Κανένα δεκανίκι, ακόμα και με σφραγίδα “Made in Germany”, δεν μπορεί να σώσει την κυβέρνηση του Αντώνη Σαμαρά. Ακόμα και οι πιο σκληρές φιλοκυβερνητικές και φιλομνημονιακές εφημερίδες -οι ίδιες που την περασμένη βδομάδα πανηγύριζαν για την (επικείμενη τότε ακόμα) επίσκεψη της Άνγκελα Μέρκελ στην Αθήνα- αναγκάζονται να παραδεχτούν ότι η κυβέρνηση παραπαίει. Το παρακάτω απόσπασμα από το Βήμα της Κυριακής είναι χαρακτηριστικό:
«Η κατάσταση είναι οριακή παραδέχονται στο Μέγαρο Μαξίμου... Ο κ. Σαμαράς διαπιστώνει ότι έχει ανατραπεί πλήρως ο στρατηγικός σχεδιασμός του και ως εκ τούτου αναπροσαρμόζεται μέρα με τη μέρα, χωρίς να υπάρχει η βεβαιότητα για το αύριο...»
Περιττό να το πει κανείς ένας “σχεδιασμός” που “αναπροσαρμόζεται μέρα με τη μέρα” δεν έχει καμιά σχέση με την στρατηγική. Μάλλον για πανικό πρόκειται.
Η κυβέρνηση βρίσκεται σε απόγνωση. Από τη μια είναι η οικονομία, η δόση που δεν έρχεται, τα ταμεία που αδειάζουν (η κυβέρνηση σύμφωνα με τις δηλώσεις του ίδιου του Σαμαρά βγάζει δεν βγάζει τον Νοέμβρη αν δεν εκταμιευθούν έγκαιρα τα 31.5 δις), η ύφεση που φουντώνει.
Από την άλλη είναι οι κινητοποιήσεις: η απώθηση των ΜΑΤ και η “εισβολή” στο υπουργείο Άμυνας από τους εργαζόμενους στα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά μια βδομάδα μετά την πανεργατική απεργία της 26 Σεπτέμβρη ζωντάνεψε, σίγουρα, στη μνήμη των υπουργών τις “τραυματικές” εμπειρίες από τις περσινές παρελάσεις της 28ης Οκτωβρίου -τις αυθόρμητες διαδηλώσεις που έδωσαν την χαριστική βολή στην κυβέρνηση του Παπανδρέου.
Το αδιέξοδο προκαλεί επικίνδυνους τριγμούς μέσα στα κόμματα της συγκυβέρνησης με τους βουλευτές να απειλούν να καταψηφίσουν τα μέτρα και τα στελέχη να καταγγέλλουν τους αρχηγούς τους και να αποχωρούν. Ακόμα και ο Βενιζέλος θυμήθηκε (την ώρα που είχε ακόμα την περιβόητη λίστα Λαγκάρντ κρυμμένη στο συρτάρι του) τις “κόκκινες γραμμές” και τα “ανταλλάγματα”. Φυσικά πρόκειται για υποκρισία -για προκλητική υποκρισία. Αλλά είναι μια υποκρισία που δείχνει ανάγλυφα το επίπεδο της συνοχής της “συγκυβέρνησης”.
Η κυβέρνηση έχει εναποθέσει τις ελπίδες της σε ένα “θαύμα”. Για αυτό υποδέχτηκε με κόκκινα χαλιά την Μέρκελ. Όπως γράφει και πάλι το Βήμα “ο κ. Σαμαράς ευελπιστεί στη γερμανική βοήθεια για να πάρει πολιτικές ανάσες και να δώσει με μεγαλύτερη αισιοδοξία τη μάχη με τον χρόνο, που πλέον είναι αμείλικτος για την κυβέρνησή του... Για το επιτελείο του κ. Σαμαρά η επιλογή της κυρίας Μέρκελ να επισκεφθεί την Αθήνα είναι ένας πολιτικός συμβολισμός βαθύτατα ιστορικός και με αυτήν επιδιώκει να σταματήσει τη συζήτηση για πιθανή έξοδο της Ελλάδας από την ευρωζώνη και να στείλει μήνυμα στις αγορές”.
