Αυτή η χώρα ήταν η Ουγγαρία. Η «σοσιαλιστική» κυβέρνηση της χώρας εφάρμοσε ένα σκληρό «πακέτο» περικοπών και λιτότητας, αντίστοιχο με αυτό του «μνημονίου», με αντάλλαγμα ένα δάνειο σε δόσεις από ΕΕ και ΔΝΤ. Παρά τα συγχαρητήρια της Κομισιόν, οι Ούγγροι είχαν διαφορετική γνώμη. Στις εκλογές που έγιναν σε δυο γύρους τον Απρίλη, μαύρισαν αγρίως το Σοσιαλιστικό Κόμμα.
Το κακό είναι ότι τη μεγάλη πλειοψηφία την πήρε η δεξιά, η Fidesz (χριστιανοδημοκρατικό κόμμα). Όμως, το εφιαλτικό είναι ότι ο «μεγάλος κερδισμένος» των εκλογών, και της κρίσης της σοσιαλδημοκρατίας, ήταν οι φασίστες. Το κόμμα «Γιόμπικ» ( «Για μια καλύτερη Ουγγαρία») κέρδισε 17% στον πρώτο γύρο και ήρθε τρίτο σε απόσταση αναπνοής από το Σοσιαλιστικό Κόμμα.
Έχει σημασία να δούμε πώς έφτασε η Ουγγαρία στις φροντίδες του ΔΝΤ. Η πορεία αυτή, συμπυκνώνει τα αδιέξοδα του καπιταλισμού συνολικά τα τελευταία τριάντα χρόνια.
Ήδη από τη δεκαετία του 1970 το ουγγρικό καθεστώς είχε μπει σε ένα φαύλο κύκλο δανεισμού και υπερχρέωσης. Ηταν το κόστος του ανοίγματος στις «διεθνείς αγορές» μέσω των δυτικών τραπεζών, για να ξεπεραστεί η κρίση του κρατικού καπιταλισμού. Η συνέχεια ήταν παρόμοια με αυτή που γνώρισαν οι εργαζόμενοι σε όλες τις χώρες του ανατολικού μπλοκ από το 1989 μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1990: μετάβαση στον καπιταλισμό της «ελεύθερης» αγοράς, μέσω της λεγόμενης «θεραπείας-σοκ»: ξέσπασε ένα τσουνάμι ιδιωτικοποιήσεων και κλεισιμάτων «μη-ανταγωνιστικών» επιχειρήσεων ή και ολόκληρων κλάδων που συνοδεύτηκε με ένα θεαματικό κύμα απολύσεων.
Από τότε η μεγάλη ανεργία και η σκληρή φτώχεια είναι ένα μόνιμο χαρακτηριστικό για ένα μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού. Το 2003 οι πραγματικοί μισθοί έφθασαν τα -όχι θεαματικά έτσι κι αλλιώς- επίπεδα των μέσων της δεκαετίας του 1980. Η Ουγγαρία έγινε μετά από πολλές θυσίες μέλος της ΕΕ το 2005, όμως οι υποσχέσεις της κυρίαρχης τάξης της ότι οι θεραπείες-σοκ θα φέρουν «σύγκληση» με τις ευρωπαϊκές οικονομίες σε όλους τους δείκτες αποδείχτηκαν φούμαρα. Αντί για καλύτερες μέρες οι Ούγγροι είδαν το ένα «πακέτο μέτρων» να διαδέχεται το άλλο.
Μετά ήρθε η παγκόσμια οικονομική κρίση. Καθώς το μέγεθος των «τοξικών» τίτλων που κατείχαν μικρές και μεγάλες τράπεζες απειλούσαν να συμπαρασύρουν σε κατάρρευση όλο το τραπεζικό σύστημα σε Ευρώπη και Αμερική, η ίδια η «πραγματική» οικονομία έμπαινε σε ύφεση. Η Ουγγαρία χτυπήθηκε σκληρά και από πολλές πλευρές. Το φιορίνι άρχισε μια τρελή κούρσα προς τα κάτω, το ίδιο και το χρηματιστήριο. Η ανεργία αυξήθηκε κι άλλο, φτάνοντας στο 11%.
Η κυβέρνηση των σοσιαλδημοκρατών έσπευσε τον Οκτώβρη του 2008 σε διαπραγματεύσεις με την Κομισιόν και το ΔΝΤ. Όπως και στην ελληνική περίπτωση, η «βοήθεια» δόθηκε σε μορφή δανείων, αλλά με όρους. Οι ουγγρικές τράπεζες κι η άρχουσα τάξη συνολικά σώθηκαν από την χρεοκοπία, αλλά την κρίση κλήθηκαν να την πληρώσουν για άλλη μια φορά οι φτωχότεροι. Τα μέτρα ήταν σκληρότατα. Ανάμεσά τους: Πάγωμα μισθών δημοσίου τομέα, περικοπή 13ου μισθού παντού, αύξηση ορίων ηλικίας για συνταξιοδότηση κατά τρία χρόνια, «αναβολή» στην καταβολή μιας σειρά κοινωνικών επιδομάτων, αύξηση του ΦΠΑ κατά 5%. Το 2009 το ουγγρικό ΑΕΠ είχε αρνητικό πρόσημο: -6,9%!
