Το καλοκαίρι έχει ξεκινήσει, οι εξελίξεις τρέχουνε και μια σειρά εκδόσεις της χρονιάς που πέρασε μας βοηθάνε να τις κατανοήσουμε, να βαθύνουμε τις γνώσεις μας για να οργανώσουμε την παρέμβασή μας σε όλα τα μέτωπα.
Είναι πλέον φανερό ότι ο Τραμπ κι ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός ηττήθηκαν στον πόλεμο που εξαπέλυσαν στο Ιράν, η Παλαιστινιακή Αντίσταση δεν λυγίζει και το Ισραήλ τα βρίσκει σκούρα στο Λίβανο. Ο πόλεμος αναζωπύρωσε το ενδιαφέρον για την ιστορία του Ιράν και της Αριστεράς εκεί. Μια καλή σύνοψη, ιδιαίτερα για το πρώτο ζήτημα, δίνει το βιβλίο του Ερβάντ Αμπραχαμιάν «Η Σύντομη Ιστορία του Ιράν» (εκδόσεις Σάλτο). Είναι το πρώτο βιβλίο αυτού του σημαντικού ιστορικού που μεταφράζεται στα ελληνικά και μας δίνει όλη την πορεία των ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων, των ταξικών και πολιτικών συγκρούσεων αλλά και των κοινωνικών αλλαγών από τις αρχές του 20ου αιώνα μέχρι πρόσφατα. Η έκδοση του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου «Ιράν, Ιμπεριαλισμός και πόλεμος, Αντίσταση και Επανάσταση» (επιμέλεια Λέανδρος Μπόλαρης) κυκλοφόρησε τις πρώτες κιόλας μέρες του πολέμου, κάνει την ίδια προσπάθεια, δίνοντας έμφαση στον ρόλο της εργατικής τάξης και τη στρατηγική της Αριστεράς.
Το βιβλίο του καθηγητή Σωτήρη Ρούσσου, με τίτλο «Η Μέση Ανατολή και ο πόλεμος στη Γάζα» και υπότιτλο «Ερμηνευτικά σχήματα και περιφερειακοί συσχετισμοί», αναλύει το πώς η αιφνιδιαστική επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτώβρη 2023 και η Παλαιστινιακή Αντίσταση ανέτρεψε τις ισορροπίες δεκαετιών και μεταμόρφωσε ριζικά τις σχέσεις ισχύος στην περιοχή, με το Παλαιστινιακό να επιστρέφει ως καταλύτης στην αναδιάταξη των περιφερειακών συσχετισμών. Πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο του Haim Bresheeth-Zabner «IDF: Ο στρατός που έφτιαξε ένα έθνος» (εκδόσεις Οκτάνα). Η βασική του θέση είναι ότι το Ισραήλ δεν είναι ένα κράτος που απλώς διαθέτει στρατό, αλλά ένα κράτος που δημιουργήθηκε και συντηρείται δομικά από τον στρατό του.
Στις αρχές του 2026 κυκλοφόρησε η συγκλονιστική μαρτυρία του γιατρού Χρίστου Γεωργάλα «Ημερολόγιο Γάζας Ιατρική εν μέσω γενοκτονίας» (εκδόσεις Τόπος). Το βιβλίο αυτό αποτελείται από σημειώσεις που κράτησε και φωτογραφίες που τράβηξε ζώντας και δουλεύοντας στο μεγαλύτερο ενεργό νοσοκομείο της Γάζας, Απρίλη και Μάη του 2025. Το βιβλίο των δυο δημοσιογράφων της Εργατικής Αλληλεγγύης Γιώργου Πίττα και Στέλιου Μιχαηλίδη «Αντίσταση και Αλληλεγγύη - Με την Παλαιστίνη ως τη Λευτεριά» (Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο) δίνει την εικόνα του κινήματος αλληλεγγύης και απαντάει στο ερώτημα ποιος θα σταματήσει την εθνοκάθαρση/γενοκτονία στην Παλαιστίνη.
