24 ώρες μετά το μπλακάουτ που παρέλυσε σχεδόν εξ ολοκλήρου το Ισπανικό Κράτος και την Πορτογαλία και έπληξε τμήματα της Γαλλίας το ρεύμα επανέρχεται σταδιακά με την ισπανική κυβέρνηση να έχει κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης σε κάποιες περιοχές της χώρας και να προειδοποιεί ότι η αποκατάσταση μπορεί να πάρει πάνω από μια εβδομάδα.
Το χάος που προκλήθηκε από τη γενική κατάρρευση των συστημάτων ηλεκτροδότησης ήταν τεράστιο: τρένα, μετρό και ηλεκτροδοτούμενα μέσα συγκοινωνίας παρέλυσαν εκεί που τα βρήκε η πτώση του ρεύματος, σε σήραγγες, γέφυρες κλπ, επί πολλές ώρες σε μια σειρά πόλεις. Χιλιάδες άνθρωποι εγκλωβίστηκαν σε ασανσέρ. Τα φανάρια δεν λειτουργούσαν πουθενά. Τα τηλέφωνα έπεσαν. Δεν μπορούσες να πληρώσεις με κάρτα, να βάλεις βενζίνη, να πληρώσεις το οτιδήποτε. Αλλού δεν λειτουργούσαν ούτε τα ΑΤΜ. Τα αεροπλάνα καθηλώθηκαν στα αεροδρόμια, κάποια νοσοκομεία υπολειτούργησαν. Κόσμος με προβλήματα υγείας με μηχανήματα υποστήριξης στο σπίτι έμεινε εκτεθειμένος. Εργοστάσια σταμάτησαν να λειτουργούν, ανάμεσά τους και πυρηνικοί αντιδραστήρες. Και στις δύο χώρες υπήρξαν και διακοπές στην υδροδότηση.
Μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει επίσημη ανακοίνωση από το Ισπανικό κράτος σχετικά με τα αίτια του μπλακ άουτ που επηρέασε ταυτόχρονα πάνω από 60 εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς να υπάρχει σεισμός, τσουνάμι, τυφώνας ή οποιαδήποτε φυσική καταστροφή. Η μετεωρολογική υπηρεσία στην Ισπανία δεν κατέγραψε κάτι ασυνήθιστο τη μέρα του μπλακάουτ. Αρχικά, κάποια μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι η διακοπή του ρεύματος οφείλεται σε πυρκαγιά σε γραμμή μεταφοράς υψηλής τάσης μεταξύ της νότιας Γαλλίας και της Ισπανίας. Μετά ακούστηκαν σενάρια περί κυβερνοεπίθεσης.
Ο Εδουάρδο Πριέτο, επικεφαλής των επιχειρήσεων του ισπανικού διαχειριστή του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας Red Electrica, δήλωσε ότι το γεγονός ήταν «πρωτοφανές» και «ασυνήθιστο». Αργότερα πρόσθεσε ότι «δύο διαδοχικά γεγονότα, τα οποία έλαβαν χώρα στις 12.32 μ.μ. της Δευτέρας και στη συνέχεια ενάμισι δευτερόλεπτο αργότερα, υποδεικνύουν μια “αποσύνδεση παραγωγής” που είχε διακόψει την παροχή σε ολόκληρη τη χερσόνησο”. Και ότι .ενώ το σύστημα άντεξε το πρώτο συμβάν, δεν μπόρεσε να αντιμετωπίσει το δεύτερο» καταλήγοντας ότι το πρόβλημα προήλθε από τη νοτιοδυτική Ισπανία όπου παράγεται μεγάλο μέρος της ηλιακής ενέργειας της χώρας.
Η εταιρεία REN, ο διαχειριστής του δικτύου της Πορτογαλίας, ισχυρίστηκε ότι η διακοπή προκλήθηκε από πρόβλημα στο ευρωπαϊκό δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας που επηρέασε το εθνικό, και συγκεκριμένα από σφάλμα στο ισπανικό δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας, που σχετίζεται με ένα «σπάνιο ατμοσφαιρικό φαινόμενο». Λόγω «ακραίων διακυμάνσεων της θερμοκρασίας στην Ισπανία», υπήρξαν «ανώμαλες ταλαντώσεις» σε γραμμές πολύ υψηλής τάσης ανέφερε. Την επομένη τη διέψευσε.
