Στο μεγάλο αμφιθέατρο μετακόμισε, λόγω της μαζικής προσέλευσης, το βράδυ της Παρασκευή η συζήτηση με θέμα “Είναι εφικτή η ρήξη με το Ευρώ;” και ομιλητές τον Θανάση Μανιάτη, τον Σταύρο Μαυρουδέα και τον Κώστα Σαρρή. Και το γέμισε, σχεδόν ασφυκτικά. Όπως είπε και ο Κώστας στην εισήγησή του “η συζήτηση για το Ευρώ είναι το σουξέ της εποχής. Τα επιχειρήματα είναι αναγκαία για να μπορούμε να απαντάμε στους εκβιασμούς”, σε όλη αυτή την άθλια φιλολογία δηλαδή που λέει ότι αν φύγουμε από το Ευρώ θα απομονωθούμε, θα ξεμείνουμε από τρόφιμα και καύσιμα και θα βυθιστούμε στην αθλιότητα.
Την συζήτηση άνοιξε ο Θανάσης Μανιάτης, καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας με μια αναφορά στην σημερινή κρίση. “Έχουμε φτάσει εδώ”, είπε, “επειδή υπάρχει μια παγκόσμια καπιταλιστική κρίση. Ξεκίνησε το 2007 και ακόμη συνεχίζεται. Το τελευταίο τεύχος του Monthly Review έχει ένα αρκετά αποκαλυπτικό διάγραμμα για τους ρυθμούς ανάπτυξης από τη δεκαετία του 1960 μέχρι το 2011. Και εκεί φαίνεται πάρα πολύ καθαρά ότι από δεκαετία σε δεκαετία έχουμε μειούμενο οικονομικό δυναμισμό, δηλαδή φθίνουσες αποδόσεις της παγκόσμιας καπιταλιστικής οικονομίας, των κέντρων της, των ΗΠΑ, της Ιαπωνίας, της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μόνο που τώρα δεν είναι απλώς μειούμενες -έχουν φτάσει στο μηδέν. Την περίοδο 2000-2011 οι ρυθμοί μεγέθυνσης του ΑΕΠ είναι σχεδόν μηδενικοί, ενώ οι ρυθμοί μεγέθυνσης του κατά κεφαλήν ΑΕΠ, που είναι το πιο αποκαλυπτικό και σημαντικό μέγεθος, είναι από μηδενικοί έως και αρνητικοί”.
Πτωτική τάση
Αυτή η κρίση δεν είναι καινούργια. Είναι η συνέχεια της κρίσης της δεκαετίας του 1970, μια κρίση που οφείλεται κύρια σε αυτό που ο Μαρξ ονόμαζε τον “νόμο της πτωτικής τάσης του μέσου ποσοστού κέρδους”.
Το σύστημα προσπάθησε να απαντήσει στην κρίση αυτή με τη επίθεση του νεοφιλελευθερισμού, που όμως έδωσε μια “μεσοβέζικη” μόνο λύση: “Από τις δύο βασικές συνθήκες που έθετε ο Μαρξ για το ξεπέρασμα μιας κρίσης -την δραματική αύξηση της υπεραξίας και την απαξίωση του κεφαλαίου- το σύστημα πέτυχε, με την επίθεση κράτους και κεφαλαίου σε βάρος της εργατικής τάξης, μόνο το πρώτο”.
Το αποτέλεσμα ήταν μια αναιμική ανάκαμψη “μια περίοδος χαμηλής κερδοφορίας, χαμηλής συσσώρευσης κεφαλαίου, μειούμενης οικονομικής ανάπτυξης από δεκαετία σε δεκαετία. Ιδίως από το 1995 και μετά η όποια ανάπτυξη θα ήταν τελείως μηδενική αν δεν υπήρχαν οι δύο μεγάλες φούσκες, η φούσκα του χρηματιστηρίου στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και η φούσκα του τομέα των κατοικιών στο πρώτο μισό της δεκαετίας του 2000. Όταν έσκασε και η τελευταία φούσκα το σύστημα αποκάλυψε την αρρώστια του...”