Η κρίση, όμως, είναι πολύ βαθιά για να μπορεί να ξεπεραστεί με “συμβολισμούς” και “μηνύματα στις αγορές”.
Αβεβαιότητα
Οι επενδυτές υποδέχτηκαν στα μέσα του καλοκαιριού με ενθουσιασμό την απόφαση του Μάριο Ντράγκι, του διοικητή της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να παρεμβαίνει στις (δευτερογενείς) αγορές δημόσιου χρέους, αγοράζοντας ομόλογα των υπερχρεωμένων χωρών “σε απεριόριστες ποσότητες” όταν τα επιτόκια και οι τιμές ξεφεύγουν από τα λογικά όρια.
Τα σπρεντ των δεκαετών ισπανικών τίτλων προσγειώθηκαν, από τις 632 μονάδες στις 23 Ιούλη στις 416 την περασμένη βδομάδα. Η αισιοδοξία ακούμπησε ακόμα και τα ελληνικά ομόλογα -που παρά το “κούρεμα” συνεχίζουν να θεωρούνται σκουπίδια από τους επενδυτές: τον Μάη ένα δεκαετές ομόλογο πουλιόταν στην δευτερογενή αγορά μόλις στο 13% της ονομαστικής του αξίας. Στα τέλη Σεπτέμβρη η αξία του είχε πλησιάσει στο 29%. Όπως έγραφε ο Βόλφγκανγκ Μύνχαου, ένας από τους κύριους οικονομικούς σχολιαστές της εφημερίδας Financial Times, “η γενική εντύπωση ήταν τότε ότι ακόμα και αν δεν είχε δώσει (ο Ντράγκι) τέλος στην ίδια την κρίση, είχε τουλάχιστον δώσει τέλος στην οξεία της φάση...”
Η ευφορία, όμως, δεν κράτησε. “Την περασμένη βδομάδα”, συνεχίζει ο Μύνχαου, “οι επενδυτές ανακάλυψαν ξαφνικά έντρομοι ότι η Γερμανία δεν πρόκειται τελικά να επιτρέψει στην Ισπανία να φορτώσει τις επισφάλειες των τραπεζών της στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας, το ταμείο διάσωσης της ευρωζώνης...”. Το αποτέλεσμα των γερμανικών πιέσεων είναι ένα πρόγραμμα -με την κωδική ονομασία “Οριστικές Νομισματικές Συναλλαγές (ΟΜΤ)”- που έχει σαν προϋπόθεση για την αγορά ομολόγων την επιβολή ενός σκληρού προγράμματος περικοπών. Και μαζί με αυτό και ενός μνημονίου.
Οι αγορές κρατάνε τώρα κυριολεκτικά την αναπνοή τους. “Στην Ευρώπη, η κυβέρνηση του κυρίου Ραχόι”, γράφουν οι Financial Times, “ελπίζει ότι η ΕΚΤ θα πειστεί να ξεκινήσει την αγορά ομολόγων αποδεχόμενη συνθήκες παρόμοιες με τις πολιτικές που έχει ήδη προωθήσει, χωρίς να χρειαστεί να δανειστεί ούτε ένα Ευρώ από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας. Αν αυτό το σχέδιο πάει στραβά, η αβεβαιότητα που κρατάει την Ευρώπη στον βούρκο θα ενταθεί...”.
Πολιτική κρίση
Με τους εργάτες, όμως, στους δρόμους και τις διαδηλώσεις να θυμίζουν ολοένα και περισσότερο Ελλάδα η κυβέρνηση του Ραχόι προσπαθεί να αποφύγει με κάθε τρόπο την επιβολή ενός μνημονίου. Πριν από τρεις βδομάδες η κυβέρνηση της Πορτογαλίας αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τον νέο γύρο “μεταρρυθμίσεων” που σχεδίαζε ύστερα από μια διαδήλωση χωρίς προηγούμενο στην πρόσφατη ιστορία της χώρας. Η “εισβολή των μαζών” στο προσκήνιο έχει γίνει εφιάλτης για τις άρχουσες τάξεις σε όλη την Ευρώπη.
