«Ο πόλεμος δεν θα κρατήσει πολύ και οι τιμές του πετρελαίου θα πέσουν σαν πέτρα μόλις τελειώσει» έγραψε ο Τραμπ. Στην πραγματικότητα αυτός που πέφτει σαν πέτρα μέσα στη δίνη της αμερικανοϊσραηλινής επίθεσης στο Ιράν είναι ο ίδιος και η αμερικανική ηγεμονία. 

Το ζήτημα πλέον δεν είναι πότε θα πιάσει πάτο αλλά το πότε και πόσο οδυνηρή θα είναι η σύγκρουση πάνω σε ένα πολύ σκληρό έδαφος, αυτό της πραγματικότητας. Και, δυστυχώς, πόσον ακόμη θάνατο και καταστροφή θα κοστίσουν οι απέλπιδες προσπάθειές του να διασώσει τουλάχιστον «την τιμή» της αμερικανικής ηγεμονίας στον πλανήτη.  

Το αδιέξοδο στο οποίο βρίσκεται μετά από 18 μέρες πολέμου ο Τραμπ ήταν εξόφθαλμο στην ομιλία του την Δευτέρα 16/3 όταν κυριολεκτικά παρακάλεσε τις χώρες που πλήττονται από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ (Ινδία, Πακιστάν, Νότια Κορέα, Ιαπωνία, ακόμη και την Κίνα) και τους συμμάχους των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ («αν δεν το κάνουν το μέλλον του ΝΑΤΟ θα είναι ζοφερό») να συνδράμουν στρατιωτικά ώστε αυτά να ανοίξουν.

Οι αρνητικές απαντήσεις έπεσαν βροχή σαν τους πυραύλους στην Τεχεράνη. Η απόπειρα της Κάγια Κάλας να προϊδεάσει μια άμεση συμμετοχή των χωρών της ΕΕ στα στενά του Ορμούζ πριν τη συνάντηση κορυφής των υπ.Εξ της Ένωσης («είναι προς το συμφέρον της Ευρώπης και τα κράτη-μέλη να συζητήσουν τι μπορούν να κάνουν προς αυτή την κατεύθυνση») έπεσε στο κενό καθώς το ένα μετά το άλλο ανακοίνωναν, άλλα ευθέως κι άλλα με δικαιολογίες, ότι δεν πρόκειται να συμβάλουν περισσότερο από όσο ήδη κάνουν τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. 

«Αυτός δεν είναι δικός μας πόλεμος. Δεν τον ξεκινήσαμε εμείς», απάντησε το Βερολίνο, στην ίσως πιο χαρακτηριστική απάντηση από την κυβέρνηση του μέχρι πρότινος «πρόθυμου» καγκελάριου Μερτς. Ο Μακρόν είπε δεν θα συμμετέχει στον πόλεμο κατά του Ιράν. Η Μελόνι ότι δεν έχει πλοία εκεί κοντά. Ο Στάρμερ από το Λονδίνο δήλωσε «δεν θα συρθούμε στον πόλεμο». «Δεν υπάρχει ζήτημα εμπλοκής της Ελλάδας στα Στενά του Ορμούζ» είπε και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Μαρινάκης. Στην άλλη πλευρά του κόσμου, η Αυστραλία ανακοίωσε ότι δεν θα στείλει πολεμικά πλοία. Η Ιαπωνία ότι «δεν έχει λάβει καμία απολύτως απόφαση σχετικά με την αποστολή πλοίων συνοδείας». Η Νότια Κορέα ότι «παρακολουθεί στενά» τις δηλώσεις Τραμπ. Η Κίνα προέτρεψε ΗΠΑ και Ιράν «να τα βρουν» μεταξύ τους και να κρατήσουν ανοιχτά τα στενά.

