Νότια Αφρική - Σε λίγες μέρες, στις 7 Μάη, θα γίνουν βουλευτικές εκλογές στη Ν. Αφρική. Δεν είναι συνηθισμένες εκλογές. Όχι τόσο γιατί «παίζεται» ο νικητής. Το Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο (ANC) είχε δει τα ποσοστά του να πέφτουν στις προηγούμενες εκλογές του 2009 –πήρε «μόλις» 66% από 69%. Οι εκλογές έχουν ενδιαφέρον γιατί πραγματοποιούνται σε μια περίοδο όπου η εργατική τάξη της Ν. Αφρικής συγκρούεται με το ANC.
Αυτές τις μέρες οι περίπου 80.000 εργάτες στα ορυχεία λευκόχρυσου της Νότιας Αφρικής συμπληρώνουν τρεις μήνες σε απεργία. Διεκδικούν κατώτερο μισθό 12.500 ραντ (περίπου 850 ευρώ). Αυτό για τους περισσότερους θα σημάνει διπλασιασμό του μισθού τους.
Οι απεργοί, που είναι οργανωμένοι στο συνδικάτο AMCU, βρίσκονται αντιμέτωποι με γίγαντες της εξορυκτικής βιομηχανίας, εταιρείες όπως η Anglo-American Platinum (Amplat), η Impala, η Lonmin. To 2012, όταν οι εργάτες στα ορυχεία της τελευταίας κατέβηκαν σε απεργία, η αστυνομία επιτέθηκε με πραγματικά πυρά σε μια συγκέντρωση στη Μαρικάνα δολοφονώντας 36 απεργούς.
Αυτές οι εταιρείες βγάζουν μυθικά κέρδη από την εκμετάλλευση των εργατών. Ο λευκόχρυσος (πλατίνα) είναι ένα μέταλλο που χρησιμοποιείται ευρέως, για παράδειγμα στην αυτοκινητοβιομηχανία για την κατασκευή σύγχρονων καταλυτικών κινητήρων. Οι εταιρείες πουλάνε την πλατίνα και πληρώνονται σε δολάρια. Όμως πληρώνουν τους εργάτες τους σε ραντ. Το νόμισμα της Ν. Αφρικής πέφτει όλους τους τελευταίους μήνες κι η διαφορά φουσκώνει τα κέρδη των αφεντικών.
Γι’ αυτό όταν οι εκπρόσωποι της ένωσης των εργοδοτών είπαν στους εκπροσώπους του AMCU ότι τα αιτήματά τους είναι «ανεύθυνα» και «παράλογα», πήραν την απάντηση: «Πηγαίνετε σπίτι, δείτε τι ταΐζετε τα σκυλιά σας, και μετά ελάτε ξανά να μιλήσουμε».
Όμως, η απεργία έχει απέναντί της και την κυβέρνηση του Ζάκομπ Ζούμα, του ANC που τάσσεται, για άλλη μια φορά, με τη μεριά των καπιταλιστών, κι όχι του κόσμου που την ψήφισε. Η αστυνομία συνέλαβε πριν ένα μήνα ηγέτες της απεργιακής επιτροπής και προσπάθησε να τους φορτώσει κατηγορίες για «απόπειρα ανθρωποκτονίας». Η COSATU (η ΓΣΕΕ της Ν. Αφρικής) και η ηγεσία του NMU, του συνδικάτου που καλύπτει όλα τα ορυχεία, είναι επίσης με την κυβέρνηση, τα αφεντικά και κατά της «ανευθυνότητας».
Απεργία διαρκείας
Η ηγεσία της COSATU είχε μάλιστα το θράσος να κατηγορήσει το AMCU ότι παρέσυρε τα μέλη του «σε μια απεργία διαρκείας, χωρίς κανένα σχέδιο για την νικηφόρα έκβασή της». Κάθε ομοιότητα με τις «δικές μας» συνδικαλιστικές ηγεσίες δεν είναι τυχαία…
Η έκβαση της απεργίας θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό την πορεία του εργατικού κινήματος στην Ν. Αφρική που έχει μπει σε φάση ανόδου τα δυο τελευταία χρόνια. Για παράδειγμα, στις 19 Μάρτη το NUMSA, το συνδικάτο που καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος της βιομηχανίας και το μεγαλύτερο στη χώρα, οργάνωσε μια πανεθνική 24ωρη απεργία ενάντια στα προγράμματα «καταπολέμησης της ανεργίας των νέων» που εξασφαλίζουν στους εργοδότες τζάμπα εργατικό δυναμικό χωρίς δικαιώματα. Πεντακόσιες χιλιάδες απέργησαν.
