Δραστηριότητες
Βιβλιοπαρουσίαση: Βασικές αλήθειες για τους εθνικιστικούς μύθους

Την Πέμπτη 17 Μάρτη πραγματοποιήθηκε στο Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο η παρουσίαση του βιβλίου του Χάρη Αθανασιάδη «Τα αποσυρθέντα βιβλία, έθνος και σχολική ιστορία στην Ελλάδα 1858-2008». Ομιλητές ήταν ο ίδιος ο συγγραφέας, καθηγητής στο πανεπιστήμιο στα Γιάννενα και ο Κώστας Βλασσόπουλος, καθηγητής στο πανεπιστήμιο Ρεθύμνου και μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού Σοσιαλισμός από τα Κάτω. 
 
«Είναι ένα βιβλίο εξαιρετικά καλογραμμένο που μπορεί να το διαβάσει ο καθένας ακόμα και αν δεν έχει ξαναδιαβάσει ποτέ ιστορικό βιβλίο και δεν έχει γνώση των ιστορικών γεγονότων που περιγράφει», είπε στην αρχή της παρέμβασής του ο Κ. Βλασσόπουλος. «Ανοίγει δυο σημαντικά θέματα: πως κατασκευάστηκε η κυρίαρχη εθνικιστική αφήγηση της ελληνικής ιστορίας τα τελευταία 150 χρόνια. Και το πως από τη δεκαετία του 1910, τέσσερα βιβλία που αμφισβήτησαν κάποιες πλευρές αυτής της αφήγησης βρήκαν απέναντί τους μια οργανωμένη εκστρατεία που πέτυχε την απόσυρσή τους». 
 
Ο Κώστας εξήγησε ότι ένα αγκωνάρι αυτής της «εθνικιστικής αφήγησης», η περίφημη «τρισχιλιόχρονη συνέχεια του έθνους» δεν υπήρχε πάντα. Απουσίαζε, για παράδειγμα, από ένα από τα πιο δημοφιλή αναγνωστικά τον ‘Γεροστάθη’. Σ’ αυτό το αναγνωστικό που έμεινε στα σχολεία από το 1860 μέχρι σχεδόν το 1900, οι σημερινοί Έλληνες είναι απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων, αλλά δεν υπάρχει Βυζάντιο και υπάρχει πολύ λίγη θρησκεία. 
 
Σχολικά συγγράμματα
Στη συνέχεια αναφέρθηκε σε διάφορα από τα σχολικά συγγράμματα ιστορίας που αναφέρει το βιβλίο, όπως της Νεότερης ιστορίας, που αποσύρθηκε το 2002 εξαιτίας μιας και μοναδικής πρότασης, την περιγραφή της ΕΟΚΑ του Γρίβα στην Κύπρο ως «μορφή υπερσυντηρητικού εθνικισμού». 
 
Ο Χάρης Αθανασιάδης επισήμανε ότι: «το βιβλίο προσπαθεί εσκεμμένα να μειώσει την απόσταση σε αυτό που ονομάζουμε επιστημονική ιστορία και σε αυτό που ονομάζουμε δημόσια ιστορία. Αυτή η ψαλίδα που συνεχώς ανοίγει πρέπει να μειωθεί αν δεν θέλουμε το κενό που ανοίγει να το καλύψουν ανυπόληπτες αφηγήσεις που κυκλοφορούν από διάφορες πηγές». 
 
Για το τελευταίο ανέφερε ένα αστείο περιστατικό, όπου σε μια εκδήλωση στην Κέρκυρα, τον εγκάλεσαν γιατί το βιβλίο που είχε ετοιμάσει η «ομάδα Ρεπούση» δεν αναφέρει το «κρυφό σχολειό». Όταν απάντησε ότι καλώς δεν αναφέρεται γιατί «κρυφό σχολειό δεν υπήρχε» κάποια από το ακροατήριο του αντέτεινε ότι υπήρχε, και μάλιστα ένα έχει διασωθεί σε κάποιο μοναστήρι του νησιού. «Ο ενθουσιασμός της μειώθηκε, όταν της θύμισα ότι η Κέρκυρα δεν έζησε ποτέ Τουρκοκρατία», κατέληξε ο συγγραφέας. 
 
Στη συνέχεια εξήγησε με ένα παράδειγμα πως κατασκευάστηκε και επικράτησε η αντίληψη για την «συνέχεια του έθνους». 
«Όταν ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος εισηγήθηκε για πρώτη φορά το νέο σχήμα, δηλαδή όχι ιστορία αλλά γενική, αλλά ιστορία ως «βιογραφία του έθνους» αυτό το έκανε όχι στη γνωστή πεντάτομη ιστορία (1860-1874) πιο πριν, το 1853, έγραψε ένα μικρότερο βιβλίο με τον ίδιο τίτλο Ιστορία του Ελληνικού Έθνους το οποίο το πρότεινε για σχολικό βιβλίο». 
 
Εκεί υπάρχουν δέκα σελίδες που εισηγούνται τη «γέφυρα» ανάμεσα στην κλασσική αρχαιότητα και τη νεότερη ελληνική ιστορία: οι Μακεδόνες του Φιλίππου και του Μ. Αλέξανδρου και το Βυζάντιο. «Έχει ενδιαφέρον πως ξεκινάει: ‘Και οι Μακεδόνες ήσαν Έλληνες’, έχει δηλαδή να απαντήσει στη μέχρι τότε πεποίθηση πως δεν ήταν. Συγκροτείται μια επιτροπή στο υπουργείο Παιδείας και το απορρίπτει. Έχουμε το έγγραφο της απόρριψης το οποίο λέει δεν είναι δυνατόν να δεχθούμε ότι οι Βυζαντινοί ήταν Έλληνες.
 
Δηλαδή το επίσημο κράτος απορρίπτει μια αφήγηση που σήμερα αν τολμούσε να τη γράψει κάποιο βιβλίο, θα ήταν αυτό εξοβελιστέο». Το σχήμα γίνεται δεκτό, εισάγεται στα σχολεία το 1894 στο αποκορύφωμα του ελληνικού εθνικισμού. 
 
Οι αρχικές παρεμβάσεις των δυο ομιλητών κέντρισαν το ενδιαφέρον για την πλούσια συζήτηση που ακολούθησε, για επεισόδια της ιστορίας που δεν αναφέρονται στα σχολικά βιβλία, για την πλήρη απουσία της «ιστορίας από τα κάτω» σε αυτά, αλλά και για ευρύτερα ζητήματα όπως την σχέση του εθνικισμού με τον καπιταλισμό, το ρόλο της Ε.Ε και το κατά πόσο είναι παράγοντας άμβλυνσης των εθνικισμών ή όχι.