Οικονομία και Πολιτική

Ούτε μια, ούτε δυο αλλά 150 αλλαγές απαιτεί η Τρόικα, σύμφωνα με όσα αποκάλυψε η εφημερίδα Τα Νέα, για να κλείσει την αξιολόγηση. Η κυβέρνηση και τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης κάνουν λόγο για “ουρές” -που δεν είναι παρά ασήμαντες λεπτομέρειες αν συγκριθούν με τα τρία πακέτα (ασφαλιστικό, φορολογικό, πολυνομοσχέδιο) που ενέκρινε η Βουλή μέσα στις τελευταίες εβδομάδες για να ικανοποιήσει τους πιστωτές μας. “Μέσα στην εβδομάδα”, γράφουν Τα Νέα (30.5.2016), “θα κατατεθούν στη Βουλή τροπολογίες με τις οποίες θα διευθετούνται οι ουρές της αξιολόγησης”. 

 

Με οικονομικούς όρους οι μεταρρυθμίσεις αυτές είναι πράγματι “ουρές”: τα “οφέλη” τους μετριούνται σε εκατομμύρια για τον προϋπολογισμό -ένα κλάσμα των 5.4 δις που ελπίζει η κυβέρνηση να εξοικονομήσει συνολικά από τα νέα μέτρα. Οι συνέπειές τους, όμως, για τους εργάτες, τους συνταξιούχους και τους φτωχούς -τα συνήθη θύματα των απαιτήσεων της Τρόικας- μόνο ασήμαντες δεν θα είναι. 

 

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι συντάξεις που δίνονται “κατ΄ εξαίρεση” στα θύματα των εργατικών ατυχημάτων. Ο Κατρούγκαλος, κάτω από τον φόβο της κοινωνικής κατακραυγής, δεν τόλμησε να τις κόψει. Η Τρόικα, όμως, δεν έχει τέτοιες ευαισθησίες.  Η κάλυψη των εργαζομένων “έναντι εργατικού ατυχήματος” θα πρέπει να περάσει στις ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες -με πρόσθετη επιβάρυνση των ίδιων των εργαζομένων, εννοείται. Όπως γράφει η ιστοσελίδα enikos.gr,

“οι δανειστές ζητούν την απόσυρση του άρθρου 31 του νέου νόμου, που προβλέπει ότι σε περίπτωση εργατικού ατυχήματος το κράτος θα καταβάλλει στον ασφαλισμένο σύνταξη που θα ισούται τουλάχιστον με το διπλάσιο της εθνικής σύνταξης για την ασφάλιση 20 ετών, δηλαδή 768 ευρώ...

 

Υπό την απειλή της μη ολοκλήρωσης της αξιολόγησης... το κουαρτέτο μέσω της αποστολής 20σέλιδου προς την ηγεσία του υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης επιβάλλει τα ιδιωτικά ασφαλιστήρια συμβόλαια...”

 

Ένα δεύτερο παράδειγμα - μνημείο απανθρωπιάς- είναι η απαίτηση της Τρόικας να έχει η κατάργηση του ΕΚΑΣ αναδρομικό χαρακτήρα. Το ΕΚΑΣ -που κυμαινόταν από τα 30 ως τα 230 Ευρώ το μήνα, ανάλογα με τα συνολικά εισοδήματα των δικαιούχων- αποτελούσε μέχρι τώρα ένα από τα βασικά στηρίγματα των φτωχών ηλικιωμένων. Η κατάργησή του -μια από τις βασικές προϋποθέσεις του Τρίτου Μνημονίου- θα σημάνει για πολλούς από αυτούς την βύθιση στην απόλυτη φτώχεια. Αλλά αυτό δεν είναι αρκετό για τα αρρωστημένα μυαλά των “τεχνοκρατών” της Κομισιόν, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Για να κλείσουν την αξιολόγηση απαιτούν να επιστρέψουν οι συνταξιούχοι τα χρήματα που πήραν λόγω του ΕΚΑΣ από την αρχή του χρόνου μέχρι σήμερα. 

 

Κάποιες άλλες είναι απλά και μόνο παρανοϊκές: η Τρόικα απαιτεί, για παράδειγμα, την πώληση των “κόκκινων δανείων” που έχουν χορηγηθεί με εγγύηση του κράτους. Πρόκειται κυρίως για τα δάνεια των ΔΕΚΟ, ένα ποσό συνολικά γύρω στο 1,5 δισ Ευρώ. Το πρώτο πράγμα που θα κάνουν προφανώς τα funds που θα τα αγοράσουν θα είναι να καταφύγουν στα διεθνή δικαστήρια διεκδικώντας αποζημίωση από τον εγγυητή -δηλαδή το ελληνικό δημόσιο. Με άλλα λόγια αύξηση του δημόσιου χρέους κατά 1,5 δις ευρώ. 

