Το παραπάνω απόσπασμα είναι από το πρώτο τεύχος της βδομαδιάτικης εργατικής αλληλεγγύης, που κυκλοφόρησε στις 15 Σεπτέμβρη του 1993. Ξεφυλλίζοντας τις σελίδες και τους τίτλους αυτού του τεύχους, είκοσι χρόνια αργότερα, δεν μπορεί κανείς να μη διακρίνει ομοιότητες με το φύλλο που κρατάτε στα χέρια σας.
Τότε: αλβανοί μετανάστες κάνουν απεργία πείνας στις φυλακές της Κω. Οι “πέντε της ΟΣΕ” (της οργάνωσης από την οποία προήλθε το ΣΕΚ) ξανασέρνονται στα δικαστήρια για το βιβλίο για το Μακεδονικό, μετά από εισαγγελική έφεση στην πρωτόδικη απόφαση που τους αθώωσε. Στο πλευρό τους καταθέτουν ο Χρήστος Σταμούλος γραμματέας του Σωματείου της ΕΑΣ, ο Γιάννης Θεωνάς, γραμματέας τότε της ΓΣΕΕ, ο Μάκης Σπαθής πρόεδρος του ΔΕΠ-ΕΜΠ, το Συνδικάτο Οικοδόμων, το Σωματείο Εργαζομένων στην Πειραϊκή Πατραϊκή. Άλλοι τίτλοι είναι: “Να γυρίσει πίσω ο ελληνικός στρατός από τη Σομαλία”. “Θεσσαλονίκη, πρώτο συλλαλητήριο μετά την κατάρρευση της ΝΔ”. Το δισέλιδο 'σαλόνι' της εφημερίδας θέτει το ερώτημα: “Η Νέα Δημοκρατία έφτασε στην κατάρρευση πολιορκημένη από τους αγώνες. Πώς θα δικαιωθούν”;
Σήμερα: Αφγανοί και Σύριοι πρόσφυγες κάνουν απεργία πείνας στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Δένδια στην Ορεστιάδα. Ο Πέτρος Κωνσταντίνου διώκεται με εισαγγελική παρέμβαση ξανά με κατηγορητήριο “αντεθνικού” περιεχομένου. Η σημερινή κυβέρνηση ετοιμάζεται για συμμετοχή σε ένα ακόμα ιμπεριαλιστικό πόλεμο στη Συρία. Οι εργαζόμενοι κατεβαίνουν σε συγκλονιστικό συλλαλητήριο στη ΔΕΘ. Η κυβέρνηση (του τότε “αποστάτη”) Σαμαρά, βαδίζει προς την κατάρρευση.
Οσον αφορά, τώρα, στο ερώτημα “πώς θα δικαιωθούν αυτοί οι αγώνες” προβάλλει ξανά, αλλά ακόμα πιο επιτακτικά από τότε. Γιατί η αλήθεια είναι ότι παρόλο που τα μέτωπα παραμένουν ίδια, μέσα σε αυτά τα τελευταία είκοσι χρόνια, άλλαξαν πολλά. Πάρα πολλά.
Κρίση
Τότε ελάχιστοι ήταν, ακόμα και μέσα στην Αριστερά, εκείνοι που τολμούσαν να μιλάνε για την κρίση του καπιταλισμού και τα αδιέξοδά της. Μέσα στην ίδια την Αριστερά κυριαρχούσε ακόμα η ηττοπάθεια που ακολούθησε την κατάρρευση των αυταπατών ότι αυτό που χτιζόταν στην Ανατολική Ευρώπη ήταν ο σοσιαλισμός. Πολιτικά μέσα στον κόσμο που πάλευε, κυριαρχούσε η αυταπάτη ότι το ΠΑΣΟΚ και η σοσιαλδημοκρατία με ένα “come back” του Αντρέα Παπανδρέου θα μπορούσε να διαχειριστεί την κατάσταση και να εξασφαλίσει καλυτέρευση της ζωής.