Όλες οι ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις και πόλεμοι στη Μέση Ανατολή και τη Δυτική Ασία, όπως ο πρόσφατος στο Ιράν, έχουν σαν ιδεολογικό κάλυμμα την ισλαμοφοβία. Αυτή η σύγχρονη μορφή ρατσισμού είναι, επίσης, η ιδεολογική κάλυψη των επιθέσεων της άρχουσας τάξης και της Ε.Ε φρούριο ενάντια στους πρόσφυγες που ανοίγει το δρόμο στην ακροδεξιά και τους φασίστες. Γι’ αυτό είναι πολύτιμη η δεύτερη έκδοση του βιβλίου «Η πάλη ενάντια στην Ισλαμοφοβία» (Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο). Το βασικό κείμενο του βιβλίου έχει γραφτεί από τον βρετανό μαρξιστή Κρις Χάρμαν κάνει μια αναλυτική εμβάθυνση του αντιφατικού χαρακτήρα των σύγχρονων ισλαμιστικών κινημάτων. Απ’ αυτή την άποψη έχει ενδιαφέρον και το συλλογικό έργο «Αν θέλει ο Θεός-Πολιτικό Ισλάμ, μειονότητες και διεθνής πολιτική στη Μέση Ανατολή» (εκδόσεις των συναδέλφων), ένα καλό αντίδοτο στα χοντροκομμένα κλισέ που περνιούνται για «αναλύσεις».
Πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο του Πέτρου Παπακωνσταντίνου «Πολεμικός Καπιταλισμός. Η δεύτερη εποχή των Αυτοκρατοριών» (εκδόσεις Τόπος). Το βιβλίο το διατρέχουν σαν κόκκινο νήμα δυο βασικές -και σωστές- θέσεις. Ότι η στροφή στην «πολεμική οικονομία» και τον μιλιταρισμό εδράζεται σε δυο στοιχεία. Την αδυναμία του σύγχρονου καπιταλισμού να ξεπεράσει την κρίση υπερσυσσώρευσης κεφαλαίου που εκδηλώθηκε με τη Μεγάλη Ύφεση του 2008-09 και των αλλαγών στις «τεκτονικές πλάκες του γεωπολιτικού ανταγωνισμού», ουσιαστικά στην ανάδυση της Κίνας. Έτσι ανοίγει ξανά η συζήτηση για τον ρόλο που έχουν παίξει ιστορικά το κράτος και οι εξοπλισμοί στον σύγχρονο καπιταλισμό. Το έργο του Κρις Χάρμαν στο βιβλίο «Καπιταλισμός Ζόμπι» και του Άλεξ Καλλίνικος στο «Νέα Εποχή της Καταστροφής» δίνουν αυτό το βάθος. Και βέβαια διαβάστε το κλασικό έργο του Ν. Μπουχάριν «Ιμπεριαλισμός και Παγκόσμια Οικονομία» -και οι τρεις εκδόσεις από το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο.
Αντιπαράθεση
Η δεκαετία του 1940 συνεχίζει να είναι πεδίο αντιπαράθεσης με τη Δεξιά και τα ιδεολογήματα της άρχουσας τάξης. Από αυτή την άποψη το τελευταίο βιβλίο του Γιώργου Μαργαρίτη «Το ΕΑΜ και η εποχή του» (εκδόσεις Ειρήνη) αποτελεί ένα πυκνό, αλλά καθόλου δυσκολοδιάβαστο, βιβλίο που στις περίπου 200 σελίδες του, δίνει όλη την πορεία της ανάπτυξης του συγκλονιστικού κινήματος της Αντίστασης. Ένα από τα δυνατά σημεία, και σε αυτή τη δουλειά του Γ. Μαργαρίτη, είναι η ανάδειξη των κοινωνικών διεργασιών και συγκρούσεων στην περίοδο της Κατοχής, από τις απεργίες του φθινοπώρου του 1942 μέχρι τη μεγάλη μάχη της γενικής απεργίας ενάντια στην επιστράτευση το 1943. Για μια συνολικότερη -και διαφορετική- ανάλυση διαβάστε το βιβλίο του Λ. Μπόλαρη «Αντίσταση η Επανάσταση που χάθηκε» (Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο).
Αυτές τις μέρες κυκλοφόρησε η συλλογή «Μαρτυρίες από την αντίσταση, τον εμφύλιο, την υπερορία, τον επαναπατρισμό» (εκδόσεις Ασίνη) με επιστημονική επιμέλεια από τη Τζέλα Βαρνάβα-Σκούρα και τον Προκόπη Παπαστράτη. Οι εμπειρίες του κόσμου της Αντίστασης και της Αριστεράς είναι μια καλή απάντηση στη διαστρέβλωση της ιστορίας εκείνης της συνταρακτικής δεκαετίας.
