Διεθνή

Είναι ο Πάπας ακόμα καθολικός; Η ερώτηση πυροδοτήθηκε από ένα νέο άρθρο που έγραψαν τρεις οικονομολόγοι του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (Jonathan Ostry, Prakash Loungani, Davide Furceri) με τίτλο: "Νεοφιλελευθερισμός: υπερτιμημένος;"

 

Τη δεκαετία του 1980 και του 1990 το ΔΝΤ ήταν, μαζί με την Παγκόσμια Τράπεζα, ένας από τους βασικούς μηχανισμούς εξάπλωσης σε παγκόσμια κλίμακα της νεοφιλελεύθερης οικονομικής ατζέντας που είχε πρωτοεισαχθεί από τη χούντα στη Χιλή, τη Μάργκαρετ Θάτσερ στη Βρετανία και τον Ρόναλντ Ρέιγκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες.

 

Με την ισχυρή υποστήριξη των ΗΠΑ, αξιοποίησαν πρώτα την κρίση χρέους του Τρίτου Κόσμου και στη συνέχεια την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης για να εξαναγκάσουν τα κράτη να υιοθετήσουν πολιτικές "ελεύθερης αγοράς" - να ανοίξουν τις οικονομίες τους στο διεθνές εμπόριο και τις διεθνείς επενδύσεις, να περικόψουν τις κρατικές δαπάνες και να ιδιωτικοποιήσουν τις δημόσιες επιχειρήσεις και υπηρεσίες. Αυτά τα μέτρα έγινα γνωστά σαν "Η συναίνεση της Ουάσιγκτον" - η πρωτεύουσα των ΗΠΑ όπου βρίσκεται η έδρα του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας.

 

Τώρα, όμως, οι τρεις οικονομολόγοι του ΔΝΤ προτείνουν “μια πιο διαφοροποιημένη οπτική για το τι μπορεί να πετύχει η νεοφιλελεύθερη ατζέντα”. Η εφημερίδα Financial Times παραπονιέται: “ακόμα και η χρήση του όρου 'νεοφιλελευθερισμός' είναι προκλητική. Χρησιμοποιείται συνήθως από τους αντιπάλους της θεωρίας της ελεύθερης αγοράς που αναπτύχθηκε από τον Φρίντριχ Χάγιεκ και τον Μίλτον Φρίντμαν. Μια πιο συνηθισμένη χρήση (του όρου) θα ήταν αυτή που διαβάζουμε στο φύλλο αυτής της εβδομάδας του Socialist Worker: 'Το ΔΝΤ χρησιμοποιεί το χρέος σαν ένα όπλο για να επιβάλλει βίαια σκληρές νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις σε εκλεγμένες κυβερνήσεις”.

 

Οι οικονομολόγοι του ΔΝΤ, όμως, δεν προτείνουν την οριστική εγκατάλειψη του νεοφιλελευθερισμού. Εστιάζουν την κριτική τους στις "επιδράσεις δυο πολιτικών: της κατάργησης κάθε περιορισμού στην κίνηση των κεφαλαίων από τη μια χώρα στην άλλη. Και τη δημοσιονομική εξυγίανση, κάτι που ονομάζεται μερικές φορές και 'λιτότητα', που είναι μια συντομογραφία για τις πολιτικές μείωσης των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και των επιπέδων του χρέους." 

 

Πίσω από αυτά κρύβονται οι αντιθέσεις ανάμεσα στις ισχυρότερες καπιταλιστικές τάξεις που πυροδοτήθηκαν από τις κρίσεις των δυο τελευταίων δεκαετιών. Η ελεύθερη διακίνηση των κεφαλαίων έχει βρεθεί στο στόχαστρο από τα τέλη της δεκαετίας του 1990, όταν χώρες σαν τη Νότια Κορέα είδαν ξαφνικά τις οικονομίες τους να καταστρέφονται από τη μαζική φυγή κερδοσκοπικού χρήματος.

