Η δεύτερη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ διαμορφώνεται ως ένα ακόμη φιάσκο, μεγαλύτερο από την πρώτη. Η εύθραυστη ειρηνευτική συμφωνία του με το Ιράν αποτελεί παραδοχή της ήττας. Ο πόλεμος έχει ωθήσει τον πληθωρισμό προς τα πάνω και τα ποσοστά αποδοχής του Τραμπ προς τα κάτω. Ο τρόμος της ICE κατά των μεταναστών αμβλύνθηκε από την αντίσταση στη Μινεάπολη.

Και όμως, η αμερικανική άρχουσα τάξη, η οποία απομάκρυνε τον Τραμπ μετά την ακροδεξιά επίθεση της 6ης Ιανουαρίου 2021 στο Καπιτώλιο της Ουάσιγκτον, δεν δείχνει κανένα σημάδι ανησυχίας. Ο βασικός λόγος για αυτό είναι η συνεχής άνοδος των χρηματιστηριακών αγορών, η οποία κάνει τους επικεφαλής των εταιρειών ακόμα πιο πλούσιους.

Ο Τραμπ το γνωρίζει πολύ καλά αυτό. Yπολογίζει κάθε φορά τη στιγμή που θα κάνει κάποια από  τις ατελείωτες, πρόωρες ανακοινώσεις του για ειρήνη στον Κόλπο, ώστε να διατηρήσει τις τιμές των μετοχών σε άνοδο. Το ίδιο θα συμβεί και αυτή την εβδομάδα, μέχρι την επόμενη μικρή αναταραχή που θα προκαλέσει κάποιο σαμποτάζ του Ισραήλ.

Όμως ο Τραμπ επωφελείται από μια πολύ ευρύτερη διαδικασία: τη γιγαντιαία χρηματοοικονομική φούσκα που φουσκώνει στην αμερικανική οικονομία γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη (AI). Δεν πρόκειται απλώς για μια οφθαλμαπάτη.

Οι κορυφαίες εταιρείες της Big Tech (οι «hyperscalers») επενδύουν τεράστια ποσά σε υλικό τεχνητής νοημοσύνης -για παράδειγμα, στα κέντρα δεδομένων που απαιτούνται για την τροφοδοσία των διαφόρων αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης που βρίσκονται υπό ανάπτυξη. Είναι ενδεικτικό των αλλαγών στο παραγωγικό κεφάλαιο το γεγονός ότι η τιμή της μετοχής της Nvidia, η οποία κατασκευάζει προηγμένους ημιαγωγούς, έχει ξεπεράσει κατά πολύ εκείνες των άλλων επτά μεγάλων τεχνολογικών κολοσσών.

Όμως -όπως η σιδηροδρομική μανία στη Βρετανία στα μέσα του 19ου αιώνα και η έκρηξη των dotcom τη δεκαετία του 1990- πρόκειται για φούσκα. Με άλλα λόγια, τα αναμενόμενα κέρδη από την τεχνητή νοημοσύνη δεν θα υλοποιηθούν, ανεξάρτητα από τα ενδεχόμενα οικονομικά οφέλη που θα αποφέρει.

Ο μαρξιστής οικονομολόγος Μάικλ Ρόμπερτς γράφει: «Αν οι hyperscalers πρέπει να αποφέρουν, ας πούμε, απόδοση 10% επί των επενδύσεων, θα πρέπει να βρουν επιπλέον 2-5 τρισεκατομμύρια δολάρια σε έσοδα ετησίως. Αυτό είναι ένα δύσκολο εγχείρημα για μια ομάδα εταιρειών που αποφέρει έσοδα μόλις 1,5 τρισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως. Η άλλη επιλογή είναι ότι η προγραμματισμένη επένδυση σε κέντρα δεδομένων, τσιπ υπολογιστών και άλλους τομείς δεν θα υλοποιηθεί ποτέ».

Δεδομένου ότι η ατμομηχανή της αμερικανικής οικονομίας είναι πλέον οι επενδύσεις στον τομέα της τεχνολογίας, το δεύτερο σενάριο θα σήμαινε πιθανότατα ύφεση.

