Στις 25 Οκτώβρη ο Λούλα κέρδισε τον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών στη Βραζιλία με 51,8% και εκλέχτηκε για τέταρτη φορά, αφήνοντας στο 48,2% τον ακροδεξιό Φλάβιο Μπολσονάρο, γιο του πρώην προέδρου Ζαΐρ Μπολσονάρο που εκτίει ποινή 27 χρόνων για την απόπειρα πραξικοπήματος μετά την ήττα του το 2022. Τρεις βδομάδες νωρίτερα ο Φλάβιο είχε βγει πρώτος στον πρώτο γύρο με 47% έναντι 45%. Είναι η πρώτη φορά στην ιστορία της χώρας που ο πρώτος του πρώτου γύρου χάνει στον δεύτερο.
Αυτή η ανατροπή κερδήθηκε στους δρόμους. Αμέσως μετά τον πρώτο γύρο χιλιάδες άνθρωποι, κυρίως πολύ νέοι, διαδήλωσαν στην περιοχή του Ρίο ντε Τζανέιρο ενάντια στην προοπτική μιας κυβέρνησης της ακροδεξιάς, και το ίδιο έγινε σε πόλεις των βορειοανατολικών πολιτειών, της φτωχότερης περιοχής της χώρας. Μέσα στις τρεις βδομάδες ως τον δεύτερο γύρο οι κινητοποιήσεις απλώθηκαν σε όλη τη Βραζιλία, η συμμετοχή ανέβηκε σχεδόν δύο μονάδες και ο Λούλα κέρδισε με διαφορά 4,4 εκατομμυρίων ψήφων. Όσοι είδαν σε αυτό το αποτέλεσμα μόνο «νέο γύρο σοσιαλδημοκρατικών αυταπατών» προσπέρασαν τη δύναμη που έκρινε το αποτέλεσμα.
Η ήττα του Μπολσονάρο προκάλεσε λύσσα στον Λευκό Οίκο. Ο Τραμπ, που είχε επιβάλει δασμούς και κυρώσεις στη Βραζιλία με αφορμή τη δίωξη του Ζαΐρ και είχε υποδεχτεί τον Φλάβιο στον Λευκό Οίκο τον Μάη, δήλωσε ότι η εκλογή ήταν «πολύ περίεργη» και «φρικτή» και ισχυρίστηκε, χωρίς κανένα στοιχείο, ότι ήταν στημένη. Ο ηττημένος υποψήφιος έκανε ό,τι και ο πατέρας του. Αρνήθηκε το αποτέλεσμα, μίλησε για νοθεία και ζήτησε να ακυρωθεί η εκλογή, και όταν το Ανώτατο Δικαστήριο του ζήτησε τα διαβατήριά του, διέφυγε με την οικογένειά του μέσω Αργεντινής στο Μαϊάμι, όπου η κυβέρνηση Τραμπ του είχε ήδη εγκρίνει βίζα και ο Τραμπ τους καλωσόρισε ως «καλούς ανθρώπους». Στο Μπουένος Άιρες, η κυβέρνηση του Μιλέι, που είχε κατέβει ο ίδιος στη Βραζιλία να στηρίξει τον Φλάβιο, καμάρωνε μέσω του εκπροσώπου της ότι τον έσωσε «από τα νύχια του κομμουνισμού».
Όχι εφησυχασμός
Η χαρά για την ήττα των φασιστών δεν σημαίνει ότι μπορούμε να εφησυχάσουμε. Στις βουλευτικές εκλογές της 4ης Οκτώβρη το Φιλελεύθερο Κόμμα (PL) των Μπολσονάρο ήρθε πρώτο με 121 έδρες, 22 περισσότερες από πριν, και σχεδόν διπλασίασε τους γερουσιαστές του, ενώ το Κόμμα των Εργατών (PT) του Λούλα έμεινε στις 70. Για να καταλάβουμε πώς η ακροδεξιά απέκτησε τέτοια δύναμη, πρέπει να κοιτάξουμε τη διαδρομή του ίδιου του PT.
Το κόμμα γεννήθηκε το 1980 μέσα από τις μεγάλες απεργίες των μεταλλεργατών στη βιομηχανική ζώνη γύρω από το Σάο Πάολο, στα τελευταία χρόνια της στρατιωτικής δικτατορίας, και ο Λούλα αναδείχτηκε ηγέτης του. Όταν εκλέχτηκε πρόεδρος το 2002, είχε ήδη δεσμευτεί να σεβαστεί τις συμφωνίες με το ΔΝΤ, και κυβέρνησε με αντιπρόεδρο τον εκατομμυριούχο βιομήχανο Ζοζέ Αλενκάρ. Η άνθηση των εξαγωγών πρώτων υλών του επέτρεψε να χρηματοδοτήσει επιδόματα, να ανοίξει τα πανεπιστήμια στα παιδιά των φτωχών οικογενειών και να φέρει το ρεύμα σε εκατομμύρια σπίτια, χωρίς να αγγίξει τις τράπεζες, τις μεγάλες επιχειρήσεις και τις πολυεθνικές. Το PT ποτέ δεν αμφισβήτησε τον νεοφιλελευθερισμό, προσπάθησε απλώς να τον διαχειριστεί πιο δίκαια.
Όταν τελείωσε η άνθηση, η διάδοχός του Ντίλμα Ρούσεφ απάντησε στην κρίση με λιτότητα, και η Δεξιά εκμεταλλεύτηκε την απογοήτευση για να την ανατρέψει με το θεσμικό πραξικόπημα του 2016. Δύο χρόνια αργότερα ο Λούλα ήταν στη φυλακή, με καταδίκες που ακυρώθηκαν αργότερα, και ο Ζαΐρ Μπολσονάρο στην προεδρία. Ο Λούλα επέστρεψε το 2022, όμως η τρίτη του θητεία ακολούθησε την ίδια λογική. Αντιπρόεδρος αυτή τη φορά ήταν ο Ζεράλντο Αλκμίν, που είχε κυβερνήσει το Σάο Πάολο με την κεντροδεξιά και είχε αντιπαλέψει τον Λούλα στις προεδρικές εκλογές του 2006, και ο Λούλα τον κράτησε δίπλα του και για την τέταρτη θητεία.
Η νέα θητεία του Λούλα ξεκινάει με την ανάπτυξη κάτω από 2% και με συμβούλους του να συζητούν περικοπές στην Υγεία και την Πρόνοια, απέναντι σε ένα Κογκρέσο όπου η ακροδεξιά είναι πιο δυνατή από ποτέ. Η πείρα δείχνει ότι η απάντηση της κυβέρνησης θα είναι νέα παζάρια με τα κόμματα του κέντρου και νέες υποχωρήσεις, ο ίδιος δρόμος που άνοιξε την πόρτα στον μπολσοναρισμό το 2018.
Η δύναμη που σταμάτησε τον Φλάβιο Μπολσονάρο είναι η ίδια που μπορεί να σταματήσει και τις περικοπές. Οι νέοι που κατέβηκαν στους δρόμους στο Ρίο και στις πόλεις του φτωχού βορρά, μαζί με τις εκατοντάδες χιλιάδες που διαδήλωσαν πέρσι τον Σεπτέμβρη ενάντια στην αμνηστία για τους πραξικοπηματίες, δείχνουν ότι υπάρχει ένα κίνημα που μπορεί να πάει πέρα από τα όρια του PT. Από αυτό το κίνημα, και από το αν θα μείνει οργανωμένο και ανεξάρτητο από την κυβέρνηση που βοήθησε να εκλεγεί, θα κριθεί η συνέχεια.