Το κίνημα στην Τουρκία διαψεύδει μια σειρά βεβαιότητες όσων έψαχναν να βρουν εστίες σταθερότητας μέσα σε έναν κόσμο σε κρίση. Ο τρόπος με τον οποίο ο κόσμος μπήκε ξαφνικά στην πρώτη γραμμή των εξελίξεων δείχνει ότι η εξέγερση είναι επίκαιρη, ακόμη και εκεί όπου οι “αναλυτές” μπορούσαν να απαριθμούν μια ολόκληρη σειρά από “αντικειμενικά” στοιχεία για να αποδείξουν ότι δεν είναι.
Η Τουρκία ήταν το αγαπημένο παράδειγμα όσων έψαχναν να βρουν επιχειρήματα ότι υπάρχει “άλλος δρόμος” με τον οποίο οι κυβερνήσεις μπορούν να εξασφαλίσουν σταθερότητα. Έχουν περάσει μόλις λίγοι μήνες όταν τα ελληνικά ΜΜΕ ανακοίνωναν με ζήλεια ότι η Τουρκία κατάφερε όχι μόνο να αποπληρώσει τα δάνειά της προς το ΔΝΤ, αλλά και να... δανείσει με τη σειρά της προς το ΔΝΤ. Οι κάθε λογής υπερασπιστές της λιτότητας έδειχναν προς την Τουρκία για να μας πείσουν ότι στο βάθος του τούνελ όπου θέλει να μας οδηγήσει ο Σαμαράς και η τρικομματική του κυβέρνηση υπάρχει ξέφωτο.
Από κοντά και οι θεωρίες που ήθελαν την εξωτερική πολιτική του Ερντογάν να εξασφαλίζει ένα μαξιλάρι ασφαλείας γύρω από τη χώρα ενώ στο εσωτερικό οι πρωτοβουλίες ειρήνης έδιναν τη δυνατότητα για μια κοινωνική συμμαχία που δεν θα έσπαγε με τίποτα. Τα εκλογικά ποσοστά του AKP, του κόμματος του Ερντογάν, πήγαιναν από το καλό στο καλύτερο σε κάθε αναμέτρηση. Ο κόσμος υποτίθεται ζούσε ένα παραμύθι της ισλαμικής ανάπτυξης. Με χορτάτο στομάχι και τη θρησκεία να σε αποκοιμίζει, ποιες εξεγέρσεις και ποια επανάσταση;
Τώρα όλοι αυτοί που υποτιμούσαν με αυτόν τον τρόπο τον κόσμο της Τουρκίας, προωθούν νέες θεωρίες για να εξηγήσουν τα γεγονότα πάλι από τη σκοπιά των ισχυρών. Η πρώτη θεωρία είναι αυτή που πλασάρει ο ίδιος ο Ερντογάν, ότι δηλαδή η εξέγερση δεν είναι παρά μια συνωμοσία του βαθέος κράτους, των στρατηγών και των εθνικιστών που δεν αντέχουν άλλο τον Ερντογάν στην εξουσία. Το γεγονός ότι ο κόσμος στην πλατεία Ταξίμ φωνάζει “Δεν είμαστε στρατιώτες κανενός” και απομονώνει τους εθνικιστές που θέλουν να είναι “στρατιώτες του Ατατούρκ” δεν ταράζει τους συνωμοσιολόγους.
Αντίστοιχες αντιλήψεις, όταν ξεκινούσε ένα τεράστιο αντιπολεμικό κίνημα στην Τουρκία το 2003 εν όψει του πολέμου στο Ιράκ ήθελαν τους διαδηλωτές πιόνια της εξωτερικής πολιτικής του Ερντογάν. Ομοίως, όταν ο κόσμος βγήκε μαζικά να υπερασπίσει την Παλαιστίνη απέναντι στην ισραηλινή θηριωδία, ήταν... ο Ερντογάν που κινούσε τα νήματα.