Είναι προφανές ότι η πρωτοφανής κρίση με την οποία βρέθηκαν αντιμέτωπα το ισπανικό και το πορτογαλικό κράτος έχει να κάνει με τον κομβικό ρόλο του ηλεκτρισμού στον σύγχρονο κόσμο. Αλλά άλλο τόσο προφανές είναι ότι έχουμε να κάνουμε και με μια λεγόμενη «διαχείριση κρίσης» εκ μέρους τους. Και αυτό έχει να κάνει με τον χαοτικό καπιταλιστικό χαρακτήρα του σύγχρονου κόσμου.
Πώς είναι δυνατόν δηλαδή το 2025 να πέφτει ταυτόχρονα το ρεύμα σε δύο χώρες και κυβερνήσεις και εταιρίες να ψάχνονται μεταξύ τους και να μην ξέρουν τι έχει συμβεί; Αν όντως ήταν κάποιο σπάνιο ατμοσφαιρικό φαινόμενο που προκάλεσε γενικό μπλακάουτ σε δύο χώρες της ΕΕ αυτό άραγε συνέβη για πρώτη φορά; Δεν υπήρξαν προειδοποιήσεις στα δίκτυα ώστε να ληφθούν μέτρα για ένα τέτοιο κίνδυνο; Άλλωστε οι ανησυχίες σχετικά με τον ρόλο της κλιματικής αλλαγής πάνω στην ενέργεια δεν είναι καινούργιες. Όπως διαβάζουμε στον Independent:
«Πέρυσι, η North American Electric Reliability Corporation, μια μη κερδοσκοπική διεθνής ρυθμιστική αρχή, προειδοποίησε ότι περίπου η μισή χώρα (ΗΠΑ) διατρέχει αυξημένο κίνδυνο έλλειψης παροχής ηλεκτρικής ενέργειας την επόμενη δεκαετία, καθώς οι υποδομές “δεν κατασκευάζονται αρκετά γρήγορα για να συμβαδίσουν με την αυξανόμενη ζήτηση”… Στο Πουέρτο Ρίκο, ο τυφώνας Μαρία προκάλεσε το μεγαλύτερο μπλακ άουτ στην ιστορία της Αμερικής. Αυτό συνέβη πριν από σχεδόν μια δεκαετία. Έκτοτε, η αμερικανική επικράτεια αγωνίζεται με χρόνιες διακοπές ρεύματος, όπως νωρίτερα αυτόν τον μήνα. Οι απαιτήσεις ισχύος για την αντιμετώπιση της αύξησης της θερμοκρασίας και της αποπνικτικής υγρασίας σε κάποιες περιοχές αυξάνουν επίσης τις προκλήσεις για το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας. Η κλιματική αλλαγή - η οποία αυξάνει τη συχνότητα και τη σοβαρότητα των απειλητικών για τη ζωή ακραίων καιρικών φαινομένων - καθιστά την οχύρωση των δικτύων ακόμη πιο δύσκολη…».
Εταιρίες
Προς το παρόν δεν γνωρίζουμε την αιτία για το συγκεκριμένο μπλακάουτ. Αλλά αυτό που γνωρίζουμε με σιγουριά είναι ότι το πλέγμα των (πολλές φορές ανταγωνιστικών μεταξύ τους) ηλεκτρικών εταιριών, παραγωγών, παρόχων, διαχειριστών, διανεμητών (που λυμαίνεται την ηλεκτρική ενέργεια σε έναν από τους πιο ευαίσθητους για την δημόσια ασφάλεια- τομείς της σύγχρονης κοινωνίας) είναι από τα πλέον κερδοφόρα. Το ξέρουμε καλά αυτό κι εδώ από το τι συμβαίνει με τις εταιρίες ενέργειας στην Ελλάδα. Η ΔΕΗ θυμίζει τη Red Electrica και τη REN καθώς και οι δύο ήταν δημόσιοι οργανισμοί που έχουν ιδιωτικοποιηθεί σε ποσοστό περίπου 80%.
