Όταν η εργατική τάξη της Ρωσίας έκανε τη πρώτη της επανάσταση του 1905, δημιούργησε ένα πρωτοφανέρωτο «θεσμό»: τα συμβούλια των εργατών αντιπροσώπων, τα σοβιέτ. Στην Πετρούπολη το σοβιέτ έγινε στην ουσία μια «εργατική κυβέρνηση». Πρόεδρό του έκλεξε έναν 26χρονο επαναστάτη, τον Λέοντα Τρότσκι. Δώδεκα χρόνια μετά, τον Σεπτέμβρη του 1917 ο Τρότσκι εκλέχτηκε πάλι πρόεδρος του Σοβιέτ της Πετρούπολης και από αυτό το πόστο, οργάνωσε την κατάληψη της εξουσίας τον Οκτώβρη του 1917 από τους επαναστατημένους εργάτες και στρατιώτες.
Στα επόμενα χρόνια, θα γίνει ο οργανωτής και ο ηγέτης του Κόκκινου Στρατού που υπεράσπισε την επανάσταση από τις στρατιές των «Λευκών» αντεπαναστατών και των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων. Θα είναι ο πρώτος μπολσεβίκος που θα συγκρουστεί με τον εκφυλισμό της επανάστασης και το πνίξιμό της από τη σταλινική γραφειοκρατία. Θα το πληρώσει με τη ζωή του. Τον Αύγουστο του 1940 ένας πράκτορας του Στάλιν τον δολοφόνησε στο Μεξικό.
Με τον αγώνα του ενάντια στο σταλινισμό ο Τρότσκι κράτησε ζωντανή τη φλόγα των απελευθερωτικών οραμάτων της Ρώσικης Επανάστασης. Και μόνο αυτό θα ήταν πολύτιμη κληρονομιά για το σήμερα, όταν η συζήτηση για το ποια κοινωνία μπορεί να είναι η απάντηση στον καπιταλισμό της κρίσης, των πολέμων και της οικολογικής καταστροφής, αποκτάει μια πιεστική επικαιρότητα στους αγώνες που ξεδιπλώνονται. Όμως, η προσφορά του είναι πολύ ευρύτερη για το κίνημα σήμερα.
Στη καρδιά αυτής της κληρονομιάς βρίσκεται η θεωρία της «Διαρκούς Επανάστασης». Ο Τρότσκι την επεξεργάστηκε βασισμένος στην εμπειρία της πρώτης ρώσικης επανάστασης του 1905 και κατόπιν στις δεκαετίες του 1920 και του 1930 τη γενίκευσε.
Ητανε κυριολεκτικά μια «αιρετική» θεωρία για την αριστερά της εποχής του. Η μεγάλη πλειοψηφία των μαρξιστών πίστευε ότι μια επανάσταση στην καθυστερημένη Ρωσία των Τσάρων δεν μπορούσε παρά να ανοίξει το δρόμο για την ανεμπόδιστη ανάπτυξη του καπιταλισμού. Η σοσιαλιστική επανάσταση ήτανε μια μουσική του μέλλοντος.
Ο Τρότσκι ήρθε σε ρήξη με αυτή τη «σταδιακή» λογική. Οι εργάτες στη Ρωσία του 1905 μπήκαν στο στίβο της μάχης κουβαλώντας εικονίσματα αγίων και τσαρικά λάβαρα και μέσα σε λίγους μήνες τα είχαν αντικαταστήσει με τις κόκκινες σημαίες της επανάστασης. Μια απεργία τυπογράφων με αίτημα να πληρώνονται και τα σημεία στίξης που στοιχειοθετούσαν, μετατράπηκε σε απεργία με αίτημα το οχτάωρο που την περιφρουρούσαν εργατικές πολιτοφυλακές. Σε άλλες χώρες είχαν περάσει δεκαετίες ανάμεσα στην εμφάνιση των συνδικάτων μέχρι την πολιτική οργάνωση της εργατικής τάξης. Στη Ρωσία αυτή η διαδικασία συμπυκνώθηκε χρονικά, έκανε άλματα. Το σύνθημα των εργατών έγινε «το οχτάωρο και ένα τουφέκι».
Σημαία
Ο Τρότσκι υποστήριξε ότι με όποια σημαία και αν μπαίνει η τάξη στην επανάσταση, στη συγκεκριμένη περίπτωση η πάλη ενάντια στο τσαρισμό, η θέση της στην κοινωνία την ωθεί να διεκδικήσει την εξουσία για λογαριασμό της. Οι εργάτες που τσακίζουν την απολυταρχία στους δρόμους, δεν πρόκειται να γυρίσουν στο εργοστάσιο δεχόμενοι αδιαμαρτύρητα το δεσποτισμό του αφεντικού ή του διευθυντή. Η επανάσταση γίνεται «διαρκής».
Η εργατική τάξη στη Ρωσία δεν μπορεί να χτίσει μόνη της μια σοσιαλιστική κοινωνία. Αυτό είναι αντιδραστική ουτοπία, έλεγε ο Τρότσκι, γιατί σοσιαλισμός δεν σημαίνει το μοίρασμα της φτώχειας αλλά την ανάπτυξη του πλούτου της κοινωνίας. Αντίθετα, η νίκη της εργατικής τάξης στη Ρωσία θα προκαλέσει ένα επαναστατικό κύμα σε όλη την Ευρώπη και το ευρωπαϊκό προλεταριάτο με τη σειρά του θα σπεύσει σε βοήθεια της επαναστατικής εξουσίας στη Ρωσία.
Η επανάσταση του 1917 υπήρξε η δικαίωση της στρατηγικής του Τρότσκι. Όταν ο Λένιν κέρδισε το μπολσεβίκικο κόμμα στην προοπτική του συνθήματος «Όλη η εξουσία στα σοβιέτ», δέχτηκε βροχή τις κατηγορίες ότι έγινε «τροτσκιστής». Κι ο Τρότσκι έγινε ο δεύτερος σε σημασία ηγέτης του μπολσεβίκικου κόμματος.
Από το 1917 μέχρι τις μέρες μας, έχουνε ξεσπάσει πολλές εξεγέρσεις και επαναστάσεις. Όμως, σε αυτές πολιτικά ηγεμόνευαν οι απόψεις που κήρυτταν τον «αυτοπεριορισμό» τους. Η εμπειρία του κινήματος στην Ελλάδα είναι γεμάτη από τραγικές ήττες που έφερε η πολιτική των «σταδίων» που πάντα υπέτασσε τη δυναμική των αγώνων στην επιδίωξη συμμαχιών με τα «προοδευτικά» τμήματα της άρχουσας τάξης, στη μεταρρύθμιση του συστήματος αντί για την ανατροπή του. Ετσι χάθηκε το κίνημα της Αντίστασης, με τις προδοσίες των συμφωνιών του Λιβάνου και της Βάρκιζας.
Για να μην έχουμε άλλες Βάρκιζες, χρειαζόμαστε τώρα να δυναμώσει η αριστερά που έχει στο λάβαρό της τις ιδέες του Τρότσκι.