Ο συνδυασμός αυτής της οικονομικής αβεβαιότητας από τη μια και του εφιάλτη της πολιτικής αποσταθεροποίησης από την άλλη -που, αν ξεσπάσει, θα επεκταθεί με βεβαιότητα σε χρόνο αστραπή σε όλη την Ευρώπη- έφερε την Τρίτη την Μέρκελ στην Ελλάδα. Με την επίσκεψή της η Μέρκελ προσπάθησε να διασκεδάσει τους φόβους που θέλουν την Τρόικα να μην τα “βρίσκει” με τον Στουρνάρα, την δόση των 31.5 δις να μην εκταμιεύεται ούτε τον Νοέμβρη, ούτε τον Δεκέμβρη και την Ελλάδα να αναγκάζεται τελικά να εγκαταλείψει την ευρωζώνη. Η Γερμανία, είναι το μήνυμα, στηρίζει την Ελλάδα -αρκεί φυσικά και η χώρα να κάνει τις απαραίτητες “θυσίες”...
Με την επίσκεψή της στην Αθήνα, όμως, η Μέρκελ δεν προσπάθησε να σώσει μόνο τον Σαμαρά. Προσπάθησε να σώσει και τον ίδιο της τον εαυτό.
Η Γερμανία κατάφερε μέχρι σήμερα να αποφύγει τις χειρότερες συνέπειες της κρίσης. Τον λογαριασμό αυτής της επιτυχίας, όμως, τον έχουν στην ουσία ήδη “προπληρώσει” οι εργάτες και οι φτωχοί: αυτός που άνοιξε τον δρόμο για αυτές της “επιτυχίες” ήταν ο Γκέρχαντ Σρέντερ, ο σοσιαλδημοκράτης πρώην καγκελάριος της Γερμανίας που πετσόκοψε “προληπτικά”, με τις διαβόητες ακραία νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις “Hartz IV” μισθούς, επιδόματα και συντάξεις πριν ακόμα ξεσπάσει η κρίση.
Οι κυβερνήσεις της Μέρκελ που τον διαδέχτηκαν (η πρώτη, ένας “Μεγάλος Συνασπισμός” δεξιάς - σοσιαλδημοκρατίας και η δεύτερη μια συγκυβέρνηση των Χριστανοδημοκρατών-Φιλελευθέρων) κλιμάκωσαν αυτή την πολιτική. Τα αποτελέσματα, όμως, ήταν μόνο προσωρινά: το 2012 η γερμανική οικονομία έχει, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΟΑΣΑ, μπει και αυτή επίσημα σε ύφεση.
Η άρχουσα τάξη στη Γερμανία έχει ήδη αρχίσει να ακονίζει τα μαχαίρια της με στόχο να φορτώσει τα σπασμένα της ύφεσης αυτής που έρχεται και πάλι στους εργάτες και τους φτωχούς. Η Μέρκελ, ο Σόιμπλε, ο Ρέσλερ το ξέρουν πολύ καλά ότι το έργο που παίζεται σήμερα στην Αθήνα, τη Μαδρίτη, τη Λισαβόνα και τη Ρώμη ανεβαίνει αύριο στη Φρανκφούρτη, την Στουτγάρδη, το Μόναχο και το Βερολίνο.
Την Τρίτη διαδηλώσαμε μαζικά ενάντια στην επίσκεψη της Μέρκελ στην Αθήνα. Αυτός όμως που έχει τη πραγματική δύναμη να “την στείλει στο σπίτι της” (στη φυλακή θα ήταν καλύτερα) είναι το εργατικό κίνημα στην ίδια την Γερμανία. Ο αγώνας μας είναι κοινός.