Η απόπειρα του Τραμπ να πείσει τις χώρες, κυρίως της Ασίας, που εξαρτώνται περισσότερο από τα πετρέλαια του Περσικού ήταν παραβίαση ανοιχτών θυρών. Η ιρανική κυβέρνηση είχε ήδη ανακοινώσει ότι τα στενά είναι ανοιχτά για πλοία που δεν ανήκουν σε ΗΠΑ, Ισραήλ και τους συμμάχους τους. Μέσα στις προηγούμενες μέρες, ινδικά, μπαγκλαντεσιανά, τουρκικά δεξαμενόπλοια που μετέφεραν υγραέριο και πετρέλαιο μπόρεσαν να βγουν στην Αραβική Θάλασσα. Αντιστρόφως η εξάπλωση τις τελευταίες μέρες του πολέμου στο εσωτερικό του Ιράκ, όπου οι ΗΠΑ ταλαντεύονται αναζητώντας ερείσματα στους Κούρδους του Ιράκ, είχε σαν συνέπεια, η βρετανική BP να αρχίσει να αποσύρει (προσωρινά) μέρος του προσωπικού της από τα έργα εξόρυξης πετρελαίου στο Κιρκούκ.

Μένει, βέβαια, να δούμε στην πράξη ποιες είναι οι χώρες που σύμφωνα με τον Τραμπ χωρίς να τις ονοματίσει, έχουν δηλώσει ότι «θα συμβάλουν». Αλλά αυτό που κάνει τους πάντες, σε Ανατολή και Δύση να κινούνται στην αντίθετη κατεύθυνση, επιθυμώντας αποκλιμάκωση του πολέμου στο Ιράν, είναι ο ορατός πια κίνδυνος μιας νέας παγκόσμιας ύφεσης σε σύγκριση με την οποία αυτές του 2009-10, της πανδημίας και του ξεσπάσματος του πολέμου στην Ουκρανία, θα μοιάζουν με καλοκαιρινές διακοπές. 

Ασφυκτικό πλαίσιο

Μέσα στο ασφυκτικό πλαίσιο, το οποίο ο ίδιος έχει δημιουργήσει, ο Τραμπ κάνει ό,τι μπορεί για να συγκρατήσει την τιμή του πετρελαίου, την άνοδο των επιτοκίων και την πτώση των χρηματιστηρίων που ανοίγουν το δρόμο σε κραχ, νέα βαθύτερη ύφεση και κρίση χρέους. Δηλώνει κάθε τρεις και λίγο ότι ο πόλεμος θα είναι σύντομος. Ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ θα επιτρέπουν στα ιρανικά πετρελαιοφόρα να διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ για να συμβάλλουν στη διατήρηση της παγκόσμιας προσφοράς. Προσπαθεί να καθησυχάσει ότι τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου των ΗΠΑ και άλλων χωρών μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΔΟΕ) αποφάσισε να διαθέσει 400 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης (είχε διαθέσει περίπου 182 εκατομμύρια βαρέλια μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία). 

Βέβαια, η Αμερικανική Υπηρεσία Ενέργειας (EIA) εκτιμά ότι αυτά καλύπτουν μόλις τέσσερις ημέρες παγκόσμιας κατανάλωσης. Σύμβουλοι των Exxon, Chevron και ConocoPhillips προειδοποίησαν τον Υπουργό Ενέργειας Κρις Ράιτ και τον Υπουργό Εσωτερικών Νταγκ Μπέργκαμ των ΗΠΑ ότι η διαταραχή στις ενεργειακές ροές θα συνεχίσει να δημιουργεί αστάθεια στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές. 

Μέσα κι έξω από τις ΗΠΑ η πίεση είναι μεγάλη πάνω στον Τραμπ να πει ότι «νίκησε» και να κηρύξει «λήξη». Μόνο που δεν πρόκειται να τον πιστέψει κανείς. Το γεγονός ότι μέσα σε δύο εβδομαδες το γόητρο του αμερικανικού ιμπεριαλισμού έχει πληγεί τόσο βαθιά όσο και στον πόλεμο του Βιετνάμ, δημιουργεί μια αντίρροπη πραγματική πίεση για περαιτέρω συνέχιση του πολέμου –στην οποία πιέζει ούτως ή άλλως το Ισραήλ του οποίου η στρατηγική είναι καθαρή: κλιμάκωση, κλιμάκωση, «τώρα που γυρίζει».

