Επαναστάτης διεθνιστής μέχρι το τέλος, ο Παντελής Πουλιόπουλος λίγο πριν τον εκτελέσουν μαζί με άλλους 105 πολιτικούς κρατούμενους στις 6 Ιούνη του 1943 στη Λάρισα, κάλεσε τους Ιταλούς φαντάρους να στρέψουν τα όπλα τους ενάντια στους πραγματικούς εχθρούς και να ενωθούν με τα ταξικά αδέρφια τους στην πάλη για τη σοσιαλιστική επανάσταση. Εκτελέστηκαν από τα πυρά των αξιωματικών τελικά καθώς το κάλεσμά του έκανε τους φαντάρους να διστάσουν.
Ο Πουλιόπουλος γεννήθηκε το 1900 στη Θήβα ενώ το 1919 που γίνεται φοιτητής στη Νομική τον επιστρατεύουν στη Σμύρνη. Εκεί, έρχεται για πρώτη φορά σε επαφή με τις επαναστατικές ιδέες, συμμετέχοντας στους αντιπολεμικούς ομίλους που είχαν αρχίσει να στήνουν φαντάροι μέλη του ΣΕΚΕ.
Η αντιπολεμική ομάδα στην οποία συμμετείχε, εξέδιδε εκείνη την περίοδο την εφημερίδα “Ερυθρός Φρουρός”, συνεργαζόμενη με Ελληνικούς και Τούρκικους σοσιαλιστικούς ομίλους της περιοχής. Σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα γίνεται ένας από τους βασικότερους οργανωτές. Για την αντιπολεμική του δράση ο Πουλιόπουλος φυλακίζεται μαζί με 25 συντρόφους του για “εσχάτη προδοσία”. Όταν καταρρέει το Μέτωπο και γυρνάει στην Ελλάδα παίζει με τους υπόλοιπους συντρόφους του κομβικό ρόλο στους αγώνες μέσα στα συνδικάτα ενάντια στις επιθέσεις των αφεντικών, αλλά και στη δημιουργία του κινήματος των “Ενώσεων των Παλαιών Πολεμιστών” όπου χιλιάδες εργάτες και αγρότες οργανώνονται σε αυτές παλεύοντας για καλύτερες συνθήκες διαβίωσης και βοηθώντας τους απεργούς εργάτες.
Το πρώτο συνέδριο της Ομοσπονδίας πλέον των Ενώσεων το Μάη του '24, εκλέγει πρόεδρό της τον Πουλιόπουλο και κυκλοφορεί τις αποφάσεις του με τον τίτλο “Πόλεμος στον Πόλεμο”, συνεχίζοντας τη διεθνιστική αντιπολεμική μάχη. Την ίδια χρονιά εκπροσωπεί το ΣΕΚΕ στο συνέδριο της Τρίτης Διεθνούς των Επαναστατών και λίγους μήνες μετά εκλέγεται γενικός γραμματέας του κόμματος, το οποίο μετονομάζεται σε ΚΚΕ. Φυλακίζεται για δεύτερη φορά, από τη δικτατορία του Πάγκαλου. Όταν γυρνάει από την εξορία το 1926 η σταλινική γραφειοκρατία έχει ήδη αρχίσει να κυριαρχεί στη Τρίτη Διεθνή και στο κόμμα. Ο Παντελής Πουλιόπουλος και οι σύντροφοί του τάσσονται ανοιχτά υπέρ της Αριστερής Αντιπολίτευσης, της διεθνιστικής πτέρυγας των μπολσεβίκων όπου παλεύει ενάντια στη γραφειοκρατία και τη διάλυση της διεθνιστικής προοπτικής του Οκτώβρη του ‘17, της οποίας ηγείται ο Λέων Τρότσκι. Αυτή η θέση οδηγεί σε ένα κύμα διαγραφών ένα χρόνο αργότερα στο 3ο τακτικό συνέδριο του ΚΚΕ. Οι διεγραμμένοι διεθνιστές αρχίζουν να λειτουργούν γύρω από την έκδοση του περιοδικού Σπάρτακος.
Τραγική απόφαση
Τέσσερα χρόνια μετά η 6η Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, με το Ζαχαριάδη διορισμένο(!) στην ηγεσία, πήρε μια από τις τραγικότερες για την εξέλιξη της επαναστατικής αριστεράς και του κινήματος, απόφαση.