 

Οι Ostry, Loungani και Furceri παραδέχονται ότι η εποχή του νεοφιλελευθερισμού είναι η εποχή των χρηματοπιστωτικών εκρήξεων και καταρρεύσεων, τροφοδοτημένων από τις εισροές και εκροές κεφαλαίων - για παράδειγμα, το κραχ του 2008 ή η Κίνα σήμερα. Παραδέχονται επίσης ότι "εκτός από την επιδείνωση των πιθανοτήτων ενός κραχ, η ανοιχτές οικονομίες έχουν και επιδράσεις στη κατανομή των εισοδημάτων, αυξάνοντας σημαντικά την ανισότητα". 

 

Οι "δεύτερες σκέψεις" που εκφράζουν για την λιτότητα αντανακλούν τις έντονες διαμάχες που έχει πυροδοτήσει η κρίση στην Ευρωζώνη. Το ΔΝΤ έχει εξαναγκάσει πολλές υπερχρεωμένες χώρες -για παράδειγμα τη Νότια Κορέα στα τέλη της δεκαετίας του 1990- να επιβάλλει άγριες περικοπές στις δημόσιες δαπάνες. Σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και την Κομμισιόν -τη μισητή Τρόικα- επέβαλλε παρόμοιες πολιτικές στην Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Πορτογαλία και την Ισπανία μετά το 2010, με φρικιαστικές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες.

 

Πολύ γρήγορα, όμως, το ΔΝΤ άρχισε να αναπτύσσει αμφιβολίες για το νεοφιλελεύθερο δόγμα που λέει ότι η συρρίκνωση του δημόσιου τομέα αυξάνει την οικονομική ανάπτυξη. Οι Ostry, Loungani και Furceri επικαλούνται έρευνες που δείχνουν ότι "περιπτώσεις δημοσιονομικής εξυγίανσης έχουν συνοδευτεί, κατά μέσο όρο, από μειώσεις αντί για αυξήσεις του προϊόντος. Κατά μέσο όρο, μια εξυγίανση 1% του ΑΕΠ αυξάνει τη μακροχρόνια ανεργία κατά 0.6% και αυξάνει μέσα σε μια πενταετία τον δείκτη ανισότητας Gini κατά 1,5 ποσοστιαία μονάδα".

 

Παρόλο που οι ίδιοι δεν το αναφέρουν, τα επιχειρήματα αυτά είναι αναμφίβολα δεμένα με τις διαφωνίες μέσα στην Τρόικα γύρω από το ζήτημα της Ελλάδας. Ήδη από το περασμένο καλοκαίρι, όταν η διαμάχη ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ελλάδα ήταν στο ζενίθ, το ΔΝΤ υποστήριζε ότι η Ελλάδα δεν θα μπορούσε ποτέ να ξεπληρώσει το χρέος της και θα έπρεπε, όπως ζητούσε ο Έλληνας πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, να της δοθεί κάποια ελάφρυνση. 

 

Αυτός που αντέδρασε σε αυτή την ιδέα ήταν ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε. Φοβάται ότι μια ελάφρυνση του ελληνικού χρέους θα αδυνατίσει την πίεση πάνω στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να συνεχίσουν να εφαρμόζουν νεοφιλελεύθερες "μεταρρυθμίσεις". Η συμφωνία της περασμένης εβδομάδας -για την εκταμίευση ενός μέρους των χρημάτων που η Τρόικα είχε υποσχεθεί στην Ελλάδα από τον περασμένο Ιούλη με στόχο να αποφύγει τη χρεοκοπία- ανέβαλε την λήψη οποιασδήποτε απόφασης για το τέλος του 2017, μετά τις επόμενες εκλογές στη Γερμανία.

 

Η μερική υπαναχώρηση του ΔΝΤ από τον καθαρό νεοφιλελευθερισμό είναι ένα σημάδι της πίεσης που δέχεται η κυρίαρχη ιδεολογική συναίνεση από την παγκόσμια οικονομική κρίση. Για να σπάσουμε, όμως, πραγματικά αυτή τη συναίνεση θα χρειαστούμε περισσότερους αγώνες σαν αυτούς που βλέπουμε αυτές τις μέρες στη Γαλλία.