Αυτές οι αυταπάτες έχουν σήμερα καταρρεύσει. Η δεκαετία της ένταξης της Ελλάδας στο ευρώ και στον κόσμο των “χρηματιστηρίων και των αγορών”, τα ελντοράντο του ελληνικού καπιταλισμού στα Βαλκάνια στη διάρκεια των κυβερνήσεων Σημίτη-Καραμανλή, άφησαν πίσω τους λιγοστούς ζάπλουτους επιχειρηματίες.
Αλλά για τον περισσότερο κόσμο σήμαναν διάψευση των προσδοκιών, οργή για τα δεκάδες ξεπουλήματα και σκάνδαλα που συνόδευσαν αυτό το όργιο της κερδοσκοπίας. Σήμαναν κυρίως αντίσταση. Στην Ελλάδα οι αγώνες δεν ξεκίνησαν με τα μνημόνια. Είκοσι χρόνια τώρα, οι εργαζόμενοι και η νεολαία προβάλλουν σθεναρή αντίσταση στις επιθέσεις της κυρίαρχης τάξης.
Αυτή η αντίσταση έφερε και την ριζοσπαστικοποίηση που εκφράστηκε καταρχάς με την τεράστια απήχηση του αντικαπιταλιστικού κινήματος από τη Γένοβα το 2001, το αντιπολεμικό το 2003, την οργάνωση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Φορουμ το 2006, οδηγώντας στην εξέγερση του Δεκέμβρη του 2008 και το κύμα αγώνων και ριζοσπαστικοποίησης που ακολούθησε σε χώρους και γειτονιές οδηγώντας την κυβέρνηση Καραμανλή στην κατάρρευση. Χαρακτηριστικό αυτής της ριζοσπαστικοποίησης, το γεγονός ότι ακριβώς την ίδια περίοδο καταφέρνουμε να προχωρήσουμε στην πρώτη μαζική συγκρότηση μετώπου της επαναστατικής αριστεράς στην Ελλάδα, την ΑΝΤΑΡΣΥΑ.
Ακριβώς εξαιτίας αυτού του προϋπάρχοντος βαθέματος των αγώνων και της ριζοσπαστικοποίησης, η αντίσταση στα μνημόνια στην Ελλάδα έχει πάρει μεγαλύτερη και οξύτερη διάσταση απ' ότι στα υπόλοιπα P.I.G.S και έχει οδηγήσει σε βαθιά κοινωνική και πολιτική κρίση των παραδοσιακών κομμάτων της άρχουσας τάξης: Σε σχεδόν πλήρη διάλυση του ΠΑΣΟΚ, σε αποδυνάμωση της Νέας Δημοκρατίας και σε δυνάμωμα της Αριστεράς.
Στα είκοσι χρόνια της βδομαδιάτικης κυκλοφορίας η εργατική αλληλεγγύη βρέθηκε ασταμάτητα, κυριολεκτικά στην πρώτη γραμμή όλων αυτών των αγώνων. Ενημερώνοντας για κάθε μικρή και μεγάλη μάχη. Χτίζοντας την αλληλεγγύη στους αγώνες. Δίνοντας απαντήσεις στις πολιτικές και ιδεολογικές επιθέσεις της άρχουσας τάξης. Πάνω απ' όλα κρατώντας σταθερά το τιμόνι στην στρατηγική της αντικαπιταλιστικής ανατροπής και του Σοσιαλισμού, όχι αφηρημένα, αλλά μετατρέποντας τη σε οργανωμένη δύναμη.
Και -με τη στήριξή σας- αυτό θα συνεχίσει να κάνει.
Πάνω στο ξεκίνημα του πιο καυτού απεργιακού φθινόπωρου και του σχεδιαζόμενου πόλεμου στη Συρία κυκλοφορεί το τεύχος νο100 του περιοδικού Σοσιαλισμός από τα Κάτω που στις πρώτες του σελίδες περιλαμβάνει το άρθρο της Μαρίας Στύλλου “Μάχες που μπορεί να κρίνουν το μέλλον”, ενώ ακολουθεί το άρθρο “Να σταματήσουμε την επέμβαση στη Συρία” του Πάνου Γκαργκάνα.
