Σε θρίλερ έχουν εξελιχθεί οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στον Μπαράκ Ομπάμα, τον πρόεδρο των ΗΠΑ και τον Τζον Μπέινερ, τον πρόεδρο της αμερικανικής Βουλής για την αντιμετώπιση της απειλής του “δημοσιονομικού γκρεμού”. Αν οι δυο πλευρές δεν καταφέρουν να έρθουν σε κάποιο συμβιβασμό μέχρι τις 31 Δεκέμβρη, η οικονομία των ΗΠΑ θα κινδυνεύσει να βυθιστεί σε μια κρίση νοτιο-ευρωπαϊκών διαστάσεων. Οι συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία θα είναι ανυπολόγιστες. Και οι πιθανότητες να καταφέρουν να έρθουν, έγκαιρα, σε κάποια συμφωνία μειώνονται καθημερινά.
Η “καρδιά” του “δημοσιονομικού γκρεμού” είναι το δυσθεώρητο δημόσιο αμερικανικό χρέος που αναμένεται να ξεπεράσει στις αρχές του ερχόμενου Μάρτη τα 16,5 τρισεκατομμύρια δολάρια. Πέρσι το ΑΕΠ των ΗΠΑ έκλεισε σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΔΝΤ στα 15 τρισεκατομμύρια δολάρια. Οι ΗΠΑ, με απλά λόγια, ανήκουν στο κλαμπ των υπερχρεωμένων χωρών. Τον Αύγουστο του 2011 ο οίκος αξιολόγησης Standard & Poor's υποβάθμισε την πιστωτική αξιοπιστία της Αμερικής κατά μία μονάδα.
Τυπικά οι ΗΠΑ δεν μπορούν να χρεοκοπήσουν. Το αμερικανικό δολάριο είναι ντε φάκτο το παγκόσμιο νόμισμα. Θεωρητικά, η αμερικανική κυβέρνηση μπορεί να καλύπτει τα χρέη και τα ελλείμματά της απλά τυπώνοντας χρήμα. Η αμερικανική κεντρική τράπεζα, η Fed, δεν έχει τους περιορισμούς που έχει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Η Fed μπορεί να αγοράσει όσα ομόλογα θέλει, απευθείας από το αμερικανικό δημόσιο. Μέσα στα τελευταία τρία χρόνια ο Μπεν Μπερνάνκε, ο διοικητής της Fed έχει αγοράσει, με τα προγράμματα “ποσοτικής χαλάρωσης”, ομόλογα αξίας πολλών εκατοντάδων δισεκατομμυρίων.
Ωστόσο, η αμερικάνικη νομοθεσία προβλέπει ένα “ταβάνι χρέους” στα ποσά που μπορεί να χρωστάει κάθε στιγμή το αμερικανικό κράτος. Η υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας των ΗΠΑ τον Αύγουστο του 2011 δεν οφειλόταν τόσο στο ίδιο το ύψος του χρέους όσο στην αδιαλλαξία -μέχρι κυριολεκτικά το παρά πέντε- της (ελεγχόμενης από τους ρεπουμπλικάνους) Βουλής να αποδεχτεί την αύξηση αυτού του “ταβανιού”. Για μερικές βδομάδες κυριαρχούσε αβεβαιότητα για το αν η αμερικανική κυβέρνηση θα ήταν σε θέση να συνεχίσει να πληρώνει μισθούς, συντάξεις, τόκους και χρεολύσια -αν θα ήταν σε θέση να αποφύγει την χρεοκοπία δηλαδή.
Στο τέλος η Βουλή υποχώρησε και το “ταβάνι” αυξήθηκε από τα 14 στα 16,5 τρισεκατομμύρια δολάρια. Το αντάλλαγμα, όμως, για αυτήν την αύξηση ήταν μια συμφωνία που θα επέβαλε αυτόματες περικοπές εκατοντάδων δισεκατομμυρίων στις δημόσιες δαπάνες από την 1 Γενάρη του 2013.
Και δεν είναι μόνο αυτό. Την ίδια ημερομηνία λήγει το δεκαετές πρόγραμμα μείωσης της φορολογίας που είχε ψηφίσει ο πρόεδρος Μπους το 2002. Αν οι Ρεπουμπλικάνοι που ελέγχουν την Βουλή δεν καταφέρουν να καταλήξουν σε κάποια νέα συμφωνία με τον Ομπάμα από την πρώτη Γενάρη θα τιναχτεί η φορολογία των φυσικών προσώπων στα ύψη.
Νέα βύθιση
Ο συνδυασμός των “αυτόματων περικοπών” και της αύξησης της φορολογίας -ο “δημοσιονομικός γκρεμός” δηλαδή- θα μειώσει μεν, αν εφαρμοστεί χωρίς αλλαγές, το δημόσιο έλλειμμα κατά περίπου 500 δισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο -αλλά θα βυθίσει την οικονομία άμεσα σχεδόν τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες κάτω.
Οι οικονομολόγοι κρατάνε την αναπνοή τους, καθώς οι συνομιλίες βρίσκονται στο κενό και τα σενάρια διαδέχονται το ένα το άλλο. “Ο Λόρενς Σάμερς, πρώην οικονομικός σύμβουλος του Ομπάμα”, γράφει η εφημερίδα Φαϊνάνσιαλ Τάιμς, “συγκρίνει την πολιτική του 'δημοσιονομικού γκρεμού' με το να οδηγείς έχοντας ανοιγμένο ένα στιλέτο μπροστά σου, στο τιμόνι. Με το φόβο ότι το παραμικρό ατύχημα θα είναι θανατηφόρο, το στιλέτο υποτίθεται ότι αναγκάζει τους οδηγούς να είναι πιο προσεκτικοί. Ατυχήματα, όμως, συμβαίνουν τόσο συχνά στον λόφο του Καπιτωλίου (δηλαδή στην πολιτική) όσο και στον αυτοκινητόδρομο... Αν φτάσουμε στην ορκωμοσία του Ομπάμα στις 20 Γενάρη χωρίς κάποια συμφωνία, το οικονομικό κόστος της αποτυχίας θα αρχίσει να εκτροχιάζεται γρήγορα”.
Στις ΗΠΑ τα ΜΜΕ ρίχνουν τις ευθύνες στη μια ή την άλλη πλευρά -ανάλογα με τις πολιτικές τους προτιμήσεις. Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι απλά και μόνο η αδιαλλαξία ή οι μικροπολιτικές σκοπιμότητες του Ομπάμα ή του Μπέινερ. Το πρόβλημα είναι πραγματικό: οι ΗΠΑ κατάφεραν να περιορίσουν τις διαστάσεις της κρίσης με την “διασωλήνωση” της οικονομίας με τα πιεστήρια της Fed. Αλλά αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί για πάντα: το δημόσιο χρέος απειλεί να υποβαθμίσει την θέση του δολαρίου στην παγκόσμια αγορά -κάτι που θα έχει τρομαχτικές συνέπειες και για τις ΗΠΑ αλλά και για ολόκληρο το σύστημα.
Το επικρατέστερο σενάριο προβλέπει ότι ο Ομπάμα και ο Μπέινερ θα καταφέρουν να έρθουν σε κάποιο συμβιβασμό μέσα στις πρώτες μέρες του Γενάρη. Ακόμα και αν το καταφέρουν, το θρίλερ δεν θα τελειώσει: τον Φλεβάρη θα χρειαστεί να αναθεωρηθεί και πάλι το “ταβάνι του χρέους”. Και θα ανοίξει και πάλι ένας νέος γύρος διαπραγματεύσεων. Φυσικά “με το στιλέτο στο τιμόνι”.