Σε αυτήν την κατεύθυνση, τα επιτελεία του Τραμπ κάνουν σχέδια επί χάρτου για «ενδιάσμεσες λύσεις» μπας και καταφέρουν να πάρουν «κάτι παραπάνω» για να δώσουν ως «επινίκιο» στον Τραμπ πέρα από την ανθρωπιστική, οικονομική και περιβαλλοντική καταστροφή που σπέρνουν οι βόμβες του. 

Δύο χιλιάδες αμερικάνοι πεζοναύτες βρίσκονται ήδη εν πλω από την Οκινάουα της Ιαπωνίας προς τη Μέση Ανατολή προκειμένου, ενδεχομένως, να συμμετάσχουν σε καταδρομικές χερσαίες επιχειρήσεις είτε στα Στενά του Ορμούζ είτε κατάληψης της κρίσιμης πετρελαϊκής εγκατάστασης στο νησί Χαργκ είτε αρπαγής των τριακοσίων κιλών του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν.

Αλλά οι ΗΠΑ έχουν προβλήματα και στο στρατιωτικό σκέλος της διεξαγωγής του πολέμου. Καταρχάς κοντοπρόθεσμα. Οι ίδιες, το Ισραήλ και τα αραβικά καθεστώτα έχουν αρχίσει να ξεμένουν από αντιβαλλιστικούς πυραύλους ενώ το Ιράν με αργό αλλά σταθερό ρυθμό εξακολουθεί να χτυπάει στο Ισραήλ και στις χώρες του Κόλπου -έχοντας επιπλέον πλήξει κρίσιμα συστήματα εντοπισμού. Το Ισραήλ έχει ενημερώσει ήδη τις ΗΠΑ ότι τα αντιπυραυλικά του αποθέματα εξαντλούνται σε κρίσιμο βαθμό. Σύμφωνα με αμερικανούς αξιωματούχους τουλάχιστον δύο κράτη του Κόλπου έχουν επίσης ζητήσει ανανέωση της αεράμυνάς τους. Η αμερικάνικη βιομηχανία όπλων μπορεί να «ζει για τέτοιες στιγμές» αλλά χρειάζεται βάθος χρόνου. Κάτι το οποίο αγνόησαν προκλητικά οι σχεδιασμοί του πενταγώνου. 

Τώρα τρέχουν να καλύψουν τα κενά ζητώντας από τους συμμάχους τους στην ΕΕ να συνδράμουν στις «ασπίδες» τους (στην Ανατολική Μεσόγειο και την Ερυθρά) και μεταφέρουν άρον άρον Πάτριοτ από την άλλη άκρη του κόσμου, από τη Νότιο Κορέα -η οποία δήλωσε την έντονη αντίθεσή της σε αυτήν την κίνηση γιατί νοιώθει απροστάτευτη απέναντι στη Βόρειο Κορέα. Και για να γίνει το πράγμα ακόμη χειρότερο, την ώρα που ο Τραμπ έχει μπλέξει τα μπούτια του στη Μέση Ανατολή, η Ταϊβάν κατήγγειλε ότι εντόπισε 26 κινεζικά στρατιωτικά αεροσκάφη και επτά πολεμικά πλοία να κάνουν «άσκηση» γύρω από το νησί το Σάββατο. Πόσος ακόμη εξευτελισμός για τον Τραμπ, που απάντησε ανακοινώνοντας ότι αναβάλει τη συνάντηση που είχε με τον Σι τζιν Πινγκ για τον επόμενο μήνα. 