Το ενισχυμένο επετειακό τεύχος περιλαμβάνει ένα μεγάλο αφιέρωμα που εξετάζει από μαρξιστική σκοπιά όλες τις μεγάλες εξελίξεις που συντελέστηκαν τις τελευταίες δεκαετίες: “Εικοσαετία εργατικής αντίστασης και ριζοσπαστικοποίησης” του Λέανδρου Μπόλαρη. “Η μεγαλύτερη κρίση του καπιταλισμού” του Κώστα Σαρρή. “Από τον Ψυχρό Πόλεμο στα σφαγεία της Νέας Τάξης” του Σωτήρη Κοντογιάννη. “Η μάχη ενάντια στο φασισμό και το ρατσισμό” του Πέτρου Κωνσταντίνου. “Το επαναστατικό κόμμα στον 21ο αιώνα” του Θανάση Καμπαγιάννη. “Κρατικός καπιταλισμός και σοσιαλισμός από τα κάτω” του Νίκου Λούντου - καθώς και μια σειρά από βιβλιοκριτικές.
Ακολουθεί ένα μέρος από το editorial που συνόδευσε το πρώτο τεύχος του περιοδικού 21 χρόνια πριν και οι κατευθύνσεις του εξακολουθούν να συνοδεύουν την έκδοσή του ως σήμερα.
H έκδοση του περιοδικού Σοσιαλισμός από τα Κάτω
“Η Oργάνωση Σοσιαλιστική Επανάσταση συμπληρώνει φέτος 20 χρόνια από την ίδρυσή της. Ξεκινήσαμε την περίοδο της δικτατορίας σαν ένας μαρξιστικός όμιλος γύρω από το περιοδικό η «Μαμή». Ο τίτλος του περιοδικού είναι παρμένος από το τσιτάτο του Μαρξ «η βία είναι η μαμή της ιστορίας» και χρησιμοποιήθηκε από την μεριά μας σαν μια άμεση αντιπαράθεση με τους ρεφορμιστές που ήταν οι υποστηρικτές του ειρηνικού δρόμου.
Σήμερα πια οι αντιπαραθέσεις έχουν μετατοπιστεί σε πιο βασικά ζητήματα και η υποστήριξη του μαρξισμού έχει γίνει όσο ποτέ αναγκαία. Η κατάρρευση του κρατικού καπιταλισμού έχει οδηγήσει ολόκληρα κομμάτια της αριστεράς – οργανωμένα ή μη – κάτω από την απογοήτευση να πιστεύουν ότι ο καπιταλισμός βγήκε ενισχυμένος από αυτή την κατάρρευση και ταυτόχρονα να αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό το εάν μπορεί να υπάρχει σοσιαλιστική προοπτική που να μην καταλήγει στο σταλινικό γκούλαγκ.
Κρατικός καπιταλισμός
Μέσα σε μια τέτοια περίοδο είναι τεράστια η ανάγκη να ξανακυκλοφορήσει ένα μαρξιστικό περιοδικό που να έχει την άποψη ότι αυτό που κατέρρευσε στην ανατολή ήταν ο κρατικός καπιταλισμός και ότι αυτό είχε σαν συνέπεια όχι τη σταθερότητα αλλά τουναντίον την βαθύτερη κρίση των δυτικών καπιταλισμών. Σήμερα όσο ποτέ άλλοτε θα πρέπει να είναι καθαρό ότι ξαναϋπάρχουν εκείνες οι αντικειμενικές συνθήκες που κάνουν το καπιταλιστικό σύστημα παγκόσμια ευάλωτο και ασταθές.