Όπως γράφει ο οικονομολόγος Μάικλ Ρόμπερτς στο μπλογκ του σχετικά με την Red Electrica «είναι ένα μονοπώλιο που έχει ιδιωτικοποιηθεί κατά 80%, με την πλειοψηφία των μετοχών να είναι εισηγμένες στο χρηματιστήριο, αλλά να ανήκουν ως επί το πλείστον στους ιδιώτες παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας της Ισπανίας. Η πανταχού παρούσα αμερικανική εταιρεία ιδιωτικών κεφαλαίων BlackRock κατέχει επίσης σχεδόν το 5%... {η εταιρία} έχει καταβάλει σημαντικό μέρισμα 51 φορές στους μετόχους της από το 1999. Οι πληρωμές μερισμάτων ξεπέρασαν τις κεφαλαιουχικές δαπάνες για υποδομές τα τελευταία χρόνια».
Το κυνήγι του κέρδους των εταιριών στου οποίου το βωμό γίνονται θυσία αρχικά οι δημόσιες επιχειρήσεις μέσω των ιδιωτικοποιήσεων και στη συνέχεια οι υποδομές τους. Το χάος στην ενέργεια που έχει να κάνει με τον ανταγωνισμό ανάμεσα στις εταιρίες που την παράγουν, την διανέμουν και την διαχειρίζονται χωρίς στην πραγματικότητα κεντρικό σχεδιασμό. Η ολοένα και μεγαλύτερη ζήτηση για επιπλέον ενέργεια χωρίς καμιά πρόβλεψη για το πόσο οι ΒΑΠΕ μπορούν να την καλύψουν με φερεγγυότητα. Ο άναρχος τρόπος με τον οποίον επιχειρείται η λεγόμενη «πράσινη μετάβαση». Η ολοένα μεγαλύτερη ζήτηση, που σε συνθήκες κρίσης έχει δώσει σήμα για επιστροφή στον άνθρακα χειροτερεύοντας την κλιματική αλλαγή.
Όλοι αυτοί -και άλλοι παράγοντες- όπως έχουμε δει και σε ανάλογα μπλακ άουτ, π.χ. στην Καλιφόρνια τo 2000-01 αλλά και σε μικρότερα στην ΕΕ, είναι ικανοί να προκαλέσουν το χάος. Ένα χάος για το οποίο υπεύθυνοι είναι οι καπιταλιστές και οι κυβερνήσεις που διαχειρίζονται τα συμφέροντά τους -που αυτές τις μέρες συζητάνε στο συνέδριο του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος στην Βαλένσια της Ισπανίας παρόντος και του Μητσοτάκη. Του πρωτοπόρου της «πράσινης μετάβασης» που γέμισε τον τόπο με φωτοβολταϊκά και ανεμογεννήτριες για να παράγουν ενέργεια που δεν αποθηκεύεται... Όπως διαβάζουμε στο Βήμα:
«Ο ΑΔΜΗΕ, ως αρμόδιος για την ασφάλεια του ηλεκτρικού συστήματος, έχει τεθεί ήδη από το περασμένο Σάββατο σε αυξημένη επιφυλακή για τον πλήρη περιορισμό της έγχυσης ηλεκτρικής ενέργειας των σταθμών Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) που είναι συνδεδεμένοι στο δίκτυο διανομής του ΔΕΔΔΗΕ και δεν ελέγχονται κεντρικά από τον ΔΕΔΔΗΕ (περίπου 3,5 γιγαβάτ της λεγόμενης Ομάδας Β)...
Η εφαρμογή του περιορισμού στη λειτουργία των φωτοβολταϊκών αναμένεται να απαιτηθεί από τις 12 έως τις 4 το μεσημέρι. Κι αυτό διότι η υπερπαραγωγή των ΑΠΕ τώρα την άνοιξη που η ηλιοφάνεια είναι μεγάλη και η παραγωγή των φωτοβολταϊκών εξαιρετικά υψηλή, σε συνδυασμό με τη σχετικά χαμηλή ενεργειακή ζήτηση αυτήν την εποχή, δημιουργεί ανισορροπία παραγωγής-ζήτησης. Κάτι που πιθανώς δεν ελήφθη υπόψη από τις αρμόδιες αρχές της ιβηρικής χερσονήσου...».
