Σαράντα χρόνια έκλεισαν στα τέλη του Ιούνη από την εξέγερση του Στόουνγουολ. Ήταν Σάββατο βράδυ στις 28 Ιούνη του 1969 όταν στο Stonewall Inn, σε ένα γκέι μπαρ στο Γκρήνιτς Βίλατζ της Νέας Υόρκης, οι μπάτσοι έκαναν μια από τις συνηθισμένες εφόδους τους παρενοχλώντας τους θαμώνες. Στις συλλήψεις που ακολούθησαν ο κόσμος αντέδρασε. Πλήθος μαζεύτηκε να παρακολουθήσει καθώς οι μπάτσοι μετέφεραν στην κλούβα όσους είχαν συλλάβει. Οι συλληφθέντες αντιστέκονταν – μια λεσβία έδινε μάχη με τα χέρια δεμένα με χειροπέδες. Ο κόσμος άρχισε να φωνάζει και να κουνάει την κλούβα της αστυνομίας. Άρχισαν να πετάνε πέτρες, ελευθέρωσαν όσους μπορέσανε από την κλούβα, ανάγκασαν τους αστυνομικούς να υποχωρήσουν και να κλειδαμπαρωθούν στο μπαρ. Το πλήθος προσπάθησε να ρίξει την πόρτα χρησιμοποιώντας ένα παρκόμετρο σαν πολιορκητικό κριό και πέταξαν αναμμένες εφημερίδες και ζιπέλαιο μέσα από τα παράθυρα για να βάλουν φωτιά. Όσο οι αστυνομικές δυνάμεις αυξάνονταν τόσο και η οργή του κόσμου φούντωνε. Γρήγορα οι ταραχές γενικεύτηκαν στους δρόμους γύρω από το Stonewall Inn. Οδοφράγματα, πέτρες και αναμμένοι κάδοι. 

Το επόμενο βράδυ μια μεγάλη, σχεδόν αυθόρμητη, συγκέντρωση πραγματοποιήθηκε έξω από το Stonewall Inn. Η εμφάνιση της αστυνομίας αναζωπύρωσε την οργή. Για δεύτερο συνεχόμενο βράδυ το Γκρήνιτς Βίλατζ θα ζούσε τις οδομαχίες, τις μάχες σώμα με σώμα, την φλόγα της εξέγερσης. Η οργή των καταπιεσμένων ομοφυλόφιλων αντρών και γυναικών, αναμεμιγμένη με την αγανάκτηση των αφρο-αμερικανών που ζούσαν στην περιοχή, δημιούργησαν ένα εκρηκτικό μίγμα.

Αφετηρία

Η εξέγερση που κράτησε σχεδόν έξι μέρες και σηματοδότησε την αφετηρία του κινήματος ενάντια στην καταπίεση των Ομοφυλόφιλων, ενέπνευσε εκατομμύρια ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο. Συνυφασμένη με τις γενικότερες πολιτικές εξελίξεις στα τέλη της δεκαετίας του ‘60 η εξέγερση στο Stonewall ήταν η σπίθα της ριζοσπαστικοποίησης του κινήματος για τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων και των διαφυλικών. Το σύνθημα «Gay Power» “έδεσε” με την κραυγή των Μαύρων Πανθήρων για «Black Power» αλλά και με την οργή της νεολαίας ενάντια στον συνεχιζόμενο πόλεμο, με το αντιπολεμικό κίνημα της εποχής.

Λίγες μόλις εβδομάδες αργότερα δημιουργήθηκε το Gay Liberation Front (GLF) κρατώντας τον άμεσο συνειρμό με τον National Liberation Front – το κίνημα αντίστασης των Βιετκόνγκ που μαχόταν τους αμερικάνους στο Βιετνάμ. Το GLF στην αρχή αναφερόταν στην επανάσταση, ακολουθώντας ριζοσπαστικά οργανωτικά πλαίσια και δράσεις. Οι εβδομαδιαίες συναντήσεις του γίνονταν σε χώρους που μέχρι τότε δεν σέρβιραν ομοφυλόφιλους. Καταλήψεις σε ομοφοβικά έντυπα, πικετοφορίες, διαμαρτυρίες, ακόμα και προπηλακισμοί σε ρατσιστές πολιτικούς και παράγοντες, ήταν μέσα στις δράσεις που αποφασίζονταν. Μέσα στους επόμενους μήνες καινούρια έντυπα για τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων έκαναν την εμφάνισή τους, ενώ δεκάδες ήταν οι περιπτώσεις που η αστυνομική βία απέναντι σε ομοφυλόφιλους απαντήθηκε με συγκρουσιακούς όρους.