Σύμφωνα με αυτήν, οι επαναστάτες στην Ελλάδα θα έπρεπε να εγκαταλείψουν την προοπτική της σοσιαλιστικής επανάστασης- για την ώρα- υποστηρίζοντας πως η ελληνική οικονομία βρίσκεται σε μια μισο-φεουδαρχική κατάσταση, εξαρτημένη από ξένες επιχειρήσεις και άρα απαιτείται ένα ενδιάμεσο στάδιο για να της επιτραπεί η μετάβαση στον αναπτυγμένο καπιταλισμό πρώτα. Ο Πουλιόπουλος ασκεί πολεμική κριτική σε αύτη την απόφαση, για λογαριασμό της οργάνωσής του, γράφοντας το πιο γνωστό ίσως έργο του, “Δημοκρατική ή Σοσιαλιστική Επανάσταση στην Ελλάδα”. Είναι ένα βιβλίο απαραίτητο για την αριστερά και σήμερα.
Απαντάει στα επιχειρήματα των σταλινικών ένα προς ένα. Οι κυρίαρχες σχέσεις παραγωγής, υποστηρίζει σε αυτό το βιβλίο, είναι καπιταλιστικές και στην Ελλάδα παρά τα διαφορετικά χαρακτηριστικά που εμφανίζονται. Πατώντας πάνω στη θεωρία του Τρότσκι για την “Διαρκή επανάσταση” επιμένει λέγοντας:
“Για το ελληνικό προλεταριάτο, η πάλη για την εθνικοποίηση της Πάουερ, της Φαουντέσιον κλπ, δεν είναι άλλη παρά και μόνο η ενιαία επαναστατική πάλη για την προλεταριακή εθνικοποίηση τόσο της Πάουερ όσο και της Ελληνικής Οινοπνευματοποιίας, τόσο της “ξένης”¨ Τράπεζας Αθηνών όσο και της “δικής” μας Εθνικής Τράπεζας. Είναι πάλη για την απαλλοτρίωση όλων των απαλλοτριωτών, δηλαδή πάλη για την προλεταριακή επανάσταση και το σοσιαλισμό”.
Οι εργατικοί αγώνες του ’36, που συνέδεσαν τη μάχη ενάντια στο φασισμό και την πείνα με τη μάχη για μια διαφορετική κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση αλλά και οι αγώνες της δεκαετίας του ’40 ενάντια στη ναζιστική θηριωδία, απέδειξαν πως οι διαθέσεις της εργατικής τάξης θα μείνουν μετέωρες χωρίς τη στήριξη ενός επαναστατικού κόμματος προσανατολισμένου στη μάχη για τη σοσιαλιστική επανάσταση. Το ΚΚΕ θυσίασε το κίνημα της Αντίστασης στο όνομα της εθνικής ενότητας και της συνεργασίας με αστικά κομμάτια που θεωρούσε προοδευτικά. Συμφωνίες σαν του Λιβάνου και της Βάρκιζας δεν ήταν “τακτικά λάθη” της ηγεσίας, αλλά αποτέλεσμα της πολιτικής στροφής των Κ.Κ. στη δεκαετία του ’30 που υποτιμούσε τη δύναμη της εργατικής τάξης θεωρώντας την ανώριμη να παλέψει για να πάρει την εξουσία στα χέρια της, επειδή τάχα ο ελληνικός καπιταλισμός ήταν «ανώριμος».
Σήμερα, το εργατικό κίνημα παλεύει στη χώρα μας αλλά και διεθνώς ενάντια στη βαρβαρότητα της κρίσης του καπιταλισμού. Αυτή την περίοδο που μεγαλώνει η ανάγκη αλλά και οι δυνατότητες να μπορέσει η αντικαπιταλιστική αριστερά να καθορίσει τις εξελίξεις έχοντας σημαία της το διεθνισμό των εργατών αλλά και τη στρατηγική της σοσιαλιστικής ανατροπής του συστήματος. Το έργο του Παντελή Πουλιόπουλου και η μελέτη της δράσης του είναι απαραίτητο εργαλείο σε αυτή τη διαδικασία.