«Οι υπεύθυνοι θα τιμωρηθούν αυστηρά» διαμήνυσε η κυβέρνηση του Πεκίνου μετά το φρικιαστικό ατύχημα στο ανθρακωρυχείο Λιουσενγιού στην επαρχία Σανξί, την «πρωτεύουσα» του άνθρακα της Κίνας. Και δεν υπάρχει αμφιβολία ότι κάποιοι θα τιμωρηθούν αυστηρά: η Κίνα κατέχει, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Διεθνούς Αμνηστίας το παγκόσμιο ρεκόρ στις εκτελέσεις. Μόνο που, όπως γίνεται συνήθως, αυτοί που θα τιμωρηθούν -ίσως και με την ίδια τη ζωή τους- δεν θα είναι οι πραγματικοί υπεύθυνοι.
Γιατί η έκρηξη που σκότωσε σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις 82 ανθρακωρύχους (δυο ακόμα «αγνοούνται» ακόμα και σήμερα, δέκα μέρες μετά) δεν ήταν ατύχημα: ήταν ένα προσχεδιασμένο έγκλημα. Και ο δολοφόνος είναι ο ίδιος ο κινέζικος καπιταλισμός, η οικονομική ανάπτυξη που έχει μετατρέψει την άλλοτε φτωχή Κίνα στον βασικό ανταγωνιστή των ΗΠΑ στον αγώνα δρόμου για την παγκόσμια ηγεμονία.
Για τα εκατομμύρια των εργατών της Κίνας η πραγματική παγίδα δεν έχει καμιά σχέση με τον Θουκυδίδη και τους κομπασμούς του προέδρου Σι. Η πραγματική παγίδα είναι οι στοές του θανάτου -νόμιμες ή παράνομες- από όπου εξορύσσουν καθημερινά, με κίνδυνο της ζωής τους, το κάρβουνο από τα έγκατα της γης – το καύσιμο πάνω στο οποίο είχε στηριχτεί για δεκαετίες το κινέζικο «οικονομικό θαύμα».
Η έκρηξη στο ανθρακωρυχείο Λιου σεν γιού ήταν το χειρότερο εργατικό ατύχημα σε ορυχείο στην Κίνα εδώ και 15 χρόνια. Σύμφωνα με το επίσημο κινεζικό πρακτορείο ειδήσεων Σινχουά, η εταιρεία -ένα μεγαθήριο που παράγει εκατομμύρια τόνους άνθρακα κάθε χρόνο- είχε δυο στοές: μια φανερή και νόμιμη και μια δεύτερη, κρυφή και παράνομη.
Η νόμιμη παραγωγή ελέγχεται σε όλα τα στάδια από τους κανονισμούς ασφαλείας, τους νόμους και την εφορία. Οι νόμιμες στοές έχουν συστήματα ανίχνευσης εκρηκτικών ουσιών, χώρους και πόρτες ασφαλείας, διόδους διαφυγής και ακριβή σχέδια που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τα σωστικά συνεργεία γρήγορα και με ασφάλεια σε περίπτωση ανάγκης. Οι ανθρακωρύχοι που κατεβαίνουν στις νόμιμες στοές είναι εφοδιασμένοι με ηλεκτρονικές συσκευές που δίνουν το στίγμα τους συνεχώς – για να μπορούν να εντοπιστούν και πάλι γρήγορα από τα σωστικά συνεργεία σε περίπτωση ανάγκης.
Οι παράνομες στοές δεν έχουν τίποτα από όλα αυτά. Σύμφωνα με το πρακτορείο Σινχουά οι παράνομες στοές του Λιου σεν γιου είχαν ψεύτικες πόρτες ασφαλείας (που ούτε άνοιγαν, ούτε οδηγούσαν πουθενά), δεν είχε ανιχνευτές, ούτε σχέδια. Ούτε είχαν οι εργάτες συσκευές ανίχνευσης –γιατί αν είχαν θα μπορούσε να τους εντοπίσει η «επιθεώρηση εργασίας» ή ακόμα χειρότερα η εφορία. Γιατί το βασικό πλεονέκτημα του «παράνομου» άνθρακα που βγαίνει από αυτές τις αδήλωτες, κρυφές στοές είναι ότι είναι αφορολόγητο.
