Γράμματα και σχόλια
Αντίο Τάνια

23/4, Α’ Νεκροταφείο. Αποχαιρετισμός στην σ. Τάνια με τη Διεθνή και υψωμένες γροθιές. Φωτό: Στέλιος Μιχαηλίδης

Δεκάδες σύντροφοι/σσες, φίλοι και δικοί της άνθρωποι αποχαιρετήσαμε την Πέμπτη 23 Απρίλη στο Α’ Νεκροταφείο την αγαπημένη μας συντρόφισσα Τάνια Βρυζάκη που έφυγε τόσο ξαφνικά από κοντά μας ξημερώματα της Τρίτης 21 Απρίλη.

O Αντώνης Βαλάντος, γιος της Τάνιας, πήρε τον λόγο εκ μέρους της οικογένειας: «Για μας ήταν μητέρα, φίλη, συντρόφισσα στη ζωή και στους αγώνες. Είχε μια ασταμάτητη δίψα για γνώση, για πράξη και για απελευθέρωση. Είχε τη δυνατότητα να ακούει με ειλικρίνεια παίρνοντας το ρίσκο να επηρεασθεί από τον καθένα μας, να αλλάξει τον εαυτό της. Να βλέπει τη ζωή σαν ένα παραμύθι πολλών διαστάσεων, σαν ποίηση που της άρεσε τόσο πολύ του Ελυάρ, του Νερούδα, του Χικμέτ, του Πρεβέρ. 

Και πέρα από αυτό, δεν θα μπορούσαμε να μην μιλήσουμε για την ελευθερία. Για έναν τιτάνιο αγώνα που έκανε ενάντια σε κάθε μορφή καταπίεσης, και που μας βοήθησε και μας έδωσε και το χτίσιμο μιας μοναδικής οικογένειας που είχαμε. Που έχει πετύχει πολλαπλές νίκες ενάντια σε κάθε μορφής συναισθηματικού, κοινωνικού και πολιτικού αυταρχισμού. Ίσως να ήταν ο καλύτερος άνθρωπος που είχαμε. Ήταν ο καλύτερος δάσκαλός μας για την αγάπη. Γι’ αυτό την ευχαριστούμε και θα την ευχαριστούμε πάντα.

Που είχε την ελευθερία να ονειρεύεται τόσο δυνατά που να σε κάνει να το νιώσεις και εσύ. Αλλά και συγχρόνως την επίγνωση ότι δεν μπορεί να απελευθερωθεί σε έναν κόσμο που υπάρχουν φυλακισμένοι ακόμα».

Η Νίκη Αργύρη μίλησε εκ μέρους της Κ.Ε του ΣΕΚ:

«Σήμερα βρισκόμαστε εδώ για να αποχαιρετήσουμε τη συντρόφισσά μας, την Τάνια Βρυζάκη. Μια γυναίκα, μια μεγάλη επαναστάτρια, μια μαχήτρια που αφιέρωσε τη ζωή της στην προοπτική της παγκόσμιας εργατικής επανάστασης και του σοσιαλισμού.

Μας αφήνει μια τεράστια κληρονομιά από αυτά που έχει κάνει όλο το προηγούμενο διάστημα. Η Τάνια εκλέχθηκε σε τρεις θητείες στο 2ο Κοινοτικό Συμβούλιο του Δήμου Αθηναίων, σε μια πάρα πολύ δύσκολη περίοδο. Στην άνοδο της Ακροδεξιάς, στην προσπάθεια της Χρυσής Αυγής να μπει στις γειτονιές. Εκείνη την περίοδο δόθηκε μία μάχη μέσα και απ’ έξω από το Κοινοτικό Συμβούλιο, να γίνουν αντιφασιστικά συλλαλητήρια στην απόπειρα της Χρυσής Αυγής να στήσει γραφεία στο Παγκράτι. Και δεν τα κατάφεραν. Αυτή η απόπειρα τσακίστηκε μέσα από το αντιφασιστικό κίνημα.

