«Ο Μαρξ και η Νέα Εφημερίδα του Ρήνου, ο Λένιν με την Ίσκρα (Σπίθα) και την Πράβντα (Αλήθεια), ο Γκράμσι και το Όρντινε Νουόβο (Νέα Τάξη), ο Τζέιμς Κόνολι και η Εργατική Δημοκρατία, ο Τρότσκι και η Νάσα Σλόβο (Ο κόσμος μας), η Ρόζα Λούξεμπουργκ και η Ρότε Φάνε (Κόκκινη Σημαία)».
Για τον Λένιν ο ρόλος της εφημερίδας ήταν κυρίαρχος σχεδόν όσο και του κόμματος. Εγραφε χαρακτηριστικά στο βιβλίο «Τι να κάνουμε»: «Η εφημερίδα δεν είναι μόνο ο συλλογικός προπαγανδιστής και ο συλλογικός αγκιτάτορας. Είναι και οργανωτής. Μπορεί να συγκριθεί με τη σκαλωσιά που υψώνεται γύρω από μια οικοδομή...». Πρόκειται για μια διαπίστωση που στις μέρες μας είναι το ίδιο επίκαιρη όσο και αναγκαία.
Μετά, όμως, την πτώση των καθεστώτων του κρατικού καπιταλισμού η εξόρμηση με την εφημερίδα άρχισε να θεωρείται «ντεμοντέ» και αχρείαστη ακόμα και από κομμάτια της Αριστεράς.
Στον καπιταλισμό η κυρίαρχη ιδεολογία «ποτίζει» τους ανθρώπους με κάθε τρόπο. Μέσα από την οικογένεια, το σχολείο, το πανεπιστήμιο, στην καθημερινότητα της δουλειάς, από μικρά παιδιά μαθαίνουμε ότι το σύστημα είναι αυτό που βλέπουμε, δεν μπορεί να αλλάξει και χρειάζεται να κοιτάμε πως θα τα καταφέρουμε ατομικά κόντρα στις δυσκολίες που παρουσιάζονται.
Η επαναστατική εφημερίδα πρέπει να κοντράρει αυτές τις επιθέσεις απαντώντας σε όλα τα ψέματα της κυρίαρχης ιδεολογίας προβάλλοντας τις επαναστατικές ιδέες, μεταφέροντας όλη την εμπειρία της επαναστατικής παράδοσης της εργατικής τάξης και των αγώνων της. Και ταυτόχρονα πρέπει να θυμίζει ότι οι άνθρωποι αλλάζουν μέσα από τους αγώνες και τις εμπειρίες τους.
Ο Γκράμσι εξηγεί ότι στα μυαλά των εργατών και των εργατριών υπάρχει μια «αντιφατική συνείδηση». Οι ιδέες της κυρίαρχης ιδεολογίας κοντράρονται με τις ιδέες του αγώνα που αποκτάμε μέσα ακόμα και από μια μικρή μάχη της τάξης. Κανένας δεν βγαίνει ίδιος μετά από μια συμμετοχή σε απεργία ή σε κάποιο αντιρατσιστικό συλλαλητήριο. Οι εμπειρίες της πάλης, όσο φευγαλέες και αποσπασματικές και αν είναι, δίνουν την αίσθηση της δύναμης της εργατικής τάξης και της δυνατότητας να αλλάξουν τα πράγματα.
Γι´ αυτό μια επαναστατική εφημερίδα δεν φτάνει να προβάλλει απλά τις ιδέες, χρειάζεται να προβάλλει και την κίνηση της τάξης: την οργάνωση μιας συνέλευσης, την συγκρότηση μιας απεργιακής επιτροπής, την απόφαση για κατάληψη σε μια σχολή ή ένα σχολείο.
Η επαναστατική εφημερίδα μεταφέρει αυτή την κίνηση των εργατών στον ένα ή τον άλλο χώρο όχι απλώς ως «είδηση». Την μεταφέρει ως παράδειγμα, ως τρόπο οργάνωσης της πάλης μας, ζητάει την ενεργή πολιτική συμπαράσταση με ψηφίσματα σωματείων και συνδικάτων, με υπογραφές και εκδηλώσεις αλληλεγγύης, ενώ ταυτόχρονα δίνει τις δικές της κατευθύνσεις στις μάχες που ανοίγονται - πώς απαντάμε στις επιθέσεις των αφεντικών, τους ελιγμούς των ρεφορμιστών, τα ξεπουλήματα των γραφειοκρατών.