Εδώ στην Ελλάδα, τα προβλήματα έχουν διογκωθεί από το πρόβλημα του δημόσιου χρέους -για το οποίο η εργατική τάξη δεν έχει απολύτως καμιά ευθύνη. “Το αποτέλεσμα αυτής της διπλής κρίσης, έφερε το μνημόνιο που είναι ο νεοφιλελευθερισμός στην πιο καθαρή του μορφή. Είναι ακριβώς αυτό που λένε τα εγχειρίδια του νεοφιλελευθερισμού. Το πρόβλημα είναι ότι ακόμα και σε κανονικές συνθήκες καμία σχεδόν χώρα δεν έχει ανακάμψει με αυτή τη στρατηγική. Μέσα στις συνθήκες της διεθνούς στασιμότητας που περιέγραψα στην αρχή δεν υπάρχει καμιά δυνατότητα να πετύχει εδώ, να ανακάμψει ο ελληνικός καπιταλισμός”. Αυτό που θα πρέπει να προβάλει σήμερα η αριστερά, είπε κλείνοντας την εισήγησή του ο Θανάσης είναι πρώτα απ' όλα την συνολική αμφισβήτηση του σημερινού κοινωνικοοικονομικού συστήματος και εκεί εντάσσεται και το θέμα του ευρώ.
“Αντί να βάζει το ζήτημα το δίλημμα ευρώ ή δραχμή, αντί να παρουσιάζει σαν μπαμπούλα την έξοδο από την ΟΝΕ, θα ήταν πιο χρήσιμο να μιλήσει κανείς για την κατάσταση του ευρώ, που όπως είναι γνωστό δεν είναι καθόλου καλή”, είπε ο Σταύρος Μαυρουδέας, καθηγητής στο Τμήμα Οικονομικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας στην αρχή της δικής του εισήγησης. “Προσπάθησαν να φτιάξουν ένα ενιαίο νομισματικό κοστούμι για πάρα πολύ διαφορετικές οικονομίες. Τα προβλήματα φάνηκαν αρκετά νωρίς. Ήταν οι διαδοχικές αποτυχίες των πρόδρομων μηχανισμών. Η απάντηση σε κάθε αποτυχία ήταν μια φυγή προς τα μπρος. Αυτό που διευκόλυνε την φυγή αυτή ήταν ότι γινόταν σε σχετικά καλύτερες οικονομικά περιόδους. Υπήρχαν κρίσεις αλλά, σχετικά, αντιμετωπίστηκαν με κάποιους τρόπους.
Αυτό έφτασε σε ένα όριο και το όριο αυτό ήταν η κρίση του 2007-2008”. Αυτή η κρίση έχει κλείσει κάθε συζήτηση για μια νέα φυγή προς τα μπρος -με μια μεγαλύτερη πολιτική και δημοσιονομική ενοποίηση, για παράδειγμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ένα σενάριο που ακουγόταν μέχρι πριν από μερικούς μήνες. “Αυτό το σενάριο είναι συνέχεια των παλιών θεωριών περί παγκοσμιοποίησης και της ευρωπαϊκής τους εκδοχής περί κοινής ευρωπαϊκής ταυτότητας. Τώρα όλοι αναγνωρίζουν ότι και λόγω της κρίσης και των αντιθέσεων που γέννησε αυτή έχουμε μια επιστροφή του εθνικού κράτους, πιθανά και των εθνικών βάσεων του κεφαλαίου -ακόμα και των πολυεθνικών κεφαλαίων. Για αυτό όλες οι συγκρούσεις και όλες οι αντιπαραθέσεις -και όλες οι συμφωνίες πριν και μετά τις συγκρούσεις- έχουν ένα έντονα διακρατικό και άρα εθνικό χαρακτήρα”.