Θυμόμαστε την Τάνια μέσα από την ΚΕΕΡΦΑ, μια βασική συντρόφισσα που οργάνωνε τη δράση των μεταναστών, των Αφρικανών μεταναστών μέσα στους χώρους τους, μέσα στα τζαμιά τους, με τη μετάφραση των προκηρύξεων στα γαλλικά για να μπορούμε να τους βοηθάμε και να τους οργανώνουμε. Θυμόμαστε την Τάνια στο ΚΥΤ του Ελαιώνα να δίνει τη μάχη για να μπορούν οι πρόσφυγες να έχουν στέγη, σίτιση, δωρεάν πρόσβαση στα νοσοκομεία.

Θυμόμαστε την Τάνια στις μάχες που έδωσε για το περιβάλλον, για τους δημόσιους χώρους, για το Φιλοπάππου, στη γειτονιά της, για την Κονίστρα. Και πάνω απ’ όλα, συντρόφισσες και σύντροφοι, θυμόμαστε με πόση χαρά και ενθουσιασμό οργάνωσε την παρουσίαση του βιβλίου του Νίκου Αμπανάβα “Το Δουργούτι της Κατοχής και της Αντίστασης 1941–1944”, σε μια μεγάλη εκδήλωση με το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο σε αυτή τη γειτονιά, θυμίζοντας τη συμβολή των προσφύγων στην Αντίσταση εκείνης της περιόδου.

Η Τάνια πρωτοστάτησε στη μάχη ενάντια στην ιδιωτικοποίηση. Ο πυρήνας του Νέου Κόσμου ήταν ο πυρήνας που ξεκίνησε την παρέμβαση με την “Εργατική Αλληλεγγύη” στο Νοσοκομείο Ευαγγελισμός, σε μια πάρα πολύ δύσκολη περίοδο της πανδημίας. Ήταν πρωτεργάτρια μιας προσπάθειας να οργανώσουμε τη μεγάλη απεργία που έγινε στις 7 Απρίλη του 2021, ξεσηκώνοντας όλους τους υγειονομικούς ενάντια στον Κικίλια τότε και τη διάλυση του ΕΣΥ και τα lockdown. Και αυτή ήταν η παρακαταθήκη που άφησε: όταν ο πυρήνας Καλλιθέας ξεκίνησε να πηγαίνει με την “Εργατική Αλληλεγγύη”, μας έλεγαν σε όλο το νοσοκομείο: “ξέρουμε την Εργατική Αλληλεγγύη από την Τάνια Βρυζάκη”.

Συντρόφισσες και σύντροφοι, η Τάνια ήταν μια γυναίκα, και έδωσε μάχες από την προσωπική της ζωή μέχρι το να μπορεί η 8η Μάρτη να είναι απεργία γιατί ήξερε, και ξέρουμε όλοι, ότι η απελευθέρωση των γυναικών είναι αγώνας όλης της εργατικής τάξης. Βρέθηκε στο πλευρό όλων των καταπιεσμένων, των τρανς, της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, των μεταναστριών και των προσφύγων.

Το τελευταίο διάστημα, η Τάνια έδωσε όλη τη μάχη ενάντια στον πόλεμο. Τη θυμόμαστε με τη καφίγια στους ώμους, το σύμβολο της Παλαιστινιακής Αντίστασης, να κατεβαίνει στις διαδηλώσεις, να οργανώνει μέσα στις κοινότητες μεγάλες εκδηλώσεις θα τη θυμόμαστε πάντα στο τραπεζάκι της Συμμαχίας Σταματήστε τον Πόλεμο και της ΚΕΕΡΦΑ, να ζητάει υπογραφές για να φτάσουμε τον αγώνα μέχρι τη νίκη.

Πάνω απ’ όλα, συντρόφισσες και σύντροφοι, εκ μέρους της Κεντρικής Επιτροπής, των συντρόφων στα γραφεία, της Συντακτικής Επιτροπής, την ευχαριστούμε θερμά για τα 20 χρόνια συμβολής της: για να μπορεί να λειτουργεί αυτό το κόμμα, για να μπορεί να διακινείται η “Εργατική Αλληλεγγύη”, για να μπορούμε να έχουμε τη σελίδα 16 με τα μαρξιστικά φόρουμ και τις πολιτικές συζητήσεις που η Τάνια οργάνωνε. 