Αυτά δεν μπορούν να γίνουν χωρίς εξωστρέφεια. Είναι σημαντικό να υπάρχει μια εφημερίδα κρεμασμένη στα περίπτερα ή ανεβασμένη στο ιντερνέτ για να μπορεί να μεταφέρει τα μηνύματα της σε χιλιάδες εργαζόμενους που «δεν φτάνει το χέρι σου». Όμως, αυτοί οι τρόποι, κυρίαρχοι σε κάθε άλλου είδους έντυπο, είναι μόνο συμπληρωματικοί για μια επαναστατική εφημερίδα.
Δίκτυο
Η δύναμη της επαναστατικής εφημερίδας βρίσκεται στο δίκτυο των ανθρώπων που τη διακινούν χέρι με χέρι: στην πλατεία της γειτονιάς, στις εργατικές πολυκατοικίες πόρτα-πόρτα, στις πύλες των εργοστασίων και των αμαξοστάσιων, στα γραφεία των δημόσιων υπηρεσιών, στους μικρότερους χώρους δουλειάς, στις σχολές και στα σχολεία και σε κάθε διαδήλωση ή συγκέντρωση. Αυτή η παρουσία είναι αναντικατάστατη. Έτσι, μπορεί κάποιος όχι μόνο να αγοράσει την εφημερίδα, αλλά και να συνδεθεί πολιτικά με το πρόσωπο που του τη δίνει.
Αυτό είναι βασικό. Οι επαναστάτες δεν θέλουν μόνο να διαδώσουν τις ιδέες τους, ούτε απλά να στηρίξουν τους αγώνες. Θέλουν να βρουν τρόπο να οργανώσουν τους εργάτες και τις εργάτριες στη σύγκρουση με τον καπιταλισμό. Ο Κρις Χάρμαν σε άρθρο του τόνιζε: «Η επαναστατική εφημερίδα είναι εντελώς αναντικατάστατη γιατί αποτελεί το μηχανισμό για να γίνουν αυτές οι συνδέσεις, για να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ θεωρίας και πράξης».
Η εφημερίδα χρειάζεται να δίνει τα καλύτερα επιχειρήματα και να κάνει τις συνδέσεις ανάμεσα στα κινήματα, να σπάει τα στεγανά που δημιουργούνται. Ένας απεργός μπορεί να στηρίζει τις απεργίες διαρκείας ενάντια στα μέτρα λιτότητας, αλλά να έχει ερωτήματα για αν «μπορούμε όλοι να έχουμε δουλειά με τόσους μετανάστες». Ένας φοιτητής μπορεί να είναι ξεκάθαρος γιατί χρειάζεται να είμαστε αντιρατσιστές, αλλά να θεωρεί ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι είναι «ρετιρέ». Η επαναστατική εφημερίδα δεν γίνεται αρεστή αντιμετωπίζοντας «χαλαρά» αυτές τις προκαταλήψεις και τις λάθος ιδέες. Αντίθετα, συγκρούεται με αυτές χωρίς να φοβάται ότι θα χάσουμε ψήφους στην επόμενη εκλογική αναμέτρηση ή θα γίνουμε δυσάρεστοι με κάποιους που συνεργαζόμαστε.
Σε αυτή τη σχέση που διαμορφώνουν μέσα από την εφημερίδα με την εργατική τάξη, οι επαναστάτες είναι δάσκαλοι και μαθητές ταυτόχρονα. Χρειάζεται να μεταφέρουν τις επαναστατικές ιδέες και να προβάλλουν τις πρωτοβουλίες που παίρνουν, αλλά και να στηρίζουν ανεπιφύλαχτα όποιο κομμάτι της τάξης κάνει βήματα που μπορούν να είναι παράδειγμα για τους υπόλοιπους και - πρώτοι από όλους - χρειάζεται οι ίδιοι να μαθαίνουν από αυτό.
Ο Γκράμσι στα τέλη του 1920 κάνοντας έναν απολογισμό για τη σχέση της εργατικής τάξης και των εργοστασιακών συμβουλιών με το Ordine Nuovo έγραφε: «οι εργάτες αγάπησαν το L´ Ordine Nuovo (αυτό μπορούμε να το δηλώσουμε με εσωτερική ικανοποίηση) και γιατί το αγάπησαν; Γιατί στα άρθρα του ανακάλυπταν ξανά ένα κομμάτι, το καλύτερο, των ίδιων. Επειδή τα άρθρα του ήταν στην πράξη «σημειώσεις» των πραγματικών γεγονότων, που αντιμετωπίζονταν σαν στιγμές της διαδικασίας εσωτερικής απελευθέρωσης και αυτοέκφρασης της εργατικής τάξης».