Ένα κύμα κινητοποιήσεων σαρώνει επίσης τις παραγκουπόλεις των μαύρων που είχαν γίνει κέντρα της εξέγερσης ενάντια στο καθεστώς του ρατσιστικού απαρτχάϊντ στη δεκαετία του ’80. Περισσότερες από 1.000 κινητοποιήσεις έγιναν μέσα στο 2013. Αυτή τη φορά ο κόσμος των παραγκουπόλεων, εργάτες, εργάτριες, άνεργοι, φτωχοί, ξεσηκώνεται ενάντια στην ιδιωτικοποίηση βασικών κοινωνικών υπηρεσιών και στις περικοπές στις κοινωνικές δαπάνες που κάνει η κυβέρνηση.
Η δυσαρέσκεια με την πολιτική του ANC και το κύμα των απεργιών και αγώνων στις γειτονιές έχει οδηγήσει σε εντυπωσιακές εξελίξεις στο πολιτικό επίπεδο. Το ANC κρατιέται στην κυβέρνηση από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 χάρη στην «τριπλή συμμαχία» με την COSATU και το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ν. Αφρικής (SACP). Αυτή η συμμαχία τρίζει επικίνδυνα.
Τον Δεκέμβρη που πέρασε το NUMSA έκανε ένα έκτακτο συνέδριο και αποφάσισε με μεγάλη πλειοψηφία να αποσύρει την στήριξή του στο ANC και το SACP. Η απόφαση αναφέρει:
«Για περισσότερο από είκοσι χρόνια παρακινούσαμε τα μέλη μας να πυκνώσουν τις γραμμές του ANC και του SACP. Το αποτέλεσμα αυτών των εκκλήσεων ήταν να πυκνώσουν οι γραμμές των θυμάτων της εργατικής τάξης που χρησίμευσαν ως πρόβατα επί σφαγή για την αστική ηγεσία του ANC».
Το συνδικάτο κάλεσε τα μέλη και τους ακτιβιστές του να πρωτοστατήσουν σε όλους τους αγώνες «σε χώρους δουλειάς και στις κοινότητες» και αποφάσισε να εξετάσει τις δυνατότητες για τη συγκρότηση ενός νέου κόμματος –Κίνημα για τον Σοσιαλισμό- που θα διεκδικήσει την ψήφο στις επόμενες βουλευτικές εκλογές το 2019.
Κίνα
Η μεγαλύτερη απεργία των τελευταίων χρόνων στην Κίνα συμπληρώνει δυο βδομάδες. Σαράντα χιλιάδες εργάτες και εργάτριες στα εργοστάσια παπουτσιών της εταιρείας Γιουέ Γιουέν έχουν κατέβει σε απεργία απαιτώντας την πληρωμή των εργοδοτικών εισφορών κοινωνικής ασφάλισης και του επιδόματος κατοικίας.
Έχουν αντιμετωπίσει την τρομοκρατία της εταιρείας και τις επιθέσεις των κινέζικων ΜΑΤ που έχουν εγκατασταθεί μέσα στα εργοστάσια. Στην πρώτη γραμμή του αγώνα βρέθηκαν οι εργάτριες. Όπως δήλωσε μια από αυτές, «εσωτερική μετανάστρια» από το μακρινό Γιουνάν: «Στα εργοστάσια δουλεύουμε πολλές γυναίκες. Ίσως για αυτό νόμιζαν ότι θα είμαστε εύκολος στόχος. Τους αποδείξαμε πόσο λάθος έχουν».
Το σύμπλεγμα εργοστασίων της Γιουέ Γιουέν που κατασκευάζει παπούτσια για την Nike, την Adidas, την Timberland βρίσκονται στην Ντογκουάν, μια βιομηχανική πόλη-δορυφόρο της Καντόνας (σήμερα Γκουανγκτζού). Είναι το τρίτο μεγαλύτερο κέντρο εξαγωγών της Κίνας, μετά την Σανγκάη και το Σενζέν.
Στις 5 Απρίλη εκατοντάδες εργάτες και εργάτριες κατέλαβαν ως ένδειξη διαμαρτυρίας μια γέφυρα στην πόλη. Την κινητοποίηση πυροδότησε η είδηση ότι μια συνάδελφός τους που έβγαινε στη σύνταξη μετά από 18 χρόνια δουλειάς στην εταιρεία, δεν πήρε το πλήρες εφάπαξ.