Θα συνεχίσουμε μπροστά, χωρίς την Τάνια, για όλα αυτά που αν ήταν δίπλα μας σήμερα θα οργάνωνε και η ίδια. Και πάνω απ’ όλα, αυτό που οργάνωνε με ενθουσιασμό: οργανώνουμε τον Μαρξισμό 2026. Τέσσερις μέρες με συζητήσεις για να δούμε πώς μπορούμε να αλλάξουμε αυτόν τον κόσμο».

Ο Θωμάς Κατσαρός αποχαιρέτησε την Τάνια εκ μέρους του τοπικού πυρήνα του ΣΕΚ στο Κουκάκι-Νέο Κόσμο: «Η αλήθεια είναι ότι σήμερα βρίσκονται μαζί μας άνθρωποι από όλα αυτά τα κομμάτια τα οποία ανέφερε η Νίκη στον χαιρετισμό της: άνθρωποι που τη γνώρισαν στη λαϊκή του Νέου Κόσμου, άνθρωποι από τον Ευαγγελισμό, άνθρωποι από τις γειτονιές, άνθρωποι από τις κοινότητες των μεταναστών που συνεργάζονταν όλα αυτά τα χρόνια. Είναι εντυπωσιακός ο αριθμός που έφτασε στις πύλες του Α’ Νεκροταφείου σήμερα.

Πριν από εκατό χρόνια, το 1926, δημοσιεύτηκε στους New York Times από τον Μαξ Ίστμαν η επιστολή του Λένιν προς το Συνέδριο των Μπολσεβίκων. Περιέγραφε μέσα τα χαρακτηριστικά που όφειλε να έχει ο νέος γενικός γραμματέας του κόμματος.

Αυτό το κείμενο, λοιπόν, γράφτηκε σε δύο φάσεις. Ο Λένιν  ανέφερε τα εξής χαρακτηριστικά: το πρόσωπο που θα αναλάβει τη γενική γραμματεία του κόμματος πρέπει να είναι πιο υπομονετικό. Όταν το διάβασα αυτό, μου ήρθε στο μυαλό η Τάνια. Γιατί η υπομονή της ήταν απίστευτη. Ήταν τεράστια. Το πώς άντεχε, το πώς υποβάθμιζε υπό χρόνο την αίσθηση της κόπωσης, την αίσθηση της πίεσης που ένιωθε είτε από τα προβλήματα υγείας είτε από τις αρνητικές συνθήκες που βιώναμε καθημερινά, με την απίστευτη σιδερένια της υπομονή.

Ο Λένιν κάνει μία παρένθεση για την αφοσίωση. Και πραγματικά, ποιος ήταν πιο αφοσιωμένος από την Τάνια στις ιδέες της εργατικής επανάστασης, στις ιδέες του εργατικού ελέγχου, στις ιδέες της ίδιας της δικής μας εργατικής τάξης και του εργατικού κινήματος; Αυτό το πράγμα το ζήσαμε. Το ζήσαμε κάθε Σάββατο, στη λαϊκή του Νέου Κόσμου, στις εξορμήσεις μας, σε κάθε εκδήλωση, σε κάθε ομιλία του πυρήνα.

Και λέει και κάτι άλλο. Έπρεπε να είναι, λέει, πιο ευγενικός. Ποιος από εμάς εδώ τώρα στις συντρόφισσες και τους συντρόφους μας δεν είχε γνωρίσει πιο ευγενική ψυχή από αυτή τη γυναίκα; Και το τελευταίο: πρέπει να έχει, λέει, μεγαλύτερο σεβασμό απέναντι στους συντρόφους του. Με αυτή την υπόσχεση, λοιπόν, κλείνω: ότι θα δεσμευτούμε μέχρι να υλοποιήσουμε τα οράματα της εκλιπούσας, να πάρουμε τον εργατικό έλεγχο σε αυτή την κοινωνία, και να οραματιστούμε αυτό που εκείνη σκέφτηκε και όπως το έζησε, να το κάνουμε πράξη». 

Η Ντολίς Ντολφάκ μίλησε κατασυγκινημένη εκ μέρους της Κοινότητας του Καμερούν: «Είμαστε πολύ συγκινημένοι. Εμείς, οι Καμερουνέζοι μετανάστες εδώ στην Ελλάδα, από την είδηση… Μπορώ να πω ότι η οικογένειά μας των Καμερουνέζων μεταναστών στην Ελλάδα, χάνει τη μητέρα της, την Τάνια. Γιατί είναι η μητέρα μας η Τάνια, που βρίσκεται στις καρδιές μας. Γιατί όταν υπήρχε κάποιο πρόβλημα, ειδοποιούσαμε τη Τάνια και τη ΚΕΕΡΦΑ και το πρόβλημα λυνόταν».