Πρωταγωνιστές
Αυτή είναι η σχέση που πρέπει να έχει η επαναστατική εφημερίδα με τους εργαζόμενους που ξεσηκώνονται και για αυτό διεκδικεί να έχει στις σελίδες της γράμματα, ραπόρτα και δηλώσεις από τους ίδιους τους πρωταγωνιστές των αγώνων. Κάθε αναγνώστης να είναι και «δημοσιογράφος» και διακινητής, στον εργασιακό του χώρο, στη γειτονιά του, το περιβάλλον του. Έτσι, από παθητικός «καταναλωτής» γίνεται ζωντανό κομμάτι του δικτύου που κάνει αυτή την προσπάθεια.
Το καλύτερο ιστορικό παράδειγμα είναι η Πράβντα, η εφημερίδα των μπολσεβίκων. Παρά την τσαρική καταστολή κατάφερε να είναι μια πανεθνική εφημερίδα, που πουλιόταν χέρι με χέρι σε κάθε χώρο, ανεξάρτητα από τα συγκεκριμένα προβλήματα που αντιμετώπιζαν εκεί οι εργάτες και που ομογενοποιούσε τις μάχες βάζοντας ξεκάθαρα την επαναστατική προοπτική.
Όπως γράφει ο Τόνι Κλιφ στην τρίτομη βιογραφία του για τον Λένιν, ο οποίος διεύθυνε την εφημερίδα: «δεν ήταν μια εφημερίδα για τους εργάτες: ήταν μια εφημερίδα των εργατών...Η εφημερίδα λειτουργούσε ως οργανωτής όχι μόνο γιατί τη διάβαζαν, την πουλούσαν και την έγραφαν χιλιάδες εργάτες, αλλά επίσης ενθάρρυνε τη δημιουργία ομάδων που συγκέντρωναν χρήματα για αυτήν».
Η εφημερίδα παίζει ξεχωριστό ρόλο και για το επαναστατικό κόμμα αυτό καθ´ αυτό. Είναι η «σκαλωσιά» γύρω από την οποία χτίζεται. Η συνέχεια από το απόσπασμα του «Τι να κάνουμε;» που αναφέρθηκε στην αρχή του άρθρου είναι χαρακτηριστική. «Η οργάνωση που χτίζεται γύρω από αυτή την εφημερίδα θα είναι έτοιμη για τα πάντα, από το να υπερασπίζει τη σημαία, το κύρος και τη συνέχεια του κόμματος σε περιόδους ραγδαίας υποχώρησης της επανάστασης μέχρι να προετοιμάζεται για την πανεθνική ένοπλη εξέγερση».
Η επαναστατική εφημερίδα χρειάζεται να είναι ο συλλογικός συμπαραστάτης, ο σύνδεσμος της θεωρίας και της πράξης, ο συλλογικός οργανωτής των μαχών για να ανατρέψουμε τον καπιταλισμό.
Πάνω από 25 χρόνια τώρα, η Εργατική Αλληλεγγύη προσπαθεί να είναι πρωτοπόρα σε αυτό το ρόλο. Με καμπάνιες συμπαράστασης σε κάθε αγώνα, μικρό ή μεγάλο, των εργαζόμενων. Προβάλλοντας τις μαρξιστικές ιδέες και μεταφέροντας την επαναστατική παράδοση του εργατικού κινήματος, με τα θετικά ή αρνητικά παραδείγματα. Φιλοξενώντας δηλώσεις και εικόνες γραμμένες από τους εργαζόμενους και τους νέους που παλεύουν για να ανατρέψουν τις επιθέσεις της κυβέρνησης και των αφεντικών. Χωρίς διαφημίσεις, στηριζόμενη οικονομικά αποκλειστικά στις ενισχύσεις των αναγνωστών της, είτε είναι μέλη του κόμματος είτε όχι, και στη στήριξη της οργανωμένης εργατικής τάξης.
Στις σημερινές συνθήκες που η κρίση του καπιταλισμού βαθαίνει, περνάει από το οικονομικό και στο πολιτικό και στο ιδεολογικό επίπεδο, η επαναστατική εφημερίδα είναι το ισχυρότερο εργαλείο μας. Διαβάστε, στηρίξτε, διαδώστε την Εργατική Αλληλεγγύη.