Διεθνή
Τουρκία: Νέες δυνατότητες για την Αριστερά

Το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του προέδρου Ταγίπ Ερντογκάν ήρθε, όπως όλοι περίμεναν, πρώτο στις εκλογές. Τα μάτια όλων, όμως, είναι στραμμένα πάνω στο HDP, το Δημοκρατικό Κόμμα των Λαών -που κατάφερε με ένα 13% να ξεπεράσει το όριο εισόδου στη Βουλή (10% στην Τουρκία) και να εκλέξει 80 αντιπροσώπους.
 
Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης χαρακτηρίζουν το HDP “φιλοκουρδικό” κόμμα. Αυτός ο χαρακτηρισμός δεν είναι αβάσιμος: όπως φαίνεται από τους εκλογικούς χάρτες, τα μεγαλύτερα του ποσοστά τα πήρε το HDP στις νοτιοανατολικές, κουρδικές, επαρχίες της Τουρκίας.
 
To HDP, όμως, δεν χρωστάει την επιτυχία του αποκλειστικά και μόνο στους Κούρδους. Όπως γράφει η εφημερίδα The Guardian, “το HDP δεν κατάφερε μόνο να ενώσει με επιτυχία τις φιλοκουρδικές ψήφους αλλά και να απευθυνθεί σε ένα ευρύτερο ακροατήριο δημοκρατών, αριστερών και γυναικών, με μια καμπάνια που τόνιζε την πολιτική της διχόνοιας του Ερντογκάν αλλά και τις φιλοδοξίες του να αυξήσει τις προεδρικές εξουσίες. Λειτούργησε και το κόμμα πέτυχε καλά αποτελέσματα και πέρα από τους θύλακες στα ανατολικά της χώρας, συμπεριλαμβανομένης της Ιστανμπούλ στα βορειοδυτικά”.
 
Το HDP ήταν το μοναδικό κόμμα όπου η συμμετοχή των γυναικών στα ψηφοδέλτια, τις κοινοβουλευτικές θέσεις και τα κομματικά όργανα πλησίασε το 50%. Από την κορυφή κιόλας: η προεδρία του κόμματος είναι μοιρασμένη ανάμεσα στον Σελαχατίν Ντεμιτράς και την Φιγκέν Γιουκσεκντάγκ. 
 
Ομοφυλόφιλοι
 
Το HDP ήταν το μοναδικό κόμμα που αναγνώρισε την γενοκτονία των Αρμενίων. Και ήταν το μοναδικό κόμμα στη μέχρι τώρα ιστορία της Τουρκίας που είχε έναν ανοιχτά ομοφυλόφιλο, τον Μπαρίς Σουλού, σαν υποψήφιο -ένα γεγονός που προκάλεσε την “έντονη κριτική” του Ερντογκάν. “Ο πρόεδρος”, σχολίασε ο Ντεμιτράς, “μιλάει με αυτόν τον τρόπο γιατί θέλει να τους ταπεινώσει. Οι ομοφυλόφιλοι, όμως, θα περνούσαν ακόμα πιο άνετα το όριο του 10% από ότι εμείς, αν αποφάσιζαν να φτιάξουν ένα δικό τους πολιτικό κόμμα...” 
 
Αυτό που εξασφάλισε το 13% στο HDP ήταν η “συνάντηση” αυτής της πολιτικής της υπεράσπισης των μειονοτήτων, των γυναικών, των ομοφυλόφιλων, της δημοκρατίας, των εργατικών διεκδικήσεων με μια απότομη στροφή προς τα αριστερά ενός μεγάλου τμήματος της ίδιας της τουρκικής κοινωνίας. Το HDP έγινε ο εκπρόσωπος του κινήματος του πάρκου Γκεζί που συντάραξε την Τουρκία πριν από δυο ακριβώς χρόνια.
 
“Στη διάρκεια των διαδηλώσεων του πάρκου Γκεζί”, λέει η Μεχτάπ Ντουάν, μια φεμινίστρια στην εφημερίδα The Guardian, “πολλοί πήραν μια γεύση από αυτόν που αντιμετωπίζουν οι Κούρδοι χρόνια τώρα: τη βία, την καταστολή, τις αναίτιες συλλήψεις. Μας άνοιξε τα μάτια για το τι τραβάνε οι Κούρδοι. Ταυτόχρονα, όμως, είδαμε πως ο φιλοκυβερνητικός τύπος προσπάθησε να εμφανίσει τις νόμιμες, ειρηνικές μας διαμαρτυρίες σαν πράξεις τρομοκρατίας”.
 
Ο ίδιος ο Ερντογκάν χαρακτήριζε τότε τους διαδηλωτές “συρφετό”, “τρομοκράτες” και “ξένους πράκτορες”. Στη διάρκεια της προεκλογικής καμπάνιας χρησιμοποίησε παρόμοιους χαρακτηρισμούς και για το HDP: ήταν “τρομοκράτες”, “περιθωριακοί”, “ομοφυλόφιλοι” και “άθεοι”. 
 