Ο Ουαλίντ Ταλέμπ είχε πέσει θύμα ρατσιστικής εργοδοτικής βίας στη Σαλαμίνα και συνεργάστηκε κάποια χρόνια με την Τάνια. Μας γράφει: «Ήταν για μένα κάτι παραπάνω από συντρόφισσα στον αγώνα. Ήμασταν μαζί στο ίδιο κόμμα, στον Νέο Κόσμο, και ήταν πάντα παρούσα σε κάθε στιγμή. Με στήριξε πολύ και με βοήθησε σε πολλά. Ήταν ένας άνθρωπος με μεγάλη καρδιά, πάντα δίπλα σε όλους, χωρίς δεύτερη σκέψη. Τη θεωρούσα αδελφή και πραγματική φίλη μου. Η απώλειά της είναι πολύ μεγάλη και δύσκολη. Θα μου λείψει βαθιά και θα τη θυμάμαι πάντα με αγάπη και σεβασμό. Καλό ταξίδι, Τάνια. Η μνήμη σου θα μείνει ζωντανή στις καρδιές μας».

Ο Τζαβέντ Ασλάμ μίλησε εκ μέρους της Πακιστανικής Κοινότητας: «Ήμασταν μαζί οι μετανάστες μετά από ρατσιστικές, φασιστικές επιθέσεις, αυτά που γίνονταν συνέχεια. Πάντα από τους πρώτους ήταν εκεί η Τάνια. Θυμάμαι μια φορά που είχε αργήσει, και εμείς όλοι λέγαμε: τώρα πώς θα έχουμε φωνή από Σενεγάλη, από Γουινέα, από αυτά τα παιδιά που μιλάνε γαλλόφωνα; Και ξαφνικά έρχεται η Τάνια με χαμόγελο και λέει: «Εδώ είμαι, εδώ είμαι» Λέγαμε: τώρα είμαστε κομπλέ».

Η Ελένη Τσιάκκαρου από την αντιφασιστική ομάδα του Μπορντώ στη Γαλλία έστειλε το παρακάτω μήνυμα: «Τάνια, σε είχα γνωρίσει εδώ και μερικά χρόνια όταν ήρθα στην Αθήνα. Μου έχεις γνωρίσει την ΚΕΕΡΦΑ, ερχόμουν να σε βρω στις πορείες και μοιράζαμε μαζί προκηρύξεις. Η τελευταία φορά που σε είδα, πού να το 'ξερα, ήταν αρχή Απριλίου. Σε χαιρετώ Τάνια μου θα μου λείπεις. Ο Sylvain, o Georges, και ο Hassan από το Μπορντώ μαζί μου σε αποχαιρετούν».

H Μαρία Αμπελιώτη, εργαζόμενη στο δήμο Αθήνας μας θύμισε με σχόλιό της στο φεησμπουκ το ξεκίνημα της απεργιακής 8 Μάρτη: «2018 Είστε τα κορίτσια από την Καθαριότητα; Σας περιμέναμε... Η πρώτη γνωριμία με την Τάνια σε εκδήλωση στο Ρομάντζο... Γειά σου ρε Τάνια». 

Συνοδέψαμε τη Τάνια μας μέχρι το μνήμα με τις κόκκινες σημαίες του ΣΕΚ να ανεμίζουν. Εκεί ο Νεκτάριος Δαργάκης απήγγειλε τους στίχους που έγραψε για εκείνην: «Αντάρτισσα κι αλύγιστη σε όλη τη ζωή σου, εφτά φορές εγύρεψε ο Χάρος το κορμί σου... Ο Χάρος πήρε το κορμί, μα όχι την ψυχή σου,  τα χέρια του δεν φτάνουνε στα ύψη τση μορφής σου... Βιόλες με μωβ ανθούς να βρεις, στσι κήπους που πηγαίνεις  και μ' ένα σου χαμόγελο κι αυτές να τσι ζεσταίνεις...» και στη συνέχεια διαβάστηκε ένα ποίημα του αγαπημένου της ποιητή Ζακ Πρεβέρ. Με υψωμένες τις γροθιές και τραγουδώντας τη Διεθνή της δώσαμε την υπόσχεση ότι θα συνεχίσουμε στα βήματά της μέχρι τη νίκη.