«Όταν σημειώθηκε η έκρηξη», γράφει ο ανταποκριτής του Reuters, «το επίσημο αρχείο καταγραφής έδειχνε μόνο 124 εργάτες στις στοές, σύμφωνα με πλάνα που προβλήθηκαν στο κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο CCTV τη Δευτέρα. Στην πραγματικότητα, όμως εργάζονταν 247 εργάτες στο ορυχείο εκείνη την ημέρα… 123 εργάτες βρίσκονταν στις κρυφές σήραγγες …».
Τώρα οι αρχές διαμηνύουν ότι οι υπαίτιοι θα τιμωρηθούν παραδειγματικά. Αλλά οι παραβιάσεις των μέτρων ασφαλείας ήταν ο κανόνας για την Τονγχ ζού, την ιδιωτική εταιρεία που εκμεταλλεύεται το ανθρακωρυχείο Λιου σεν γιού – οι αρχές της είχαν επιβάλλει διάφορα μικροπρόστιμα μέσα στα τελευταία χρόνια. Αλλά προφανώς το ισοζύγιο προστίμων – κερδών ήταν θετικό για την εταιρεία. Άρα δεν χρειαζόταν να κάνει τίποτα.
Η «επιθεώρηση εργασίας» είχε εντοπίσει «κρυφούς εργάτες» μόλις πριν από λίγους μήνες στο Λιουσενγιού, σύμφωνα με το Reuters. Και οι αρχές επέβαλαν το προβλεπόμενο πρόστιμο – το οποίο η εταιρεία πλήρωσε προφανώς για μια ακόμα φορά αγόγγυστα.
Όπως γράφει το βρετανικό BBC, «είχε επίσης αποκαλυφθεί ότι το ορυχείο … είχε ελεγχθεί για παραβιάσεις των κανόνων ασφαλείας πολλές φορές στο παρελθόν… Η Εθνική Υπηρεσία Ασφάλειας Ορυχείων της Κίνας το είχε περιλάβει από το 2024 στον κατάλογο των ανθρακωρυχεία που παρουσιάζουν ‘σοβαρούς κινδύνους ασφαλείας’… Την επόμενη χρονιά Τονγχζού … τιμωρήθηκε δύο φορές για παραβιάσεις ασφαλείας». Αλλά τίποτα δεν άλλαξε.
Η επαρχία Σανξί διαθέτει τεράστια κοιτάσματα γαιάνθρακα υψηλής ποιότητας. Το 30% του άνθρακα της Κίνας προέρχεται από το Σανξί. Αλλά οι εργάτες έχουν πληρώσει – και συνεχίζουν να πληρώνουν- πολύ βαρύ τίμημα σε αίμα για την εξόρυξη του.
«Την περίοδο 1980 – 2010 σκοτώνονταν κάθε χρόνο, κατά μέσο όρο, 5.853 εργάτες από ατυχήματα στα ανθρακωρυχεία της Κίνας» γράφει το BBC. Με τη βοήθεια της τεχνολογίας και της αυστηροποίησης των κανόνων το νούμερο αυτό μειώθηκε δραματικά μέσα στην επόμενη δεκαετία – το 2018 οι αρχές κατέγραψαν «μόλις» 333 εργάτες νεκρούς από ατυχήματα σε ανθρακωρυχεία σε ολόκληρη την Κίνα.
Παρόλο που συνεχίζει να αποτελεί μια από τις βασικές πηγές ενέργειας, ο άνθρακας έχει πάψει πια να έχει την «παλιά του λάμψη» στην Κίνα. Πέρσι, για πρώτη φορά ύστερα από τουλάχιστον μια δεκαετία, η παραγωγή ενέργειας από τον άνθρακα έπεσε στην Κίνα. Τα κέρδη των εταιρειών που ασχολούνται με την εξόρυξη και τον εμπλουτισμό του άνθρακα έπεσαν 41% κάτω, γράφει και πάλι το BBC.
Όταν πέφτουν τα κέρδη, οι εργάτες καλούνται να κάνουν θυσίες, για το «καλό της εταιρείας», για «να μην χάσουν τη δουλειά τους», για το «καλό του τόπου». Κάποιοι το πληρώνουν με τη ζωή τους.