Τώρα ο “συρφετός” μπήκε στη Βουλή. To AKP έχασε την απόλυτη πλειοψηφία. Και τα όνειρα του Εντογκάν να μετατραπεί σε έναν “υπερπρόεδρο” με μοναδικές εξουσίες βρήκαν τη θέση που τους αρμόζει: στο καλάθι των αχρήστων.
 

O αγώνας των Κούρδων

Από τις 80 έδρες που κατέκτησε το φιλοκουρδικό Δημοκρατικό Κόμμα των Λαών (HDP) στις εκλογές της 7ης Ιούνη στην Τουρκία τις 31 τις καταλαμβάνουν γυναίκες -ένα εντυπωσιακό ποσοστό που θα έπρεπε να κάνει πολλά αριστερά κόμματα στη Δύση να κοκκινίζουν από ντροπή. 
 
Μια από αυτές τις 31 έδρες πηγαίνει στην Ντιλέκ Οτσαλάν. Η Ντιλέκ είναι ανιψιά του Αμπτουλά Οτσαλάν, του ιδρυτή του PKK (Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν). Η Τουρκία, το ΝΑΤΟ, η Ευρωπαϊκή Ένωση, οι ΗΠΑ και οι περισσότερες χώρες της Δύσης θεωρούν το PKK “τρομοκρατική οργάνωση”. Ο Αμπτουλάχ Οτσαλάν έπεσε το 1999 (με τη βοήθεια της τότε ελληνικής κυβέρνησης) στα χέρια της CIA και των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών και παραμένει μέχρι σήμερα κλεισμένος στις τουρκικές φυλακές.
 
Η Ντιλέκ εκλέχτηκε στην Σανλιούρφα, μια από τις φτωχές, κουρδικές πόλεις της νότιας Τουρκίας κοντά στα σύνορα με την Συρία. Στις εκλογές του 2011 το AKP, το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης του Ταγίπ Ερντογκάν είχε πάρει τις 10 από τις 12 έδρες της Σανλιούρφα. Τώρα έπεσε στις εφτά. Οι υπόλοιπες πέντε πήγαν στο HDP.
 
Ο Ερντογκάν είχε υιοθετήσει μια γραμμή “εξομάλυνσης” των σχέσεων του τουρκικού κράτους απέναντι στους Κούρδους. Η εξομάλυνση δεν περιλάμβανε, βέβαια, το PKK -ο Οτσαλάν παραμένει στις φυλακές, παρόλο που το PKK έχει αποκηρύξει εδώ και τρία σχεδόν χρόνια τον ένοπλο αγώνα. Η κουρδική γλώσσα, όμως, έπαψε να είναι παράνομη. Και οι Κούρδοι έπαψαν να είναι “ανύπαρκτος” λαός, “ορεσίβιοι Τούρκοι”, όπως έλεγε παλαιότερα η τουρκική προπαγάνδα. 
 
Στα τέλη του 2013 ο Ερντογκάν συναντήθηκε επίσημα με τον Μασούτ Μπαρζανί, τον ηγέτη του Ιρακινού Κουρδιστάν -και δεν δίστασε να προφέρει τη λέξη (μέχρι τότε ταμπού) “Κουρδιστάν”, ούτε να αποκαλέσει τον Μπαρζανί “αδελφό”: "Ευχαριστώ πολύ τον αδελφό Μεσούντ Μπαρζανί, πρόεδρο του Ιρακινού Κουρδιστάν, γιατί ήρθε εδώ, απ' το Ερμπίλ", είπε -προκαλώντας με αυτόν τον τρόπο την οργή του Ντεβλέτ Μπαχτσελί, του ηγέτη του ακροδεξιού Εθνικιστικού Κινήματος  (MHP).
 
Το κίνητρο αυτής της προσέγγισης δεν ήταν, βέβαια, κάποιο ξαφνικό ενδιαφέρον της άρχουσας τάξης της Τουρκίας για τα ανθρώπινα δικαιώματα ή την καταπίεση των Κούρδων. Το πραγματικό τους ενδιαφέρον ήταν τα πετρέλαια του Ιράκ: οι σχέσεις ανάμεσα στην Βαγδάτη (την πρωτεύουσα του Ιράκ) και το Ερμπίλ (την πρωτεύουσα του ημιαυτόνομου Ιρακινού Κουρδιστάν) ήταν την εποχή εκείνη στο ναδίρ και η Τουρκία ευελπιστούσε να αξιοποιήσει αυτή την “ευκαιρία” για να υπογράψει μια σειρά από συμφωνίες με τον Μπαρζανί για την κατασκευή αγωγών που θα διοχέτευαν το κουρδικό πετρέλαιο στις αγορές της Δύσης.
 
Παρόλα αυτά, τα ανοίγματα αυτά κατάφεραν να εξασφαλίσουν σε όλες τις προηγούμενες αναμετρήσεις στον Ερντογκάν ένα σημαντικό κομμάτι της Κουρδικής ψήφου. 
 