Σημάδι

Η εισαγωγή της SpaceX του Έλον Μασκ στο χρηματιστήριο των ΗΠΑ την περασμένη εβδομάδα αποτελεί το πιο πρόσφατο σημάδι αυτής της φούσκας. Η ανάδειξη του Μασκ στον τίτλο του πρώτου τρισεκατομμυριούχου στον κόσμο, τουλάχιστον στα χαρτιά, προβλήθηκε με μεγάλο ενθουσιασμό από φαινομενικά αξιόπιστους φορείς όπως το BBC και η εφημερίδα Financial Times.

Ο αριστερός φιλελεύθερος οικονομολόγος Πολ Κρούγκμαν δεν συμμερίζεται τον ενθουσιασμό: «Ο πλούτος του βασίστηκε ιστορικά κυρίως σε μια αυτοεκπληρούμενη πίστη -επενδυτές που πίστευαν στη μεγαλοφυΐα του Μασκ συσσώρευσαν μετοχές εταιρειών που ελέγχονται από τον Μασκ, και η αυξανόμενη αξία αυτών των εταιρειών ενίσχυσε τη φήμη του ως μεγαλοφυΐας. Έχουμε έναν όρο για τις επιχειρήσεις που φαίνονται επιτυχημένες επειδή συνεχίζουν να προσελκύουν νέους επενδυτές και συνεχίζουν να προσελκύουν νέους επενδυτές επειδή φαίνονται επιτυχημένες. Ονομάζονται “σχέδια Ponzi”. Και ο Μασκ είναι βασικά ένα ανθρώπινο σχέδιο Ponzi».

Ο κορυφαίος εμπειρογνώμονας της Financial Times σε θέματα αγοράς, Ρόμπερτ Άρμστρονγκ, παραδέχεται ότι υπάρχουν «δύο αλληλένδετες ανησυχίες» σχετικά με την εισαγωγή της SpaceX στο χρηματιστήριο: «Η μία είναι ότι επρόκειτο για μια τεράστια “στημένη” κίνηση του χρηματοπιστωτικού τομέα, που υποκινήθηκε από μια ξέφρενη αναζήτηση προμηθειών. Η άλλη είναι ότι η αποτίμηση μιας εταιρείας -που σπρώχνει ταμειακά διαθέσιμα, πριν δημιουργήσει θετική ταμειακή ροή, σε κλάδους που είναι τόσο κερδοσκοπικοί όσο και απίστευτα ανταγωνιστικοί- σε 1,75 τρισεκατομμύρια δολάρια, είναι απλά» παράλογη.

Οι τράπεζες, με επικεφαλής την Goldman Sachs, που διαχειρίστηκαν την εισαγωγή, κέρδισαν 500 εκατομμύρια δολάρια σε προμήθειες. Ορισμένα χρηματιστήρια, ιδίως το Nasdaq, άλλαξαν τους κανόνες τους για να βιαστούν να εντάξουν τη SpaceX στους δείκτες τους. Αυτό θα διατηρήσει την άνοδο των μετοχών της, επειδή οι «παθητικοί επενδυτές», όπως οι γίγαντες διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων, π.χ. η BlackRock, πρέπει να αγοράζουν μετοχές εταιρειών που περιλαμβάνονται στον δείκτη.

Νέα τεχνολογία, παλιές απάτες. Δεν υπάρχει τίποτα εδώ που θα είχε εκπλήξει τον Καρλ Μαρξ, ο οποίος ανέλυσε πολλές χρηματιστηριακές απάτες στην εποχή του.

Ο Τραμπ επωφελείται από αυτή τη διαδικασία εξίσου με τον Μασκ και την Goldman Sachs. Η οικονομική αισιοδοξία που δημιουργεί η φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης του επέτρεψε να ξεπεράσει τα σκάνδαλα που προκάλεσαν οι κερδοσκοπικές πρακτικές της ίδιας του της οικογένειας και οι πολιτικές του αποτυχίες, κυρίως στη Μέση Ανατολή.

Η άλλη πλευρά του νομίσματος είναι ότι, όταν σκάσει η φούσκα, θα γίνει πολύ πιο ευάλωτος.