Όμως επειδή οι άνθρωποι φτιάχνουν την ιστορία τους – έστω και μέσα σε αντίξοες γι’ αυτούς συνθήκες – έχει σημασία μέσα σ’ ένα τέτοιο περιοδικό να καθρεφτίζονται όχι μόνο τα προβλήματα του καπιταλισμού αλλά και όλες οι συγκρούσεις που καθημερινά δίνει η εργατική τάξη από το Λος Άντζελες και το Βερολίνο μέχρι τη Μόσχα και την Αθήνα. Και πως μέσα απ’ αυτούς τους αγώνες είναι δυνατόν οι εργάτες όχι μόνο να ξαναποκτήσουν την αυτοπεποίθηση ότι μπορούν να νικήσουν αλλά και να ξετινάξουν από πάνω τους ιδέες που ενισχύουν την παθητικότητα και την αδράνεια.
Μετά την κατάρρευση του κρατικού καπιταλισμού – και της μιας από τις δυο υπερδυνάμεις – άνοιξε ένας αγώνας δρόμου ανάμεσα στις δυτικές χώρες για το ποια απ’ αυτές θα μπορούσε να αναδειχτεί σε ηγεμονική δύναμη όχι πια μέσα στο δικό της μπλοκ αλλά σε παγκόσμιο επίπεδο. Μπήκαμε δηλαδή σε μια εποχή που τη σταθερότητα των δυο μπλοκ αντικατάστησαν οι ανταγωνισμοί ανάμεσα στις κύριες ιμπεριαλιστικές χώρες για το ποια θα κυριαρχήσει. Και οι διαφωνίες αναμεταξύ τους δεν λύνονταν πάντοτε με τον πιο ειρηνικό τρόπο. Οι ΗΠΑ προχωράνε στον πόλεμο στον Κόλπο για ν’ αποδείξουν στους συμμάχους τους – μεγάλους και μικρούς – ότι αυτές διαθέτουν τη στρατιωτική υπεροχή. Η Δυτική Γερμανία προχωράει με βήμα ταχύ στην ενοποίηση με την Ανατολική Γερμανία για να κατοχυρώσει την πολιτική και οικονομική της ηγεμονία σε μια διευρυμένη Ευρώπη.
Και από κοντά έρχονται και οι μικρότεροι ιμπεριαλισμοί – όπως η Ελλάδα – να διεκδικήσουν και αυτοί μερίδιο. Η κρίση στα Βαλκάνια και η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας ανοίγουν την όρεξη στους Έλληνες καπιταλιστές για διείσδυση στην περιοχή. Πίσω από τα πετρέλαια του Λάτση και του Μαμιδάκη έρχονται τα τεθωρακισμένα και η μεταφορά στρατιωτικών μονάδων στα σύνορα για να κυνηγάνε Αλβανούς και Μακεδόνες ενώ ταυτόχρονα ο Μητσοτάκης στην ΕΟΚ βάζει βέτο για την αναγνώριση της Δημοκρατίας της Μακεδονίας...
Οι ελπίδες για όλους τους δυτικούς καπιταλιστές ότι η κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ θα άνοιγε τις ευκαιρίες για αγορές και επενδύσεις εξανεμίστηκαν κι αυτές πολύ γρήγορα. Το ότι το εργατικό κίνημα δίνει τις μάχες είναι μια καλή απάντηση σ’ όσους μέχρι τώρα υποστήριζαν ότι οι αλλαγές στην εργατική τάξη σήμαναν και την ενσωμάτωση της μέσα στο σύστημα.
Όμως η σχέση ανάμεσα στην καπιταλιστική βαρβαρότητα και την εργατική επανάσταση δεν είναι πάντοτε ευθύγραμμη. Οι «ώριμες» αντικειμενικά συνθήκες δεν οδηγούν «αναπόφευκτα» και στην επανάσταση. Οι εργατικοί αγώνες δεν είναι πάντοτε νικηφόροι, αντίθετα υπάρχουν πολλά πισωγυρίσματα. Δεν χρειάζεται να πάμε και πολύ μακριά, το είδαμε πρόσφατα και στην Ελλάδα όπου απεργιακοί αγώνες πολύ δυνατοί και αποφασιστικοί δεν κατάφεραν να νικήσουν.
Ρεφορμισμός
Δεν θα μπορούσε να ψάξει κανένας την απάντηση σε κοινωνιολογίζουσες θεωρίες έξω από την πολιτική των ίδιων των ρεφορμιστικών κομμάτων είτε της παραδοσιακής σοσιαλδημοκρατίας είτε των σταλινικών ΚΚ.