“Παράδεισος”
Το Ευρώ δεν ήταν, για τους εργαζόμενους, ποτέ ο παράδεισος που μας είχαν υποσχεθεί. Το ίδιο το κόστος παραμονής στην ΟΝΕ είναι ήδη δυσθεώρητο -συγκρίσιμο αν όχι και μεγαλύτερο από το κόστος που θα έχουν τα πιο μελανά σενάρια “εξόδου” που ζωγραφίζουν τα ΜΜΕ και τα κόμματα του μνημονίου.
“Τα παραμύθια ότι η χώρα θα βγει από την ύφεση είναι αστεία. Η ίδια η ιστορία δείχνει ότι όταν μια χώρα έχει καταγράψει ένα 7 ή ένα 8% δεν βγαίνει ξαφνικά σε θετικούς δείκτες. Ούτε καν σε μηδενικούς. Θα περάσουν τουλάχιστον δυο με τρία χρόνια με αρνητικούς δείκτες. Αυτό σημαίνει το λιγότερο 10 με 15% ακόμα μείωση. Αν τα αθροίσει κανείς όλα αυτά η συνολική μείωση πλησιάζει το 30%”.
Ακόμα χειρότερα αυτό το 30% είναι πολύ άνισα κατανεμημένο -η εργασία έχει χτυπηθεί πολύ πιο άγρια από ότι το κεφάλαιο. Ο Σημίτης, η Καθημερινή, η Ντόρα και όλα τα άλλα κοράκια του νεοφιλελευθερισμού που έχουν επιστρατεύσει για να μας τρομοκρατήσουν λένε ότι η ύφεση θα φτάσει στο 50% αν βγούμε από το Ευρώ. Ακόμα και αν δεχτούμε ότι το νούμερο αυτό έχει κάποια σχέση με την πραγματικότητα -ο Σταύρος στην εισήγησή του έλεγε ότι είναι καθαρή φαντασιοπληξία, ότι δεν στηρίζεται σε κανένα δεδομένο- είναι μικρότερο από αυτά που έχει χάσει και θα χάσει η εργατική τάξη από την παραμονή της στο ευρώ και τα μνημόνια.
Ο Σταύρος έκλεισε την ομιλία του με μια αναφορά στην ταχτική που θα πρέπει κατά τη γνώμη του να έχει η αντικαπιταλιστική αριστερά: “Το πραγματικό δίλημμα σήμερα είναι σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα. Αλλά κατά τη γνώμη μου είναι ατελέσφορο να απαντήσει κανείς σε αυτό το δίλημμα με έναν χιλιασμό, όπως κάνει η ηγεσία του Περισσού”. Είναι λάθος να λέει κανείς ότι τα πάντα θα λυθούν με μια έφοδο στα χειμερινά ανάκτορα και μέχρι να γίνει αυτό οι αγώνες είναι καταδικασμένοι είτε να χάνουν, είτε (στην καλύτερη περίπτωση να εξασφαλίζουν) απλά λίγο χρόνο. “Για να μπορεί αυτό το δίλημμα να απαντηθεί από το κίνημα, πρέπει να γίνει κατανοητό από τις μάζες. Οι μάζες είναι αυτές που αλλάζουν τον κόσμο, όχι οι διανοούμενοι, ούτε οι αναλύσεις τους, ούτε οι επαναστάτες από μόνοι τους”. Κατά την γνώμη του το ζήτημα που θα πρέπει να προβάλει σαν πρώτο η αριστερά είναι η ρήξη με την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση και όχι απλά η έξοδος από την ΟΝΕ ή η παύση πληρωμών.
Η κρίση της Ευρωζώνης απειλεί να κατεδαφίσει ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία είπε ο Κώστας Σαρρής, δημοσιογράφος και μέλος των Financial Crimes και το Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος. “Αυτές τις μέρες συνεδριάζουν οι G8 για την τύχη του Ευρώ, γιατί από την τύχη του Ευρώ κρέμεται η τύχη ολόκληρου του καπιταλισμού. Είναι σαν να έχουμε γυρίσει πίσω στην εποχή της κατάρρευσης της Λήμαν Μπράδερς. Την σύνοδο των G8 δεν θα την κάνουν στο Σικάγο, θα την κάνουν στο Μέριλαντ για πολλούς και διάφορους λόγους, υποτίθεται. Ο βασικός λόγος, όμως, είναι ότι φοβούνται τις αντιδράσεις και τις κινητοποιήσεις”.