Ισλαμισμός;
Όχι πολύ μακριά βρίσκεται μια θεωρία που θέλει τους διαδηλωτές να κινητοποιούνται ενάντια στον “εξισλαμισμό” της τουρκικής κοινωνίας. Ο κόσμος που βγαίνει εξοργισμένος από τη μία άκρη της χώρας ως την άλλη δεν έχει άλλη έγνοια, ούτε τους μισθούς, ούτε την ανεργία, ούτε τα Πανεπιστήμια και τις κοινωνικές υπηρεσίες που δεν είδαν βελτίωση παρά την ανάπτυξη, ούτε το περιβάλλον που θυσιάζεται στο βωμό των επενδύσεων, παρά τη συντηρητικοποίηση που φέρνει το κόμμα του Ερντογάν. Ξανά, πρόκειται για θεωρίες που προβάλλει ο ίδιος ο Ερντογάν όχι μόνο για να σπιλώσει τους “άθεους” διαδηλωτές αλλά και να διχάσει την τουρκική κοινωνία μεταξύ πιστών και απίστων.
Αυτές οι αντιλήψεις συνοδεύονται από μπόλικη “κοινωνιολογική” ανάλυση. Σε όλα τα κοινωνικά κινήματα, όσοι δεν θέλουν να παραδεχθούν ότι ο κόσμος μπορεί να εξεγείρεται απλώς γιατί τον πνίγει το δίκιο, ψάχνουν εξηγήσεις στις κοινωνιολογικές παραμέτρους. Στην περίπτωση της Τουρκίας είναι οι μορφωμένοι και ευκατάστατοι νέοι που πυκνώνουν το κίνημα, ενώ υποτίθεται η φτωχολογιά παραμένει δέσμια του Ερντογάν. Η αποτυχία αυτών των εξηγήσεων πάει πίσω τουλάχιστον μέχρι το Μάη του '68, αλλά αρκεί να θυμηθούμε τις θεωρίες που έλεγαν τα ίδια για τον Δεκέμβρη του 2008 στην Ελλάδα. Η πραγματικότητα είναι ότι η συμμετοχή της νεολαίας και μάλιστα της φοιτητικής στα μεγάλα κινήματα είναι δείκτης της μεγάλης διείσδυσης ενός κινήματος, όχι της απομόνωσής του. Μετά το Δεκέμβρη του '08 ακολούθησαν κι άλλοι “Δεκέμβρηδες” που δεν τους έκαναν οι νέοι αλλά η εργατική τάξη που πολιόρκησε Βουλή και υπουργεία ενάντια στα μνημόνια.
Αυτές οι συνδέσεις δεν είναι θεωρητικές. Συμβαίνουν εδώ και τώρα στην Τουρκία. Η ταχύτητα με την οποία οι συνδικαλιστικές οργανώσεις στην Τουρκία πήραν την πρωτοβουλία και προχώρησαν σε 48ωρη απεργία είναι από μόνη της απόδειξη ποια τάξη στην Τουρκία κοιτάζει προς το κίνημα της Ταξίμ. Στην πιο αναπτυγμένη Ισπανία, τα συνδικάτα χρειάστηκαν μήνες για να συνδεθούν με τους Αγανακτισμένους.
Το ίδιο ισχύει όσον αφορά τα “δυνατά χαρτιά” του Ερντογάν. Η ειρηνευτική διαδικασία που προωθεί στο Κουρδικό δεν λειτουργεί αποτρεπτικά για τους Κούρδους της Ιστανμπούλ να βγουν στην πλατεία Ταξίμ, ούτε για τους Κούρδους της Ανατολίας να οργανώσουν διαδηλώσεις συμπαράστασης. Όλα αυτά, παρότι ξέρουν ότι μέσα στην ίδια την Ταξίμ χρειάζεται να δώσουν κόντρες με τους εθνικιστές για να διεκδικήσουν το χώρο τους.