Η νέα αυτή ριζοσπαστικοποίηση του κινήματος για τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων, ήρθε να αντιπαρατεθεί με την παθητική στάση που υπήρχε μέχρι εκείνη την περίοδο πάνω στο θέμα της σεξουαλικής ταυτότητας. Ταυτόχρονα ήταν κομμάτι της γενικότερης  ριζοσπαστικοποίησης της νεολαίας, κυρίως στην Αμερική αλλά και στην Ευρώπη. Εκατομμύρια ομοφυλόφιλοι σε ολόκληρο τον κόσμο, που μέχρι τότε ένιωθαν καθημερινά την καταπίεση, τον εξευτελισμό και τον φόβο, αναγνώρισαν την δικιά τους παρουσία μέσα από την εξέγερση του Stonewall.

Όμως η επαναστατική γραμμή του GLF υποχώρησε. Οι ιδεολογικοί διαχωρισμοί μέσα στην ίδια την οργάνωση ήταν μεγάλοι. Την ίδια στιγμή που κάποιοι μιλούσαν για την ανατροπή του καπιταλισμού, κάποιοι άλλοι αρκούνταν στην αμφισβήτηση της straight κουλτούρας.

Διαφορετικές στρατηγικές και αντιλήψεις άρχισαν να φαίνονται μέσα στις δράσεις του GLF.  Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η κριτική για την ανοιχτή στήριξη του GLF στους Μαύρους Πάνθηρες. Ήταν η απαρχή της συζήτησης για την εστίαση του κινήματος για τα δικαιώματα των Ομοφυλόφιλων, μόνο σε θέματα ομοφυλοφιλίας. Στην Μεγάλη Βρετανία ριζοσπαστικές ομάδες ομοφυλόφιλων και διαφυλικών έφτασαν να υποστηρίζουν τις εργατικές διεκδικήσεις, όμως υπήρχε και ένα μεγάλο κομμάτι που σπατάλησε την ενέργειά του στην προσπάθεια ανακάλυψης ενός εναλλακτικού life-style. Δυστυχώς αυτοί που αντιλαμβάνονταν την αναγκαιότητα σύνδεσης του εργατικού κινήματος με τις μάχες για την σεξουαλική απελευθέρωση δεν είχαν την αναγκαία επιρροή.

Κίνημα

Η ίδια η αριστερά της εποχής, διαστρεβλωμένη από τα σταλινικά πρότυπα, δεν έδωσε την αναγκαία στήριξη στον αγώνα για τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων. Η αλληλεγγύη που είχε αρχικά δώσει δύναμη στο κίνημα συνδέοντάς το με τις υπόλοιπες πολιτικές μάχες της περιόδου σιγά-σιγά υποχώρησε. Η εσωστρέφεια οδήγησε σε περαιτέρω κατακερματισμό. Οι λεσβίες διαχωρίστηκαν από τους γκέι άντρες, οι αμφιφυλόφιλοι απομακρύνθηκαν από το κίνημα και οι ετεροφυλόφιλοι κάθε είδους έγιναν το «πρόβλημα».

Η επιτυχία και η αναγνώριση του γκέι κινήματος άρχισε, φυσικά, να προσελκύει μεγάλες επιχειρήσεις. Η διαφήμιση, τα life-style προϊόντα και η πλήρης εμπορευματοποίηση της σεξουαλικότητας οδήγησε σε μια άνευ προηγουμένου καπηλεία της ανάγκης για σεξουαλική ικανοποίηση.

Το κίνημα που γεννήθηκε στο Stonewall ήταν ένα κίνημα ενάντια στις καταπιεστικές καπιταλιστικές δομές. Αναγνώρισε και συνδέθηκε με τα υπόλοιπα κινήματα της εποχής. Η επιρροή τους υπήρξε τεράστια σε ολόκληρο τον κόσμο. Ήδη από την επόμενη χρονιά ακόμα οργανώνονται διαδηλώσεις αφιερωμένες στο Stonewall – οι δυο πρώτες μεγάλες διαδηλώσεις/παρελάσεις οργανώνονται ταυτόχρονα στις 28 Ιουνίου του 1969 στην Ν. Υόρκη και το Λ. Άντζελες με κεντρικό σύνθημα, «άρρωστοι δεν είμαστε εμείς αλλά το σύστημά σας».

