Κάθε θεωρία επιβεβαιώνεται ή διαψεύδεται μέσα από τη δοκιμασία της πράξης, από το αν μπορεί να ερμηνεύσει ικανοποιητικά την πραγματικότητα και να μας προσφέρει έναν προσανατολισμό για να την αλλάξουμε. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις θεωρίες που αναλύουν τον καπιταλισμό και την κρίση του. Η παγκόσμια οικονομική κρίση διανύει τον πέμπτο χρόνο της και έχει γίνει νεκροταφείο «θεωριών» και ιδεολογημάτων των απολογητών του καπιταλισμού που σε κάμποσες περιπτώσεις είχαν βρει αντίκτυπο και στις γραμμές της Αριστεράς.
Το βιβλίο «Ο ελληνικός καπιταλισμός, η παγκόσμια οικονομία και η κρίση» κυκλοφόρησε στην πρώτη έκδοσή του τον Μάη του 2010, αμέσως μετά την αναγγελία του πρώτου μνημονίου και την συγκλονιστική Γενική Απεργία της 5 Μάη που πυροδότησε την αλυσίδα των εργατικών αγώνων που έχουν φέρει το πολιτικό σύστημα της άρχουσας τάξης στη σημερινή κρίση του.
Με ποια εφόδια έμπαινε η Αριστερά σε αυτή τη μάχη έπαιξε τεράστιο ρόλο στην στάση της σε αυτά τα γεγονότα. Υπήρχε η άποψη ότι η κρίση δεν είναι κάτι περισσότερο από ένα κόλπο των καπιταλιστών για να αυξήσουν την εκμετάλλευση των εργατών ή τέλος πάντων συνωμοσία των «ισχυρών της ΕΕ» για να ληστέψουν την Ελλάδα. Μια άλλη ομάδα απόψεων την αντιμετώπιζε ως κρίση του νεοφιλελευθερισμού παγκοσμίως και στην ΕΕ πιο συγκεκριμένα. Και στις δυο περιπτώσεις, η ανάγκη και οι δυνατότητες μιας αντικαπιταλιστικής, επαναστατικής παρέμβασης και προοπτικής πήγαιναν περίπατο.
Η πρώτη έκδοση του βιβλίου χωριζόταν σε τέσσερα μέρη. Στο ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης μετά το 2007, τις ρίζες της στη μακρόσυρτη κρίση κερδοφορίας του κεφαλαίου από τη δεκαετία του ‘70, την ιδιαίτερη πορεία του ελληνικού καπιταλισμού «από τις εξορμήσεις στη χρεοκοπία» και τη στρατηγική της Αριστεράς απέναντι στην κρίση.
Τα κείμενα που είναι συγκεντρωμένα σε αυτό το βιβλίο αποφεύγουν και τις δυο αυτές λανθασμένες αντιμετωπίσεις. Η κόκκινη γραμμή που τα διαπερνάει είναι η ανάλυση για ένα καπιταλισμό που από τη δεκαετία του ’70 έχει δοκιμάσει μια σειρά συνταγές που όμως έχουν αποτύχει να αποκαταστήσουν την κερδοφορία του στα επίπεδα της προηγούμενης «χρυσής τριακονταετίας».
Οι αλλεπάλληλες αναδιαρθρώσεις στην παραγωγή, οι άγριες επιθέσεις στην εργατική τάξη δεν κατάφεραν να αναζωογονήσουν το σύστημα. Ούτε οι υποσχέσεις για την «νέα οικονομία» των τεχνολογιών της πληροφορικής και της «άυλης οικονομίας» υλοποιήθηκαν, αποδείχτηκαν κυριολεκτικά φούσκες. Ποιος θυμάται τώρα τις βαθυστόχαστες αναλύσεις για το «νέο υπόδειγμα» βασισμένο σε αυτές τις τεχνολογίες που πρόσφερε η αμερικάνικη οικονομία της δεκαετίας του ’90; Αυτοί που τις έγραφαν προτιμούν να μην τις θυμούνται. Χρειαζόταν άλλα, πολύ πιο επιστημονικά αναλυτικά εργαλεία για να γράφεις ότι «η νέα οικονομία δεν είναι τίποτα άλλο από μια νέα έκρηξη κερδοσκοπίας» (στο άρθρο «Ιντερνετ και Νέα Οικονομία»).