Ο καλός, ο κακός...
Στο τελευταίο (μέχρι σήμερα) επεισόδιο στο σήριαλ που ονομάζεται “Τρόικα” τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης ανακάλυψαν μια νέα θεαματική αναδιάταξη ρόλων και χαρακτήρων. Ο Πόουλ Τόμσεν, ο εκπρόσωπος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου έχει αναβαθμιστεί στον “απόλυτο κακό”. Οι κκ Μαζούχ και Μορς, οι εκπρόσωποι της ΕΚΤ και της Κομισιόν, αντίθετα, έχουν αναβαθμιστεί σχεδόν στους καλούς μας αγγέλους. Στις συνεδριάσεις παραμένουν συνήθως σιωπηλοί -σίγουρα «προσπαθούν υπόγεια» να μας στηρίξουν.
Ο Τόμσεν ήταν αυτός που προκάλεσε, πριν από δυο βδομάδες, την «έκρηξη οργής» του Γιάννη Στουρνάρα - «που πέταξε, σχεδόν, την Τρόικα έξω από το γραφείο του». Και ο Τόμσεν είναι αυτός που επιμένει για τις πρόσθετες περικοπές, αρνούμενος να δεχτεί τα ισοδύναμα μέτρα που του παρουσιάζουν. Ούτε ο Μόρς, ούτε ο Μαζούχ. Έτσι γράφουν τα ΜΜΕ τουλάχιστον...
Η γραμμή του ΔΝΤ είναι προφανώς πολύ σκληρή -αυτό δεν χρειάζεται να το γράψει καμιά εφημερίδα για να το μάθουμε. Τυπικά το ΔΝΤ δεν έχει καν το δικαίωμα να δώσει κάποια βοήθεια σε κάποιο κράτος αν από τα στοιχεία δεν είναι σαφές ότι θα πάρει τα χρήματά του ξανά πίσω. Η “αδιαλλαξία” του Τόμσεν δεν οφείλεται στον χαρακτήρα του (ούτε στις φιλοδοξίες του, όπως έγραφαν πριν από μερικές μέρες κάποιες εφημερίδες). Απλά αντανακλά αυτό που ξέρουμε όλοι: το γεγονός ότι το “πρόγραμμα” δεν βγαίνει. Για αυτό πιέζει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο για ένα νέο κούρεμα του χρέους που θα περιλαμβάνει, αυτή τη φορά, και τα δάνεια που έχει πάρει η Ελλάδα στα πλαίσια των μνημονίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ελληνική οικονομία, λέει με άλλα λόγια ο “κακός” Τόμσεν δεν μπορεί να αντέξει την αποπληρωμή των τοκοχρεολυσίων των δανείων αυτών.
Κούρεμα του χρέους που έχει η Ελλάδα προς την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, όμως, δεν μπορεί να δεχτεί με κανένα τρόπο ο “καλός” Μαζούχ. Το καταστατικό της ΕΚΤ απαγορεύει την άμεση μεταφορά χρημάτων από την κεντρική τράπεζα στα δημόσια ταμεία -και το κούρεμα είναι μια έμμεση μορφή μιας τέτοιας μεταφοράς. Ούτε και ο Μορς, όμως, μπορεί να συναινέσει σε κάτι τέτοιο: τα χρέη της Ελλάδας δεν θα τα πληρώσουν οι Γερμανοί “φορολογούμενοι”...
Ούτε ο Τόμσεν, ούτε ο Μαζούχ, ουτε ο Μορς δεν μπορούν να πληρώσουν. Το απαγορεύει «το καταστατικό», «το απαγορεύει ο νόμος», το απαγορεύει «το γερμανικό σύνταγμα». Ποιος θα πληρώσει λοιπόν; Η απάντησή τους είναι γνωστή: εμείς, οι εργάτες και οι φτωχοί στην Ελλάδα.
Και η δική μας απάντηση είναι, όμως, γνωστή: μολών λαβέ.