Το ευρώ είναι σήμερα ένα νόμισμα “ζόμπι”, ένα νόμισμα που τρέφεται από τις σάρκες των ανθρώπων. Είναι κομμάτι ενός καπιταλισμού “ζόμπι”, ενός συστήματος που δεν μπορεί να αναστηθεί. “Αυτό το βλέπουμε σε πάρα πολλά στοιχεία. Ακόμα και το PSI, που υποτίθεται ότι θα μας έσωζε. Χθες βγήκε ο οίκος αξιολόγησης Fitch και υποβάθμισε ακόμα περισσότερο την ελληνική οικονομία. Άρα βλέπουμε ότι το πρόβλημά τους είναι ριζικό, είναι δομικό”.
Ισπανία
Ο Κώστας αναφέρθηκε στη συνέχεια στα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η ευρωπαϊκή (αλλά και η παγκόσμια) οικονομία από την εξάπλωση της κρίσης στην Ισπανία. “Όλοι ξέρουν ότι κανένας μηχανισμός στήριξης δεν έχει τα χρήματα για να σώσει το ισπανικό τραπεζικό σύστημα που είναι βυθισμένο στα τοξικά χρέη. Και αυτό κινδυνεύει να εξαπλωθεί στην Ιταλία και από εκεί να μετατραπεί σε έναν ανεξέλεγκτο κατήφορο. Ψάχνουν τρόπους να τον σταματήσουν. Αλλά μέχρι στιγμής το σύστημα επιβιώνει μόνο και μόνο επειδή είναι διασωληνωμένο. Όχι μόνο στην Ευρώπη. Παγκόσμια. Το 2007-8 οι κυβερνήσεις κοινωνικοποίησαν τις ιδιωτικές ζημιές, μετέτρεψαν τα τοξικά χρέη των τραπεζών, σε δημόσια χρέη. Και τώρα ζητάνε από την εργατική τάξη να πληρώσει για αυτά τα χρέη. Και αυτό είναι το αδιέξοδό τους”.
“Το αντικαπιταλιστικό πρόγραμμα που προβάλλει η ΑΝΤΑΡΣΥΑ δεν είναι ένα πρόγραμμα που έχει βγει από τα κεφάλια κάποιων επαναστατών ή κάποιων ειδικών. Έχει βγει από τις μάχες και αυτή είναι η δύναμή του. Και αυτό μας βάζει στο ζήτημα του Ευρώ. Προφανώς η ρήξη με το Ευρώ δεν αποτελεί από μόνη της την μάχη όλων των εποχών. Αλλά κανένας δεν μπορεί να υποστηρίξει ότι η αντικαπιταλιστική ρήξη με το σύστημα είναι δυνατή χωρίς μια ρήξη με το Ευρώ. Ρήξη με το Ευρώ μπορεί να υπάρξει χωρίς αντικαπιταλιστική σύγκρουση. Και διαγραφή του χρέους μπορεί να υπάρξει χωρίς αντικαπιταλιστική σύγκρουση. Ο πρώτος που υποστήριξε τη διαγραφή του χρέους στην Ελλάδα ήταν ο Ανδριανόπουλος, ο πάπας του νεοφιλελευθερισμού στην Ελλάδα. Αλλά αντικαπιταλιστική ρήξη χωρίς διαγραφή του χρέους και ρήξη με το Ευρώ και την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να υπάρξει.
Το μεγάλο ερώτημα είναι ποια τάξη ελέγχεται και ποια τάξη ελέγχει. Σήμερα η κεντρική πολιτική σκηνή δεν βρίσκεται στα παράθυρα της τηλεόρασης ούτε στα έδρανα της βουλής. Βρίσκεται στους εργατικούς χώρους που αντιστέκονται. Και εκεί είναι που θα απαντηθούν τα διλήμματα”.