 

Ύστερα είναι ο ΑΔΜΗΕ - ο “Ανεξάρτητος Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας”, ένα τμήμα της ΔΕΗ παλαιότερα που έγινε το 2011 “ανώνυμη εταιρεία”, θυγατρική κατά 100% της ΔΕΗ. Η θέληση της Τρόικας είναι απλή και ξεκάθαρη: πρέπει να πουληθεί. Η κυβέρνηση, όμως, φοβάται -καθόλου άδικα- τις αντιδράσεις των εργαζομένων. Το σχέδιο της προβλέπει τη μεταφορά του από τη ΔΕΗ στο Δημόσιο, το οποίο και θα παραμείνει ο κύριος μέτοχος (51%). Το υπόλοιπο 49% θα διατεθεί σε στρατηγικούς επενδυτές και το χρηματιστήριο. Η Τρόικα, όμως, αμφισβητεί ότι το σχέδιο αυτό θα πετύχει -δηλαδή θα καταφέρει να έχει τα αναμενόμενα αποτελέσματα για τα δημόσια ταμεία. Και ζητάει έναν “κόφτη”: μια νομοθετική δέσμευση που θα προβλέπει την αυτόματη ιδιωτικοποίησή του αν τα σχέδια της κυβέρνησης αποτύχουν.

 

Εκτός από όλα τα άλλα η Τρόικα απαιτεί και την κατάργηση της εξαίρεσης των “ειδικών μισθολογίων” από το γενικό πάγωμα που προβλέπει το Τρίτο Μνημόνιο. Ύστερα από απαίτηση του Καμένου η κυβέρνηση πέρασε ένα άρθρο που προβλέπει τη δυνατότητα να ξεπαγώσουν οι μισθοί των στρατιωτικών και των αστυνομικών μετά την 31 Δεκέμβρη 2016. Μπορεί για τους εργάτες και τους φτωχούς αυτό το ειδικό ενδιαφέρον της “κυβέρνησης της αριστεράς” για τα σώματα ασφαλείας να είναι πρόκληση. Για την Τρόικα, όμως, η επιμονή της στην κατάργηση της “εξαίρεσης” δεν έχει καμιά σχέση με την ισότητα και το δίκαιο μοίρασμα των “βαρών” μέσα στην κοινωνία. Έχει να κάνει με τους αριθμούς. Και ταυτόχρονα είναι ένα ακόμα “φτύσιμο” απέναντι στην κυβέρνηση του Τσίπρα: οι ισορροπίες σας, λέει τώρα η Τρόικα, είναι δικό σας πρόβλημα. 

 

Ο Τσακαλώτος διαμηνύει τώρα ότι 8 από τις 150 περίπου αλλαγές που ζητάει η Τρόικα (η επιστροφή του ΕΚΑΣ, τα “κόκκινα δάνεια” των ΔΕΚΟ, ο ΑΔΜΗΕ κλπ) αποτελούν “κόκκινες γραμμές” για την κυβέρνηση και δεν πρόκειται να εφαρμοστούν. Το τι απέγιναν οι προηγούμενες “κόκκινες γραμμές” του ΣΥΡΙΖΑ αυτό προφανώς κανένας δεν το έχει ξεχάσει. Όσοι τρέφουν ακόμα αυταπάτες θα πρέπει να κρατούν μικρό καλάθι. Ή να μην κρατάνε κανένα καλάθι, για να είμαστε πιο ακριβείς. 

 

Η κυβέρνηση παρουσιάζει σαν μεγάλη επιτυχία τα αποτελέσματα του Eurogroup της περασμένης Τρίτης. “Αυτό που πετύχαμε”, έλεγε σε μια ραδιοφωνική του συνέντευξη ο Δημήτρης Παπαδημούλης (Ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ), “είναι ότι υπήρξε μια δέσμευση για το χρέος και ένας κόφτης για το χρέος… Επίσης, περιγράφηκε και ο μηχανισμός. Δεν έχουμε τώρα μια γενική και αόριστη υπόσχεση όπως το 2012, που δυστυχώς και αυτή έμεινε αναξιοποίητη… Σας θυμίζω ότι ο Σαμαράς ζητούσε πιστοποιητικό βιωσιμότητας. Τώρα έχουμε οδικό χάρτη.”

 

Πρόκειται για ανέκδοτο. Πρώτον, όπως δείχνουν οι 150 τροπολογίες η αξιολόγηση δεν έχει κλείσει ακόμα. Η Τρόικα θα αξιοποιήσει κάθε εκβιασμό, μέχρι το παρά πέντε, για να πάρει όσα περισσότερα μπορεί. Δεύτερον ακόμα και αν κλείσει η αξιολόγηση, η Ελλάδα δεν θα πάρει τώρα παρά μόνο μια υποδόση της δόσης -7,5 δις, σχεδόν ακριβώς όσα χρειάζονται για να ξεπληρωθούν οι άμεσες υποχρεώσεις μας προς την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. 