Για λίγο απ' ότι φάνηκε τώρα. Ο κλέφτης και ο ψεύτης, όπως λέει και η παροιμία, τον πρώτο χρόνο χαίρονται.
 
 

Nέες εκλογές;

Σε νέες, “επαναληπτικές” εκλογές σύμφωνα με τον πρόεδρο της χώρας Ταγίπ Ερντογκάν, βαδίζει η Τουρκία. Το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του απερχόμενου πρωθυπουργού Αχμέτ Νταβούτογλου ήρθε μεν, με 41%, πρώτο στις εκλογές, χωρίς όμως να καταφέρει να συγκεντρώσει την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών στη βουλή. 
 
Ο Νταβούτογλου θα πάρει μέσα στις επόμενες μέρες την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης αλλά, με δεδομένη την πόλωση ανάμεσα στα πολιτικά κόμματα στην Τουρκία, είναι εξαιρετικά απίθανο να καταφέρει να σχηματίσει κάποια βιώσιμη κυβέρνηση συνασπισμού.
 
Και το ίδιο ακριβώς ισχύει και για τον Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, τον ηγέτη του Λαϊκού Ρεπουμπλικανικού Κόμματος (CHP), του δεύτερου μεγαλύτερου κόμματος της Τουρκίας. Τη Δευτέρα ο Κιλιτσντάρογλου πρότεινε τον σχηματισμό μιας κυβέρνησης συνασπισμού των τριών κομμάτων της αντιπολίτευσης, του CHP, του φιλοκουρδικού Κόμματος Δικαιοσύνης των Λαών (HDP) και του ακροδεξιού Εθνικιστικού Κινήματος (ΜΗΡ). Κανένα κόμμα δεν θα πρέπει να αγνοεί την ισορροπία δυνάμεων”, δήλωσε. «Η ευθύνη του σχηματισμού ενός συνασπισμού ανήκει στο μπλοκ του 60%». Το 60%, όμως, της αντιπολίτευσης δεν αποτελεί με κανένα τρόπο κάποιο “μπλοκ”. Μια άβυσσος χωρίζει τα τρία κόμματα μεταξύ τους.
 
Το CHP είναι τυπικά ένα Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα. Οι ρίζες του πηγαίνουν πίσω στη δεκαετία του 1920. Ο ιδρυτής του ήταν ο Κεμάλ Ατατούρκ, ο ιδρυτής του σύγχρονου Τουρκικού κράτους. Στην πραγματικότητα, όμως, το κόμμα του Κιλιτσντάρογλου δεν έχει καμιά σχέση όχι μόνο με τον σοσιαλισμό αλλά ούτε καν με τη δημοκρατία.
 
Η πολιτική ζωή της Τουρκίας είναι γεμάτη από στρατιωτικές επεμβάσεις, χούντες και πραξικοπήματα. Το πραξικόπημα του 1980 του στρατηγού Εβρέν έστειλε εκατοντάδες χιλιάδες στις φυλακές ενώ πάνω από 50 άνθρωποι οδηγήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα. Η δημοκρατία αποκαταστάθηκε τυπικά δυο χρόνια αργότερα -με τον Εβρέν πρόεδρο για την επόμενη επταετία. Και ο στρατός συνέχισε να έχει την “υψηλή εποπτεία”  πάνω στην πολιτική ζωή της χώρας μέσω του διαβόητου “Συμβουλίου των Στρατηγών”. Το 1997 ο στρατός “παραίτησε” τον Νεχμετίν Ερμπαγκάν, τον ηγέτη του ισλαμικού Κόμματος Ευημερίας από την πρωθυπουργία.
 
Αυτός που ξήλωσε, τελικά, αυτό το σύστημα της “εποπτείας” ήταν ο Ερντογκάν. Στη σύγκρουση αυτή ανάμεσα στην κυβέρνηση και το στρατό το “σοσιαλδημοκρατικό, κεμαλικό” CHP τάχθηκε με τη μεριά του στρατού. Διόλου παράξενο, η δημοτικότητα του Ερντογκάν και του AKP, του κόμματός του, τινάχθηκαν στα ύψη. Οι οικονομικές επιτυχίες της Τουρκίας ήρθαν να συμπληρώσουν αυτόν τον “θρίαμβο”.
 
Τώρα ο “θρίαμβος” έφτασε στο τέλος του. Οι εκλογές διέλυσαν τις ελπίδες του Ερτνογκάν να μετατραπεί σε “υπερπρόεδρο”. Και οι πιθανότητες να αλλάξουν την τύχη του οι “επαναληπτικές” εκλογές (αν γίνουν τελικά) κυμαίνονται από το μηδέν μέχρι το ελάχιστο. Το πιο πιθανό είναι να αυξηθεί ακόμα η εκλογική επιρροή του HDP. Και να πέσει ακόμα πιο χαμηλά το AKD.