλά επιτόκια και εύκολα δάνεια προς τις επιχειρήσεις- που όμως το μόνο που κατάφεραν ήταν να εκτοξεύσουν τον πληθωρισμό σε διψήφια ποσοστά. Τον Οκτώβρη του 2022 ο πληθωρισμός ξεπέρασε το 85%.
Πέρσι η κυβέρνηση αναγκάστηκε τελικά να κάνει στροφή 180 μοιρών – με μια «ορθόδοξη» «αντιπληθωριστική» επίθεση ενάντια στους εργάτες και τους φτωχούς: αύξησε τον ΦΠΑ, επέβαλλε φόρους στη βενζίνη και τα άλλα καύσιμα και μείωσε τον κατώτατο μισθό. Αυτή η επίθεση κρύβεται πίσω από την διάρρηξη των σχέσεων ανάμεσα στο AKP και τη μεγάλη μάζα του πληθυσμού. Ο κινητήρια δύναμη πίσω από τις μαζικές διαδηλώσεις είναι η οργή απέναντι στις επιθέσεις της κυβέρνησης ενάντια στους φτωχούς.
Η αντίδραση του τουρκικού κράτους ήταν η χαρακτηριστική αντίδραση μιας αδύναμης κυβέρνησης που έχει χάσει τα κοινωνικά της στηρίγματα: τρομοκρατία, καταστολή και επίθεση στη δημοκρατία.
Στις περιφερειακές εκλογές που έγιναν πέρσι το CHP του Ιμάμογλου πήρε 1,3 εκατομμύρια περισσότερες ψήφους από το AKP του Ερντογάν. Αλλά οι διαδηλώσεις δεν γίνονται απλά και μόνο για την υποστήριξη της αντιπολίτευσης. Το CHP δεν είναι κόμμα των φτωχών.
Το CHP δημιουργήθηκε το 1924 από τον Κεμάλ Ατατούρκ και κυβέρνησε την Τουρκία χωρίς διακοπή μέχρι τη δεκαετία του 1950. «Οι Κεμαλιστές», λέει ο Ερέν, «προσπάθησαν να αντιγράψουν τις συνταγές οικονομικής ανάπτυξης της (σταλινικής) Σοβιετικής Ένωσης… Χάρη σε αυτό κέρδισαν τη συμπάθεια των αριστερών κομμάτων της Τουρκίας».
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 το CHP έχει υιοθετήσει μια πιο αριστερή φρασεολογία. Εμφανίζεται σαν το κόμμα που υπερασπίζεται την κοσμικότητα (απέναντι στον ισλαμισμό του AKP), τον δυτικό τρόπο ζωής και τη δημοκρατία.
«Στην πραγματικότητα», λέει ο Ερέν, «η κεμαλική Τουρκία δεν ήταν ποτέ ούτε κοσμική, ούτε δημοκρατική, ούτε αριστερή. Το CHP χρησιμοποιεί τον κεμαλισμό σαν μια ιδεολογία που μπορεί να συνενώσει ολόκληρο το έθνος. Στην πραγματικότητα, όμως, δεν είναι παρά η ιδεολογία της άρχουσας τάξης».
Η καταπίεση των Κούρδων είναι συνυφασμένη με τον κεμαλισμό. «Η κεμαλική Τουρκία χτίστηκε ως ένα ισχυρό κράτος του τουρκικού έθνους... Τη δεκαετία του 1930, ο τουρκικός στρατός δολοφόνησε πάνω από 13.000 Κούρδους».
Ο Ερντογάν έχει επίσης καταπιέσει ανελέητα τους Κούρδους. Πρόσφατα όμως άρχισε διαπραγματεύσεις με τον Αμπντουλάχ Οτσαλάν, τον φυλακισμένο ηγέτη του Κουρδικού Εργατικού Κόμματος (PKK). Ο Οτσαλάν έχει καλέσει το PKK να καταθέσει τα όπλα.
«Το κουρδικό κίνημα δεν έχει συμμετάσχει μέχρι στιγμής στις διαδηλώσεις στην Τουρκία, αν και φυσικά μεμονωμένοι Κούρδοι βρίσκονται στους δρόμους», λέει ο Ερέν. Ωστόσο, το φιλοκουρδικό κόμμα DEM τάχθηκε δημόσια ενάντια στην καταστολή του Ερντογάν.