Η αγανάκτηση ήταν μεγάλη. Υπήρχαν ξεσπάσματα θυμού στους δρόμους, μέχρι και έφοδοι οργισμένων πληθών στο μέγαρο της κρατικής τηλεόρασης. Η «κεντροδεξιά» αντιπολίτευση αρχικά κατήγγειλε το αντίστοιχο «μνημόνιο» και κατόπιν, μόλις σιγούρεψε την εκλογική νίκη σε βάρος της σοσιαλιστικής κυβέρνησης που ήταν νεκροζώντανη έτσι κι αλλιώς, δήλωσε ότι θα διαπραγματευθεί με το ΔΝΤ αλλά το «πακέτο μέτρων» θα μείνει, και οι «δομικές αλλαγές» θα προχωρήσουν.
Δρόμος
Οι φασίστες του Γιόμπικ δεν έπεσαν από τον ουρανό. Το κόμμα ιδρύθηκε το 2003 και το 2006 κέρδισε το 2,2% των ψήφων. Όχι εντυπωσιακό ποσοστό, αλλά αυτό που κατάφεραν οι φασίστες ήταν να ποζάρουν ως αντισυστημικό κίνημα, στο δρόμο. Το Γιόμπικ δεν είχε πρόβλημα να δημαγωγεί για την παγκοσμιοποίηση, την ολιγαρχία του πλούτου και άλλα παρόμοια που εκφράζανε το θυμό και την απελπισία εκατομμυρίων ανθρώπων που έβλεπαν τις ζωές τους να ανατρέπονται. Όλα είναι κομμάτι του «εβραϊκού ελέγχου της παγκόσμιας οικονομίας» λένε τα μέλη του. Και επειδή τους Εβραίους της Ουγγαρίας τους εξόντωσαν οι ναζί στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι σημερινοί Ούγγροι φασίστες στράφηκαν αλλού.
Ο στόχος τους έγιναν οι τσιγγάνοι, οι Ρόμα, το πιο φτωχό κι αδύνατο κομμάτι της κοινωνίας. Έγιναν ο αποδιοπομπαίος τράγος για όλα τα κακά: αυτοί φταίγανε, υποτίθεται, για την αύξηση των ληστειών και των κλοπών -όχι η φτώχεια. Αυτοί λεηλατούσαν το δημόσιο πλούτο «βυζαίνοντας» τα επιδόματα πρόνοιας ή τις συντάξεις -όχι οι τραπεζίτες και οι βιομήχανοι. Και βέβαια ήταν «ξένο» σώμα στον «εθνικό κορμό». Και δεν έμειναν στα λόγια. Η «Ουγγρική Φρουρά» η παραστρατιωτική οργάνωση του κόμματος ανέλαβε να κάνει πράξη τα κηρύγματα σε γειτονιές, πόλεις και χωριά -με ένα κύμα επιθέσεων, εμπρησμών, ξυλοδαρμών.
Για να μην υπάρχει αμφιβολία τι είδους κόμμα είναι το Γιόμπικ να μια περιγραφή προεκλογικής του συγκέντρωσης από το γερμανικό περιοδικό Ντερ Σπίγκελ: «Οι πολιτοφυλακές και νεοναζιστικές ομάδες περιπολούν στους δρόμους... Η ´Ουγγαρία ανήκει στους Ούγγρους´ ακούει το πλήθος από τα μεγάφωνα... Οι Ρόμα πρέπει να ενθαρρυνθούν να μεταναστεύσουν. ´Πρέπει να φύγουν! Πρέπει να φύγουν!´ απαντάει το πλήθος... Όταν ακούγεται το όνομα του Γκαμπόρ Ντέμτσι, του δημάρχου της Βουδαπέστης το πλήθος απαντάει με το σύνθημα ´Εβραίικο γουρούνι!´ που το διαδέχεται στην αρχή σιγά και μετά βροντερά η κραυγή: ´Στο στρατόπεδο συγκέντρωσης!´».