Το ίδιο ισχύει και για την ανάλυση του ελληνικού καπιταλισμού. Δεν υπάρχουν πολλά ρεύματα στην Αριστερά που σήμερα θα ανατύπωναν τις αναλύσεις τους γι’ αυτό το θέμα από τις δεκαετίες του ’80 και του ’90. Με βάση αυτές τις αναλύσεις μπορούσε κανείς να δει ότι οι επιτυχίες του ελληνικού καπιταλισμού τα «Ελντοράντο των ελληνικών τραπεζών» στα Βαλκάνια (τίτλος ενός άλλου άρθρου) έμοιαζαν περισσότερο με πορεία ενός τυφλού σε ναρκοπέδιο. Το συγκεκριμένο άρθρο που δημοσιεύτηκε τον Μάρτη του 2008 ανέφερε την ανησυχία διεθνών αναλυτών για «την ποιότητα των χαρτοφυλακίων και τους κινδύνους που έχουν αναλάβει οι εγχώριες τράπεζες». Το σημερινό κατάντημα των πρώην «εθνικών πρωταθλητών» δεν έπεσε από τον ουρανό.
Τρία χρόνια πέρασαν από την πρώτη έκδοση και οι εξελίξεις τόσο στην ίδια την κρίση του παγκόσμιου συστήματος όσο και στην συζήτηση-αντιπαράθεση που διεξάγεται στην Αριστερά, επέβαλαν τον εμπλουτισμό της αρχικής συλλογής με μια πέμπτη ενότητα.
Η υπαγωγή της Κύπρου στα προγράμματα της τρόικας και στο κούρεμα των τραπεζικών καταθέσεων ήρθε τη στιγμή που κυβέρνηση, άρχουσα τάξη και τα παπαγαλάκια τους ξεσπάθωναν για τη διεθνή σταθεροποίηση του συστήματος και το ξέφωτο που θα μας έβγαζαν οι θυσίες που επιβάλει η εθνοσωτήριος τρικομματική κυβέρνηση. Η Κύπρος είναι η απόδειξη ότι κανένα «θαύμα» -ακόμα και αν έχει κρατήσει περισσότερο από τρεις μέρες- δεν μένει ανέπαφο. Η καπιταλιστική κρίση τα καταβροχθίζει. Οι σημερινές εξελίξεις στην Τουρκία είναι η άλλη απόδειξη.
Ευρώ
Μέσα σε τέτοιες εξελίξεις, φυσικό είναι ζητήματα να μπαίνουν με νέα ένταση. Το ζήτημα του ευρώ και της ΕΕ είναι ένα από αυτά. Κάποια από τα κείμενα που προστέθηκαν σε αυτή τη νέα έκδοση αποτυπώνουν τα επιχειρήματα της αντικαπιταλιστικής αριστεράς για την ανάγκη ρήξης και εξόδου από το ευρώ και την ιμπεριαλιστική ΕΕ.
Τρία χρόνια πριν, οι φωνές που υποστήριζαν αυτή την προοπτική έμοιαζαν πολύ «εξωτικές». Σήμερα, η κατάσταση έχει αλλάξει. Όταν το ίδιο το ΑΚΕΛ εξετάζει την προοπτική της εξόδου από την ευρωζώνη κανείς δεν μπορεί να κατηγορήσει την αντικαπιταλιστική αριστερά για «σεχταριστικές εμμονές». Στο ζήτημα της «ευρωπαϊκής προοπτικής» όπως και στο ζήτημα της διαγραφής του χρέους οι εξελίξεις μας δικαιώνουν.
Όμως αυτό δεν είναι το τέλος της συζήτησης, είναι η αφετηρία της. Το τελευταίο διάστημα έχουν πληθύνει οι εκδόσεις που επιχειρηματολογούν λεπτομερώς για την ανάγκη σύγκρουσης με τις επιλογές της ΕΕ, ή την αποτυχία των μνημονίων. Όμως, το συγκεκριμένο βιβλίο διακρίνεται για την προοπτική που χαράζει για το κίνημα που παλεύει στις απεργίες, στις καταλήψεις και τις διαδηλώσεις. Την προοπτική του εργατικού ελέγχου στο νόμισμα, στην οικονομία, στην κοινωνία συνολικά. Από αυτή την άποψη είναι μια έκδοση που μπορεί να γίνει αιχμηρό εργαλείο στα χέρια των αγωνιστών και των αγωνιστριών που παλεύουν για τη νικηφόρα προοπτική των αγώνων.