Το βιβλίο του Άγγελου Τσέκερη «Ποιος κυβερνάει αυτόν τον τόπο Η πολιτική σύγκρουση στην Ελλάδα από τη δολοφονία του Λαμπράκη μέχρι τη Δικτατορία 1963-1967» (εκδόσεις Θεμέλιο) μας μεταφέρει σε μια εκρηκτική περίοδο που στο κέντρο της είναι η μεγάλη εξέγερση των εργαζόμενων και της νεολαίας, τα Ιουλιανά του 1965. Ο συγγραφέας θυμίζει τα γεγονότα με έμφαση στα αίσχη του μετεμφυλιακού «βαθιού κράτους» και του «εθνάρχη» της Δεξιάς του Καραμανλή. Απαραίτητο διάβασμα για αυτή την περίοδο είναι η έκδοση του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου «Ιουλιανά 1965». Το ημερολόγιο του Δημήτρη Λιβιεράτου είναι η πιο τρανταχτή απόδειξη ότι την ιστορία τη γράφουν οι από κάτω και όχι οι επώνυμοι. Ο Λέανδρος Μπόλαρης αναζητά τις ρίζες της έκρηξης των Ιουλιανών. Η Μαρία Στύλλου δίνει μια συνολική εικόνα αυτού του «πρώιμου ελληνικού Μάη» και κάνει τις συνδέσεις με το σήμερα και τα καθήκοντα του εργατικού κινήματος και της Αριστεράς.
Δυο ακόμα βιβλία μας πάνε ακόμα πιο πίσω στην ιστορία. Το βιβλίο της Βάσως Σειρηνίδου «Στα χρόνια της βίας» (εκδόσεις Θεμέλιο) έχει σαν θέμα «Έγκλημα, κοινωνία και συγκρότηση κράτους στην επαναστατημένη Ελλάδα (1822-1827)». Χρειαζόμαστε τέτοιες μελέτες που μας τραβάνε από τους ηρωικούς μύθους της εθνικιστικής ιστοριογραφίας και μας στρέφουν στις πραγματικές διαδικασίες μιας επανάστασης που έβαλε τα θεμέλια για το αστικό κράτος και τις κοινωνικές σχέσεις. Δεν θα υπήρχε Ελληνική Επανάσταση χωρίς τη Μεγάλη Γαλλική Επανάσταση. Κι αυτή η επανάσταση έχει δεχτεί, τις τελευταίες δεκαετίες, έναν κυριολεκτικό βομβαρδισμό από την «αναθεωρητική» ιστοριογραφία. Από αυτή την άποψη αξίζει να διαβαστεί το βιβλίο του Θανάση Γάλλου (με πρόλογο της Άννας Καρακατσούλη) «Η ιστορία της τρομοκρατίας Το έτος V της Γαλλικής Επανάστασης (1793-1794)» (εκδόσεις Κέδρος).
Με αφορμή τον πόλεμο των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ στο Ιράν και τη διοργάνωση του Μουντιάλ του καλοκαιριού του 2026 από τις ΗΠΑ, μαζί µε τον Καναδά και το Μεξικό, το βιβλίο του Δημήτρη Ραπίδη «Η µπάλα σε λάθος πόδια» (εκδόσεις Απρόβλεπτες) γίνεται ακόμη πιο επίκαιρο. Στο Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο μπορείτε να βρείτε και το προηγούμενο βιβλίο του συγγραφέα με τίτλο «More than a game! Το ποδόσφαιρο ως πεδίο έκφρασης και διεκδίκησης, πολιτικής σύγκρουσης και αντιπαράθεσης» όπως και το βιβλίο του Άγγελου Αναστασόπουλου «Του ωραίου, του μεγάλου και του αληθινού Ιστορίες από τους Ολυμπιακούς Αγώνες» (εκδόσεις Μωβ Σκίουρος).
Η συστηματική και πολύπλευρη επίθεση της κυβέρνησης της ΝΔ στη Ψυχική Υγεία έχει πάρει απάντηση από ένα κίνημα εργαζόμενων στις δομές της και χρηστών τους. Έτσι ανοίγει μια συνολικότερη συζήτηση για τον ρόλο της και τη σχέση της με την πολιτική και τη ταξική πάλη. Συμβολή σε αυτή τη συζήτηση είναι το βιβλίο του Florent Gabarron-Garcia (προλογίζει η Κ. Μάτσα) «Πολιτική ιστορία της ψυχανάλυσης» (εκδόσεις Πότλατς). Κόντρα στις απόψεις που λένε ότι η ψυχαναλυτική γνώση δεν έχει σχέση με την πολιτική, και την επιστρατεύουν για τους πιο αντιδραστικούς σκοπούς, ο συγγραφέας θυμίζει μερικές από τις πιο πολιτικοποιημένες, και επαναστατικές, στιγμές της ψυχανάλυσης. Το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο έχει συμβάλλει σε αυτή τη γενικότερη συζήτηση με την έκδοση του βιβλίου του Iain Ferguson «Μαρξισμός, Πολιτική και Ψυχική Δυσφορία».