Μακροπρόθεσμα, το πρόβλημα για τις ΗΠΑ είναι ακόμη μεγαλύτερο, αν κάνουν την επιλογή να αξιοποιήσουν το απείρως μεγαλύτερο οικονομικό βάθος που έχουν συγκριτικά με το Ιράν, για να διεξάγουν ένα μακρύ ίσως χαμηλότερης έντασης πόλεμο που θα διαρκέσει μπορεί και μήνες, όπως διαρρέεται ότι συζητιέται στα επιτελεία. 

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο το που θα βρίσκεται μέχρι τότε η δική τους και η παγκόσμια οικονομία αλλά και το στρατιωτικό σκέλος. Οι βαλλιστικοί πύραυλοι του Ιράν μπορεί κάποια στιγμή να τελειώσουν, αλλά οι ΗΠΑ θα έχουν βρεθεί μπλεγμένες σε ένα πόλεμο διαρκείας, τον οποίον για να κερδίσουν θα πρέπει να «πατήσουν οι μπότες στο έδαφος» όπως λέει και το κλισέ. 

Σε αντίθεση με τις προσδοκίες του Τραμπ, το ιρανικό καθεστώς (που για δεύτερη φορά μέσα σε ένα χρόνο είδε τον εαυτό του να χτυπιέται αιφνιδιαστικά και τον θρησκευτικό ηγέτη του να δολοφονείται εν μέσω συνομιλιών που διεξήγε ο μεταρρυθμιστής Πεζεσκιάν) βλέπει τη μειονεκτική θέση στην οποία βρίσκονται οι ΗΠΑ, και δεν μοιάζει διατεθειμένο προς το παρόν να επιστρέψει στην προσφιλή του μέχρι πριν τρεις εβδομάδες διαλλακτική του στάση. Δεν χρειάζεται τους βαλλιστικούς πυραύλους για να κλείσει τα στενά του Ορμούζ, μπορεί να το πετύχει και με πολύ ταπεινά μέσα, φτάνει να χτυπήσει εκεί ένα-δυο δεξαμενόπλοια. Γράφει χαρακτηριστικά ο Γκίντεον Ράχμαν στους Financial Times:

«Όπως μου είπε ο Σερ Σάιμον Γκας, πρώην Βρετανός πρέσβης στην Τεχεράνη, η προσπάθεια του Τραμπ να ανατρέψει την ιρανική κυβέρνηση “είναι η στιγμή κατά την οποία το καθεστώς καταλήγει στο συμπέρασμα ότι πρόκειται ενδεχομένως για μια μάχη μέχρι θανάτου και ότι, ως εκ τούτου, πρέπει να χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα που έχει στη διάθεσή του, μεταξύ των οποίων και το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ”.

Ο Τραμπ δεν έχει τη δυνατότητα να ανοίξει ξανά αυτό το ζωτικής σημασίας θαλάσσιο πέρασμα απλώς κηρύσσοντας νίκη και αποχωρώντας. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι το κλείσιμο του στενού δημιουργεί τόσο μια άμεση κρίση όσο και ένα μακροπρόθεσμο στρατηγικό δίλημμα. Το τρέχον πρόβλημα είναι ότι όσο περισσότερο παραμένει κλειστό, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος μιας παγκόσμιας ύφεσης. Το μελλοντικό δίλημμα είναι ότι το Ιράν γνωρίζει πλέον ότι ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ του παρέχει τη δυνατότητα να ασκήσει απόλυτο έλεγχο στην παγκόσμια οικονομία. Ακόμη και αν χαλαρώσει τη λαβή του βραχυπρόθεσμα, μπορεί να την σφίξει ξανά στο μέλλον.

Οι ΗΠΑ ενδέχεται να εξετάζουν να χρησιμοποιήσουν χερσαίες δυνάμεις για να εξασφαλίσουν και τις ακτές που βρίσκονται ακριβώς έξω από το στενό. Ωστόσο, η απόφαση να αποσταλούν χερσαίες δυνάμεις στο Ιράν θα συνεπαγόταν αναπόφευκτα υψηλότερες αμερικανικές απώλειες και δεν θα εγγυόταν ούτε καν τον περιορισμένο στόχο της απελευθέρωσης του στενού...».