Οι Κούρδοι της Τουρκίας ξέρουν πως την ειρηνευτική διαδικασία δεν τους τη χάρισε ο Ερντογάν. Έρχεται σαν αποτέλεσμα αιματηρών αγώνων, ένοπλων και μη, και είναι αυτοί οι αγώνες που αναγκάζουν ένα κομμάτι της άρχουσας τάξης της Τουρκίας να κάτσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να συνομιλήσει με τρομοκράτες. Το κίνημα της πλατείας Ταξίμ βάζει στην ατζέντα την δυνατότητα το κουρδικό να λυθεί από τα κάτω και όχι σαν κομμάτι του μεγάλου παζαριού για τη Συρία και το Ιράκ.
Η τελευταία γραμμή άμυνας όσων ψάχνουν τουρκικές ιδιαιτερότητες στο κίνημα είναι η αντίληψη “Η Ταξίμ δεν είναι Ταχρίρ”. Μας καλούν με αυτόν τον τρόπο να κατεβάσουμε τον πήχυ των προσδοκιών μας, για το τουρκικό κίνημα. Πρόκειται για μια προσέγγιση που κάνει δύο λάθη ταυτόχρονα, όχι μόνο όσον αφορά στην Τουρκία αλλά και στην Αίγυπτο. Η Ταχρίρ παρουσιάζεται ως “ιδιαίτερη” γιατί είχε να κάνει με μια δικτατορία και η επανάσταση τα έβαλε στα ίσια με τον κρατικό μηχανισμό. Όμως, ο Μουμπάρακ έπεσε και η Ταχρίρ έμεινε. Ο κόσμος στην Αίγυπτο συνεχίζει και κόντρα σε μια κυβέρνηση που πήρε την εξουσία με εκλογές. Το κοινωνικό περιεχόμενο των αγώνων στην Αίγυπτο και την Τουρκία δεν είναι πολύ διαφορετικό, όπως δεν είναι διαφορετικό και στην Ελλάδα.
Μήνυμα
Το πιο εύκολο πράγμα σε κάθε περίπτωση είναι να βρίσκει κανείς ιδιαιτερότητες και εξαιρέσεις. Το μεγαλύτερο μήνυμα όμως που μας έρχεται από την Τουρκία είναι ακριβώς ότι δεν υπάρχουν εξαιρέσεις. Παντού η εργατική τάξη και η νεολαία ψάχνει τρόπους να βγάλει στους δρόμους την οργή της απέναντι σε ένα σύστημα που δεν δουλεύει, σε ένα σύστημα που όταν πανηγυρίζει για την ανάπτυξη σε βάζει να δουλεύεις 15ωρο και όταν πέφτει σε κρίση σε αφήνει άνεργο, απέναντι σε ένα σύστημα που φτάνει σε “διαπραγματεύσεις για την ειρήνη” μόνο όταν το σφαγείο έχει φτάσει στο απροχώρητο. Κι όταν ο κόσμος παίρνει την πρωτοβουλία και κινητοποιείται, όσα ψεύτικα τείχη κι αν έχουν χτίσει οι κυβερνήσεις για να προστατευτούν, μπορούν να γίνουν θρύψαλα.
Σε Ελλάδα, Τουρκία και Κύπρο, μέσα σε λίγους μόλις μήνες, αντί ο κόσμος να βλέπει τον εχθρό στην άλλη πλευρά των συνόρων, τον βλέπει στα πρόσωπα των υπουργών, των τραπεζιτών και των προέδρων. Αυτός είναι ο λόγος που ο Σαμαράς και η τάξη του έχουν τρομοκρατηθεί με τα γεγονότα στην Τουρκία. Για τον ίδιο λόγο πρέπει να συνεχίσουμε να οργανώνουμε την αλληλεγγύη μας στο κίνημα στην άλλη πλευρά του Αιγαίου.