Οι συζητήσεις, οι διαφωνίες και οι καυγάδες συνεχίζονται στα επιτελεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς οι υπουργοί Οικονομικών αναζητούν, απεγνωσμένα, κάποια βιώσιμη και πειστική λύση στο πρόβλημα της υπερχρέωσης της Ελλάδας -και όχι μόνο της Ελλάδας φυσικά.
Την περασμένη βδομάδα η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) δέχτηκε τα πυρά του Μέρβιν Κίνγκ, του διοικητή της Τράπεζας της Αγγλίας (της κεντρικής τράπεζας της Βρετανίας) για την πολιτική της συνεχιζόμενης στήριξης των υπερχρεωμένων χωρών του ευρωπαϊκού "νότου". Η παροχή νέων δανείων σε χώρες σαν την Ελλάδα, την Πορτογαλία ή την Ιρλανδία, είπε ο Κίνγκ, δεν πρόκειται να λύσει το πρόβλημα του χρέους της Ευρωζώνης. "Από την αρχή αυτής της κρίσης είπε... πάρα πολλοί άνθρωποι ήθελαν να πιστέψουν ότι η κρίση αυτή ήταν μια κρίση ρευστότητας. Αλλά δεν ήταν. Ήταν μια κρίση που στηριζόταν στην έλλειψη φερεγγυότητας, στην αρχή των χρηματοπιστωτικών οργανισμών και τώρα των κρατών... Το μόνο που καταφέρνουμε παρέχοντας ρευστότητα είναι να αγοράζουμε χρόνο..."
Αλλά δεν είναι μόνο τα επιτελεία που βρίσκονται σε πανικό. Οι "επενδυτές" έχουν αρχίσει να αποσύρουν πλέον τα κεφάλαιά τους όχι μόνο από τα ελληνικά ομόλογα ή τις τράπεζες που είναι βαριά εκτεθειμένες στα χρέη του Ευρωπαϊκού Νότου αλλά από κάθε "επένδυση" που συνδέεται με την Ευρώπη. "Τις περασμένες δυο βδομάδες", έγραφε την περασμένη Παρασκευή η εφημερίδα Financial Times "51 δισεκατομμύρια δολάρια έχουν αποσυρθεί από αμερικανικά ταμεία που έχουν στην κατοχή τους άλλα χρεόγραφα πλην των τίτλων του αμερικανικού δημοσίου... καθώς διογκώνονται οι ανησυχίες ότι οι Ευρωπαϊκές Τράπεζες ενδέχεται να αντιμετωπίσουν απώλειες από τα ελληνικά χρέη... Την ίδια στιγμή υπάρχει μια ολοένα και μεγαλύτερη απροθυμία των αμερικανικών τραπεζών να παράσχουν δάνεια προς τις Ευρωπαϊκές...". Ο φόβος είναι τόσο μεγάλος που οι αμερικανικές τράπεζες έχουν, σύμφωνα με το δημοσίευμα, σταματήσει να αγοράζουν ομόλογα οποιασδήποτε χώρας της Ευρωζώνης -με μοναδική εξαίρεση τη Γερμανία. Και το Ευρώ βρίσκεται σε σταθερή καθοδική πορεία.
Ο πανικός δεν είναι καθόλου αδικαιολόγητος. Όσο περνάνε οι μέρες τόσο γίνονται πιο καθαρές οι μεγάλες αδυναμίες του σχεδίου της "οικειοθελούς επιμήκυνσης" του χρόνου αποπληρωμής των ελληνικών δανείων που προωθούν τα επιτελεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτή τη στιγμή κανένας δεν ξέρει με ακρίβεια τον βαθμό "έκθεσης" των Ευρωπαϊκών Τραπεζών στο ελληνικό χρέος. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ξεκινήσει μια έρευνα, που όμως δεν πρόκειται να ολοκληρωθεί πριν από τα μέσα του Ιούλη. Οι πληροφορίες που υπάρχουν, όμως, μέχρι σήμερα δείχνουν ένα μεγάλο κομμάτι του χρέους να βρίσκεται στα χέρια των εμπορικών ευρωπαϊκών τραπεζών (περίπου 90 δις, από τα οποία τα μισά βρίσκονται στις ελληνικές τράπεζες) ενώ 40-50 δις βρίσκονται στα θησαυροφυλάκια της ΕΚΤ.
Αστάθεια και πανικός
Ένα ακόμα κομμάτι του χρέους (53 δις) έχει περάσει, μέσω του Μνημόνιου, στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κάποιοι από αυτούς τους "θεσμικούς επενδυτές" ενδέχεται να αποδεχτούν τους όρους της οικειοθελούς επιμήκυνσης -παρόλο που οι αγορές τους τιμωρούν ήδη προκαταβολικά, με τον αποκλεισμό από νέα δάνεια και την απόσυρση κεφαλαίων, για την ενδεχόμενη αυτή τους απόφαση. Ένα μεγάλο κομμάτι όμως του ελληνικού χρέους βρίσκεται σε άγνωστα χέρια -πράγμα που σημαίνει στα χέρια hedge funds και κερδοσκόπων. Και αυτοί δεν έχουν κανένα λόγο να δεχτούν οποιαδήποτε θυσία, εν ονόματι της σταθερότητας. Ίσα-ίσα το αντίθετο θα κάνουν: η ώρα των κερδοσκόπων δεν είναι η εποχή της ομαλότητας αλλά της αστάθειας και του πανικού.
Το αποτέλεσμα: η προσπάθεια "διάσωσης" της Ελλάδας να μοιάζει ολοένα και πιο πολύ με την προσπάθεια τετραγωνισμού του κύκλου. Και αυτό δεν είναι τυχαίο: το πρόβλημα της Ελλάδας, πράγματι, δεν είναι απλά πρόβλημα ρευστότητας. Ούτε της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας είναι απλά πρόβλημα ρευστότητας. Αλλά ούτε και πρόβλημα "φερεγγυότητας" είναι.
Το πραγματικό πρόβλημα είναι το σύστημα, ο καπιταλισμός. Ζούμε σε μια κρίση παγκόσμια, σαν αυτή που είχε χτυπήσει τον πλανήτη τη δεκαετία του 1930. Όπως και τότε έτσι και τώρα τα "αφεντικά" του κόσμου αποδεικνύονται ανίκανα να βρούνε κάποια λύση. Και ο λόγος ήταν και είναι απλός: λύση που να μην θίξει τα προνόμια και τα συμφέροντά τους δεν υπάρχει. Τη δεκαετία του 1930 προτίμησαν να βυθίσουν την ανθρωπότητα στη βαρβαρότητα του ναζισμού και του πολέμου για να προστατεύσουν την θέση τους στην κορυφή της κοινωνίας. Τώρα ετοιμάζονται να κάνουν το ίδιο. Θα τους αφήσουμε;