Όπως επισημαίνει ο Νίκος Λούντος δύο μέρες μετά:
«Η εικόνα σε ένα βαθμό ξεκαθαρίζει (κανείς δεν ξέρει, ούτε και παίρνει την ευθύνη να ενημερώσει με βεβαιότητα μέχρι στιγμής). Ούτε ο Πούτιν, ούτε η κλιματική αλλαγή, ούτε οι ηλιακές εκρήξεις φαίνεται να προκάλεσαν το χτεσινό χαμό στην Ιβηρική. Υπεύθυνοι είναι η κερδοσκοπία των εταιρειών, η φούσκα της πράσινης ανάπτυξης και ο νεοφιλελεύθερος παραλογισμός.
Το να γεμίζεις τις αχανείς εκτάσεις της λεγόμενης άδειας Ισπανίας με φωτοβολταϊκά και ανεμογεννήτριες έχει αποδειχθεί χρυσοφόρα επένδυση. Μετράς στρέμματα, παραδίδεις μεγαβάτ και εισπράττεις κέρδη και επιδοτήσεις. Και πράσινος και κερδοφόρος, τι άλλο θέλεις;. Οι δυνατότητες του ισπανικού δικτύου ξεπερνάνε επί τρία ή επί τέσσερα τις ανάγκες της κατανάλωσης ακόμη και στα πιο ψηλά σημεία ζήτησης.
Όμως το να επενδύσεις σε ασφάλεια και σε συντήρηση του δικτύου, αυτό δεν μετριέται τόσο εύκολα σε κέρδη, ούτε σε φούσκωμα των μετοχών σου. Ήταν εύκολο να δίνεις την απάντηση "Κάτι τέτοιο δεν θα γίνει ποτέ".
Οι μηχανικοί εξηγούν ότι το ισπανικό δίκτυο έχει μετατραπεί σε ένα τεράστιο παζλ παραγωγής ενέργειας διαφόρων τύπων που ήταν πολύ πολύπλοκο να διατηρηθεί η απαραίτητη συχνότητα που εξασφαλίζει ότι το δίκτυο δεν τινάζει στον αέρα τα μηχανήματα (γύρω στα 50Hz). Επιπλέον, η ηλιακή ενέργεια είναι λιγότερο ευέλικτη στις αλλαγές στη ζήτηση. Δεν πρόκειται για έλλειψη προσφοράς ενέργειας. Αλλά για δυνατότητα προσαρμογής στη μείωση και την αύξηση της ζήτησης. Κάτι τέτοιο απαιτεί επενδύσεις σε μόνιμο εξοπλισμό που σταθεροποιεί τη συχνότητα (ρυθμιστές, μπαταρίες, πυκνωτές κλπ).
Σε δεύτερο επίπεδο, χρειάζεται οργάνωση, τόσο όσον αφορά τη δικτύωση όσο και όσον αφορά την κατανάλωση. Στη χτεσινή περίπτωση φαίνεται πως όταν άρχισε να καταρρέει ένα κομμάτι του δικτύου, μέσα σε ελάχιστο χρόνο επηρεάστηκε όλη η χώρα (και η γειτονική Πορτογαλία) από την δευτερογενή ανισορροπία. Σώθηκαν μόνο οι περιοχές που βρίσκονταν εκτός του ντόμινο (τα νησιά για παράδειγμα). Η επένδυση συντήρησης και προστασίας μέσω οργανωμένου τεμαχισμού του δικτύου φαίνεται ότι δεν υποσχόταν κέρδη. Στην κατανάλωση απαιτούνται προβλέψεις και δυνατότητα παρέμβασης για φρενάρισμα των μεγάλων βιομηχανιών τις στιγμές που μπορεί να προκληθεί ένα τέτοιο σοκ, ώστε να εξισορροπιστεί η καμπύλη από την άλλη πλευρά.
Ο Σάντσεθ τώρα λέει ότι πρέπει να πληρώσουν οι ιδιωτικές εταιρείες που λυμαίνονται την ενέργεια. Οι ίδιοι όμως χάρισαν στους ιδιώτες το τεράστιο γήπεδο της ενέργειας, ήδη από την κυβέρνηση Γκονθάλεθ τη δεκαετία του '80 που ξεκίνησε την ιδιωτικοποίηση της Endesa, μια διαδικασία που κορυφώθηκε επί Αθνάρ, αλλά δεν απλώθηκε με χίλιους τρόπους με πρόσχημα την πράσινη ανάπτυξη επί Ραχόι και επί Σάντσεθ.