Μέσα στα επόμενα χρόνια παρεμφερείς κινήσεις φυτρώνουν ανά τον κόσμο εμπνευσμένες από το Stonewall. Στην Αυστραλία, στην Λατινική Αμερική αλλά κυρίως στην Ευρώπη, όπως στην Γαλλία που οι FHAR (Front Homosexuel d'Action Révolutionnaire - Ομοφυλοφιλικό Μέτωπο Επαναστατικής Δράσης) στις 10 Μάρτη του 1971, επεμβαίνουν και διακόπτουν μια ραδιοφωνική εκπομπή του RTL με θέμα "Ομοφυλοφιλία, αυτό το επώδυνο πρόβλημα".

Στην Ελλάδα τρία χρόνια μετά την δικτατορία μια ομάδα φοιτητών και διανοούμενων δημιουργούν το ΑΚΟΕ (Απελευθερωτικό Κίνημα Ομοφυλόφιλων Ελλάδας) με σκοπό να ανοιχτεί το ζήτημα της ομοφυλοφιλίας και στην ελληνική κοινωνία. Η ιδρυτική διακήρυξη του έχει σαφή πολιτικά κριτήρια. Αλλά και η δράση του έχει ριζοσπαστικά χαρακτηριστικά. Η καμπάνια ενάντια στον ρατσιστικό ομοφοβικό νόμο της κυβέρνησης Καραμανλή για τα αφροδίσια νοσήματα, οι συγκεντρώσεις, οι διαμαρτυρίες και οι εκδηλώσεις με θέμα την ομοφυλοφιλία και την απελευθέρωση της σεξουαλικότητας δίνουν μια νέα πνοή στο κίνημα. Όπως και το «Αμφί» το περιοδικό του ΑΚΟΕ αναφέρεται πολύ συχνά σε κείμενα και στην πολιτική στάση του GLF. Στις 28 Ιουνίου του 1980 ανήμερα της επετείου του Stonewall το ΑΚΟΕ οργανώνει εκδήλωση στην Αθήνα, που ακόμα και αν κάποιοι σήμερα θέλουν να το παρουσιάσουν σαν το πρώτο gay pride, θα πρέπει να μην ξεχνάνε πως το «Αμφί» την περιέγραφε ως «πολιτική».

Αδυναμία

Σήμερα μπορεί να απολαμβάνουμε κάποια από τα οφέλη του κινήματος που γεννήθηκε στο Stonewall, αλλά δεν μπορούμε να μην αναγνωρίζουμε πως συνεχίζουμε να υποφέρουμε από την αδυναμία του κινήματος αυτού –όπως και όλων εκείνων των κινημάτων που έδωσαν ελπίδα την δεκαετία του ’60– να  ανατρέψουν τον καπιταλισμό και να κερδίσουν την ποθητή απελευθέρωση των εργαζόμενων από τα δεσμά της εκμετάλλευσης.

Αν κάτι μπορούμε πράγματι να κρατήσουμε από την ιστορική εκείνη περίοδο του κινήματος για τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων που γεννήθηκε στο Stonewall το βράδυ της 28ης Ιούνη του ‘69, συνοψίζεται στη φράση που βρίσκεται σε ένα από τα πρώτα κείμενα του GLF στην οποία αναφέρεται πως χωρίς επαναστατική προοπτική «οι μεταρρυθμίσεις που με πολύ κόπο θα κερδηθούν από την κυρίαρχη τάξη  θα είναι εύθραυστες και ευπαθείς».

Αυτές οι λέξεις ακούγονται τόσο αληθινές και σήμερα. Όπως θα γράψει και η Χάνα Ντι στο αντίστοιχο αφιέρωμα του Socialist Worker, την προηγούμενη εβδομάδα, «έχουμε να μάθουμε πολλά από τα ριζοσπαστικά κινήματα του παρελθόντος που ήθελαν να αλλάξουν τον κόσμο. Ειδικά στην δική μας εποχή είναι αναγκαίο να συνδέσουμε την μάχη της σεξουαλικής απελευθέρωσης με την σοσιαλιστική επανάσταση που θα απελευθερώσει όλη την ανθρωπότητα».

Κυριάκος Μπανος