Λέανδρος Μπόλαρης

 

Μήνυμα από Γαλλία

Η είδηση του ξαφνικού θανάτου της Τάνια προκάλεσε μεγάλο σοκ εδώ.

Ήδη από την Τρίτη, της αποδόθηκε ένα πρώτο αφιέρωμα κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης που διοργάνωσε η «Marche des Solidarites» με σκοπό την οργάνωση μιας πορείας ενάντια στον ρατσισμό, τον φασισμό και τον πόλεμο, σε συνεργασία με το κίνημα αλληλεγγύης προς την Παλαιστίνη, στο πλαίσιο της διαδήλωσης της 1ης Μαΐου στο Παρίσι.

Μας γέμισε τεράστια θλίψη η απώλεια της.

Αυτό το κείμενο είναι το πιο δύσκολο να γραφτεί από όλα όσα μας ζήτησε η Τάνια όλα αυτά τα χρόνια. Και δεν είναι εδώ για να μας υπενθυμίσει τις προθεσμίες με αυτόν τον τρόπο που την χαρακτήριζε, πεισματάρικο, υπομονετικό και γεμάτο καλοσύνη.

Η Τάνια ήταν μια αντιρατσιστική, αντιφασιστική και επαναστατική γέφυρα μεταξύ Ελλάδας και Γαλλίας. Δεν ήταν τυχαίο για εκείνη που αγωνιζόταν ενάντια στα σύνορα. Για χρόνια επικοινωνούσε τακτικά με συντρόφους της Autonomie de Classe στη Γαλλία για να γράψουν άρθρα για την εφημερίδα του ΣEK, τα οποία μετέφραζε η ίδια. Αλλά η γέφυρα λειτουργούσε και προς την αντίθετη κατεύθυνση. Έγραψε, για την Ελλάδα, στο περιοδικό μας. Τα αιτήματά της για άρθρα ήταν ευκαιρία για ανταλλαγή πληροφοριών και επιχειρημάτων.

Όπως και οι συναντήσεις στην Αθήνα. Γιατί ήταν επίσης αυτή που εξασφάλιζε τις άμεσες ανταλλαγές με αφορμή αμοιβαίες πολιτικές προσκλήσεις για δημόσιες συγκεντρώσεις ή το φεστιβάλ Μαρξισμός.

Ο ρόλος της στην ΚΕΕΡΦΑ την οδήγησε επίσης να κάνει το ίδιο με την αντιρατσιστική συμμαχία «Marche des Solidarites». Ο ρόλος αυτός βασιζόταν αρχικά σε μια ακτιβιστική δράση που αφορούσε κυρίως τους γαλλόφωνους μετανάστες στην Ελλάδα. Και σε ένα πνεύμα φιλοξενίας για το οποίο μπορούμε να εγγυηθούμε.

Οι επαναστάτες ακτιβιστές αντλούν φυσικά έμπνευση από τα συλλογικά κινήματα αγώνα, καθώς και από τα κείμενα και τις παρεμβάσεις προσωπικοτήτων του κινήματος του χθες και του σήμερα.

Η Τάνια δεν αναζητούσε τα φώτα της δημοσιότητας. Και όμως...

Η επίμονη αποφασιστικότητά της και η αφοσίωσή της, η προσήλωσή της και η αποτελεσματικότητά της σε εργασίες χωρίς τις οποίες τίποτα δεν υπάρχει, η υπομονετική ανυπομονησία της, η ικανότητά της να επιχειρηματολογεί με απλό τρόπο, η γενναιόδωρη εμπιστοσύνη που επέδειχνε: όλα αυτά – και η ταπεινοφροσύνη της – την έκαναν ένα παράδειγμα που πείθει – περισσότερο από οτιδήποτε άλλο – ότι η επανάσταση είναι εφικτή.