Η Σοσιαλδημοκρατία σ’ όλες τις χώρες έχει προχωρήσει τόσο δεξιά ώστε είναι δύσκολο κανένας να την ξεχωρίζει από τα παραδοσιακά δεξιά κόμματα. Αυτό έχει τις συνέπειες του και στο εκλογικό επίπεδο – που συνεχώς βλέπουν να μειώνεται η δύναμή τους (με εξαίρεση προς το παρόν την Ελλάδα) – όχι γιατί έχει αλλάξει η εργατική τάξη αλλά γιατί έχουν αλλάξει τα ίδια και η εργατική τάξη δεν τους εμπιστεύεται πια. Τα σταλινικά ΚΚ έχουν στις περισσότερες χώρες μετατραπεί σε σκιά του εαυτού τους. Μετά το αρχικό σοκ από την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, ακολούθησαν διασπάσεις και μαζικές αποχωρήσεις όπου τα διάφορα κομμάτια πήγαν προς όλες τις δυνατές κατευθύνσεις.
Μέσα σε μια τέτοια εικόνα κενού απ’ τα αριστερά δεν είναι περίεργο το πώς μπορούν να συνυπάρχουν οι πιο δυνατές εκρήξεις θυμού και αγανάκτησης των εργατών ταυτόχρονα με τις πιο καθυστερημένες αντιλήψεις με τις οποίες προσπαθούν οι καπιταλιστές να κρατήσουν την κυριαρχία τους και τον έλεγχό τους πάνω στους εργάτες. Αντιλήψεις ρατσιστικές, σεξιστικές, εθνικιστικές που δεν συνενώνουν την εργατική τάξη, αντίθετα διαιρούν και αδυνατίζουν τη δύναμή τους. Είναι πάνω σ’ αυτές τις αντιλήψεις που πατάνε και κάνουν την επανεμφάνισή τους οι νεοναζί στις διάφορες χώρες της Ευρώπης.
Το αν μέσα από τη σημερινή κρίση και αστάθεια θα επικρατήσει η καπιταλιστική βαρβαρότητα ή η εργατική επανάσταση θα κριθεί από το πόσο γρήγορα θα αρχίσει να καλύπτεται αυτό το κενό στ’ αριστερά.
Στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο σε παρόμοιες συνθήκες βαρβαρότητας, δημιουργήθηκαν τα νέα επαναστατικά κόμματα που έδωσαν σε μια σειρά χώρες τη σύγκρουση με τους καπιταλιστές και κατάφεραν να μετατρέψουν τον πόλεμο σε εμφύλιο. Η επανάσταση του ’17 στη Ρωσία, η Γερμανική Επανάσταση 1918-23, η Κόκκινη Διετία στην Ιταλία, τα Σοβιέτ στην Ουγγαρία είναι μερικά μόνο παραδείγματα όχι μόνο για τις ευκαιρίες που δημιουργούνται μέσα σε τέτοιες περιόδους αλλά και το τι σημαίνει η ύπαρξη ενός επαναστατικού κόμματος που μπορεί να μετατρέψει τις ευκαιρίες σε νίκες.
Σ’ αντίθεση με την υπόλοιπη αριστερά που έχει κάνει τον αγνωστικισμό σημαία της, η ΟΣΕ υποστηρίζει ότι οι καθαρές πολιτικές απόψεις – ο μαρξισμός όπως συνεχώς επαληθεύεται από τις εξελίξεις και την ταξική πάλη – είναι όπλο για την εργατική τάξη και τους αγώνες της. Και ένα περιοδικό που εκφράζει αυτές τις απόψεις είναι όπλο στα χέρια του κάθε αγωνιστή εργάτη, του κάθε νεολαίου. Είναι ακόμα ένα λιθαράκι στη συσπείρωση για το κτίσιμο ενός νέου Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος που σήμερα είναι τόσο πολύ αναγκαίο”.