Αυτό το κόμμα περισσότερο θυμίζει δηλαδή τα «κλασικά» φασιστικά κινήματα της δεκαετίας του ´30 παρά τα σημερινά «μεταφασιστικά» κόμματα στυλ BNP της Αγγλίας, που προσπαθούν να παραστήσουν τα αξιοσέβαστα κοινοβουλευτικά κόμματα της «λαϊκής» δεξιάς. Όμως το ζήτημα εδώ, δεν είναι να αναζητήσουμε τις ιδιομορφίες των Ούγγρων φασιστών.
Παράδειγμα
Το παράδειγμα της Ουγγαρίας είναι ιδιαίτερα πολύτιμο για μας εδώ σήμερα. Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ κάνει ό,τι περνάει από το χέρι της για να έχει τη μοίρα των Ούγγρων ομοϊδεατών της. Όσο και να παριστάνουν τους αποφασισμένους που παίρνουν «σκληρές αποφάσεις με πόνο καρδιάς για να σωθεί η πατρίδα», έχουν κατορθώσει μέσα σε οχτώ μήνες να συναγωνίζονται σε συμπάθεια... τον Μητσοτάκη. Και βέβαια, ούτε τα ελλείμματα περιορίζονται ούτε η κρίση κοπάζει.
Η διαφορά με την Ουγγαρία, δεν είναι λοιπόν ούτε η αποτυχία της σοσιαλδημοκρατίας ούτε των συνταγών της «τρόϊκα». Η διαφορά είναι ότι στην Ελλάδα υπάρχει ένα ισχυρό, μαχητικό εργατικό κίνημα σε αντίθεση με την Ουγγαρια όπου οι απεργίες ειναι λιγοστές, τα συνδικάτα αδύνατα και η Αριστερά ανύπαρκτη. Αυτό το εργατικό κίνημα με όλες τις αδυναμίες του, και όχι κάποιο ιδανικό, είναι η δύναμη που, όχι μόνο τους τελευταίους μήνες, αλλά την τελευταία 20ετία έχει δώσει τις πιο σκληρές μάχες ενάντια στις επιθέσεις των καπιταλιστών. Όχι μόνο μάχες ενάντια στις απολύσεις, τις ιδιωτικοποιήσεις και τη λιτότητα, αλλά και μάχες ενάντια στον πόλεμο, τον ρατσισμό και την καταστολή.
Γι´ αυτό τον λόγο ο θυμός κι η αγανάκτηση των εργαζόμενων εκφράστηκε με τους πανεργατικούς σεισμούς της 5 Μάη και 20 Μάη -και σε μια σειρά απεργίες που ξεσπάνε στους πιο διαφορετικούς εργατικούς χώρους. Γι´ αυτό το αίτημα να γίνει στάση πληρωμών του χρέους αρχίζει να γίνεται αίτημα οργανωμένων κομματιών της τάξης μας και να συγκινεί πλατιά τμήματα εργαζόμενων και όχι οι δημαγωγίες του κάθε Καρατζαφύρερ (που στηρίζει το «μνημόνιο»).
Όμως, αυτή η εικόνα είναι και ένα καμπανάκι για την Αριστερά. Η καπιταλιστική κρίση κι οι επιθέσεις της κυρίαρχης τάξης δημιουργούν φτώχεια και ανασφάλεια σε μαζική κλίμακα. Το να μετατραπεί αυτό το μείγμα σε απελπισία που στρέφεται στην αναζήτηση αποδιοπομπαίων τράγων, αυτός είναι ο στόχος της κυρίαρχης τάξης και γι´ αυτόν τον ρόλο βάζουν και θα βάζουν υποψηφιότητα κάθε λογής βρικόλακες. Το επόμενο διάστημα, η ελπίδα και η απελπισία, θα αναμετρηθούν, σε κάθε εργατικό χώρο, σε κάθε γειτονιά, γύρω από κάθε πλατεία.
Γι´ αυτό η Αριστερά δεν πρέπει να υποτιμάει το σημερινό κίνημα. Αντίθετα, θα πρέπει να δώσει τον καλύτερο εαυτό της για να το κλιμακώσει αγωνιστικά να το κάνει πιο αιχμηρό πολιτικά. Για να οργανώσει απεργιακές μάχες που δεν θα αρκούνται στη διαμαρτυρία αλλά θα κόβουν το χέρι που κρατάει το μαχαίρι των περικοπών και των απολύσεων. Που θα πετάει τους φασίστες από τις γειτονιές και θα κερδίζει τις συνειδήσεις στην πάλη ενάντια στον καπιταλισμό.
Ένα τέτοιο μαχητικό, απεργιακό κίνημα με τον αντικαπιταλισμό να δίνει το ρυθμό, μπορεί να νικήσει «μνημόνια» και τρόικες, να συγκρουστεί με τη λογική του κεφαλαίου και παράλληλα να εμπνεύσει τους εργάτες όλης της Ευρώπης και της Ουγγαρίας.