Η Τάνια θα μας λείψει τρομερά. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα λείψει κυρίως στην οικογένειά της, στους φίλους και τις φίλες της, στους συντρόφους της, στο ΣEK και στην ΚΕΕΡΦΑ. Σε όλους και όλες στέλνουμε τις πιο θερμές μας σκέψεις.

Αλλά η μνήμη της Τάνια θα συνεχίσει να ζει. 

Autonomie de Classe,
Γαλλία 

 
 

Αγαπημένη μου Τάνια,

Η ακατάλληλη για ανθρώπους που εργάζονται ώρα του αποχαιρετισμού σου δεν μου επιτρέπει να είμαι παρών, αν και πάρα πολύ το είχα ανάγκη.

Ξαφνικά, πρόωρα και απροσδόκητα μας καλείς να σε αποχαιρετίσουμε. Γιατί η ζωντάνια που σε διέκρινε ήταν κάτι που δεν επέτρεψε ποτέ να μπεί στο μυαλό μας η σκέψη όσων συμβαίνουν αυτή την ώρα. Δυστυχώς όμως πολλές φορές ο χρόνος της ζωής αποδεικνύεται εξαιρετικά μικρός. Και τελειώνει απότομα. Εστω και αργά καταλαβαίνουμε τότε, ότι οι άνθρωποι στο πέρασμά τους από τη ζωή αποτυπώνουν τη διαδρομή που χαράζει η προσωπικότητα και το ήθος τους. Και η εικόνα της έρχεται στο μυαλό και στην καρδιά και με μία λέξη χαρακτηρίζει αυτόν που έφυγε. Και στην προσωπική σου εικόνα, που ανακαλείται αυθόρμητα στη μνήμη μας αυτές τις στιγμές, ξεχωρίζει ένα ζεστό χαμόγελο και μια γλυκιά ματιά γεμάτη αληθινό ενδιαφέρον. Γιατί αυτό που σε χαρακτήριζε Τάνια ήταν η δοτικότητα, η αγάπη, η καλοσύνη, το χαμόγελο, η ανιδιοτέλεια, η ειλικρίνεια, η εντιμότητα και ακόμα η έλλειψη εγωισμού και η υποταγή των αναγκών σου στις ανάγκες εκείνων που ζούσαν μαζί σου. Με αυτά διαμόρφωσες τη σχέση σου με συγγενείς και φίλους, συναγωνιστές και συντρόφους.

Οπως καλά γνώριζες, οι άνθρωποι δεν κρίνονται ούτε από τις μάχες που κερδίζουν, ούτε από τις μάχες που χάνουν. Κρίνονται από τις μάχες που διαλέγουν να δώσουν. Κρίθηκες και σύ γιατί διάλεξες τα δύσκολα.

Το βιογραφικό σου ασφαλώς θα το αναπτύξουν με λεπτομέρειες και με κάθε τι που αξίζει να αναδειχθεί οι στενοί σου σύντροφοι. Εκείνο που θα είχα να προσθέσω είναι ότι άνθρωποι σαν και σένα εγγράφονται στη συνείδηση των γύρω τους ως υποδείγματα που συμβάλλουν θετικά.

Ησουν παρούσα πάντα για όσες άλλες κινηματικές και πολιτικές προσπάθειες συμμετείχες. Η σταθερή σου παρουσία και συμπεριφορά, η έλλειψη οποιουδήποτε προσωπικού κινήτρου έντασης, εγωισμού, φανατισμού και ανταγωνισμού ήταν εκείνη που σε χαρακτήριζε παρά τη σταθερότητα των αρχών και των πεποιθήσεων και έκανε καθένα μας να νιώθει φίλος σου.

Δυστυχώς άλλη μια φορά νιώθουμε τη ζωή να μας λέει ότι πως ό,τι είναι ωραίο πεθαίνει νωρίς.

Τάνια, η «Ανατρεπτική Συμμαχία για την Αθήνα» σε αποχαιρετά και σε ευχαριστεί για όσα της προσέφερες.

Ο ομιλών προσθέτει και τον δικό του αποχαιρετισμό.

Η μνήμη της μορφής και της παρουσίας σου θα μας συνοδεύει σε κάθε μικρή και μεγάλη προσπάθεια, σαν να πορευόμαστε δίπλα σου..

Αντίο και σε ευχαριστώ.

Αθήνα, 23.4.2026
Κώστας Παπαδάκης