Στις 14 Απρίλη περισσότεροι από 10.000 παράτησαν τη δουλειά. Σε λίγες μέρες ο αριθμός είχε φτάσει τις 40.000. Στα εργοστάσια της εταιρείας, που έχει έδρα το Χονγκ-Κονγκ και ιδιοκτήτες από την Ταϊβάν, απασχολούνται περίπου 70.000.
Οι απεργοί είχαν διαπιστώσει ότι η εταιρεία κατακρατεί συστηματικά τις εργοδοτικές εισφορές πάνω από είκοσι χρόνια! Δεν ήταν απλή πλεονεξία το κίνητρο. Η εταιρεία συστηματικά μεταφέρει τα τελευταία χρόνια την παραγωγή σε επαρχίες στο εσωτερικό της Κίνας και στο Βιετνάμ, όπου οι μισθοί είναι χαμηλότεροι.
Το γιατί το κάνει αυτό είναι σημαντικό. Όσο και να φαίνεται παράξενο σε όσους μοιρολογούν για την «κινεζοποίηση» των μισθών και συνθηκών εργασίας στη Δύση, οι μισθοί στα παράκτια εξαγωγικά κέντρα, το κέντρο του «κινέζικου θαύματος», έχουν ανέβει τα τελευταία χρόνια, κατά 50% για τους εργοστασιακούς εργάτες σύμφωνα με έναν υπολογισμό.
Η Κίνα αντιμετωπίζει «έλλειψη» εργατικών χεριών –ακόμα και τα εργοστάσια της Nike χρειάζονται ένα έμπειρο και σχετικά καλά αμειβόμενο προσωπικό που δεν μπορεί να αντικατασταθεί με ένα νεύμα από εσωτερικούς μετανάστες. Σε συνδυασμό με την κερδοσκοπική φούσκα στη γη και τα ακίνητα, το κόστος για τις εταιρείες έχει αυξηθεί.
Αυτοπεποίθηση
Δεν είναι μόνο η οργή που ώθησε τους απεργούς της Γιε Γιουέν να ξεκινήσουν τον αγώνα τους, είναι και η αυτοπεποίθηση ότι μπορούν να νικήσουν.
Ο συνδυασμός της τρομοκρατίας, των ψεύτικων υποσχέσεων της εργοδοσίας και της κυβέρνησης, έχει οδηγήσει πολλούς εργάτες να επιστρέψουν στις δουλειές τους. Όμως, ο αγώνας συνεχίζεται. Τα νέα της απεργίας στο Ντογκουάν ταξίδεψαν μέχρι το Τζιάν στην επαρχία Τζιανξί, όπου βρίσκεται ένα άλλο εργοστάσιο της εταιρείας -2.000 εργάτες και εργάτριες κατέβηκαν σε απεργία.
Και δεν είναι ο μόνος που εκτυλίσσεται στην Κίνα. Οι απεργίες αυξάνονται και δεν ξεσπάνε μόνο σε «ξένες» ιδιωτικές εταιρείες. Στη Σενζέν χιλιάδες οδηγοί και άλλοι εργαζόμενοι στη «Ανατολική Εταιρεία Μεταφορών», δηλαδή στις δημόσιες μεταφορές με λεωφορεία, κατέβηκαν σε απεργία και διαδήλωση στις 22 Απρίλη. Απαιτούν πληρωμές δεδουλευμένων, μείωση ωραρίων, νέες μισθολογικές κλίμακες, κατάργηση προστίμων και ποινών. Κι αυτοί αντιμετώπισαν τα ΜΑΤ που έκαναν συλλήψεις.
Τον περασμένο Οκτώβρη πέντε χιλιάδες απολυμένοι εργαζόμενοι στην Τράπεζα Εμπορικής και Βιομηχανικής Ανάπτυξης, μια από τις «τέσσερις μεγάλες» κρατικές τράπεζες, πολιόρκησαν τα κεντρικά γραφεία της στο Πεκίνο, απαιτώντας την επαναπρόσληψή τους.
Το κινέζικο θαύμα αγκομαχάει και η κινέζικη εργατική τάξη παίρνει φόρα για να συγκρουστεί μαζί του. Φέτος τον Ιούνη συμπληρώνονται 25 χρόνια από την εξέγερση της πλατείας Τιενανμέν στο Πεκίνο και τη σφαγή της. Η κινέζικη άρχουσα τάξη έχει κάθε λόγο να φοβάται.