 

Και τα πράγματα είναι ακόμα πιο θολά όσον αφορά τη διαπραγμάτευση για το χρέος. Είναι αλήθεια ότι το Eurogroup παραδέχτηκε, για πρώτη φορά επίσημα, ότι το ελληνικό χρέος είναι “μη βιώσιμο”. Το 2015 το δημόσιο χρέος της Ελλάδας έκλεισε στα 325 δισεκατομμύρια Ευρώ, ένα ποσό που αντιστοιχούσε στο 182% του ΑΕΠ της χώρας. Φέτος οι προβλέψεις μιλάνε για 342 δισεκατομμύρια ή 192% του ΑΕΠ. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου το χρέος, αν δεν παρθούν μέτρα ελάφρυνσης, θα μετατραπεί σε “χιονοστιβάδα” μέσα στα επόμενα χρόνια -όσο σκληρά μέτρα λιτότητας και αν καταφέρουν να επιβάλλουν οι κυβερνήσεις: θα υποχωρήσει προσωρινά μόνο μέσα στα επόμενα χρόνια για να απογειωθεί ξανά μετά το 2030. Το 2060 θα έχει φτάσει στο 300% του ΑΕΠ. Όσο για το κόστος εξυπηρέτησης του, θα εκτιναχθεί στο 67% του ΑΕΠ το 2060.

 

Μπορεί αυτές οι προεκτάσεις μισό αιώνα μπροστά να μοιάζουν γελοίες σήμερα -και είναι σε μεγάλο βαθμό, ιδιαίτερα αν αναλογιστεί κανείς την “επιτυχία” που έχουν οι προβλέψεις των οικονομολόγων και ιδιαίτερα των οικονομολόγων του ΔΝΤ. Αλλά παύουν να είναι γελοίες όταν γίνονται οδηγός για το που θα μπει ο “πήχης” των απαιτήσεων της Τρόικας σε σχέση με τα ελλείμματα, το πρωτογενές πλεόνασμα και το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους σήμερα.

 

Ποια ήταν λοιπόν η “επιτυχία” για την οποία κοκορεύεται ο Παπαδημούλης; Πρώτον η όποια ελάφρυνση του χρέους θα πραγματοποιηθεί μετά το 2018 και την επιτυχή ολοκλήρωση του προγράμματος, δηλαδή του Τρίτου Μνημονίου. Δηλαδή πρώτα θυσίες και ύστερα βλέπουμε.

 

Δεύτερον, το μόνο που περιγράφει αυτό που ονομάζει "οδικός χάρτης" ο Παπαδημούλης είναι ένα ανώτατο πλαφόν στα έξοδα εξυπηρέτησης του χρέους. Ποιο είναι αυτό το πλαφόν: 15% του ΑΕΠ μεσοπρόθεσμα, 20% του ΑΕΠ μακροπρόθεσμα. Για να έχει κανείς ένα μέτρο σύγκρισης: την περίοδο 1995-2008 η Ελλάδα δαπάνησε κατά μέσο όρο το 3% του ΑΕΠ για την παιδεία και το 4.5% του ΑΕΠ για την Υγεία. Το 2014, η Ελλάδα ξόδεψε για τη μισθοδοσία όλων των δημοσίων υπαλλήλων το 12% του ΑΕΠ. Τα άμεσα έσοδα από τον Τουρισμό -τη "βαριά βιομηχανία" της Ελλάδας- ήταν την περασμένη χρονιά 13,3 δις Ευρώ, δηλαδή 7,6% του ΑΕΠ. Η κυβέρνηση πανηγυρίζει, με άλλα λόγια, για ένα πλαφόν που ισούται με τρεις φορές τα έσοδα από τον Τουρισμό ή τέσσερις φορές τη συνολική δαπάνη για την υγεία ή 7 φορές τον προϋπολογισμό για την παιδεία. 

 

Στην πραγματικότητα το ίδιο το πλαφόν δεν έχει απολύτως κανένα νόημα. Τα περισσότερα κράτη της Ευρώπης έχουν ένα ετήσιο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους μέσα στα όρια του 15% - 20%. Ακόμα και η Ελλάδα: το 2015 το άθροισμα των τόκων και των χρεολυσίων, των δανείων που επιστρέψαμε, ήταν 18,6%. Τα χρεολύσια, κατά κανόνα, απλά ανακυκλώνονται από τους ίδιους τους δανειστές - ξεπληρώνονται, δηλαδή με νέα δάνεια από τις τράπεζες, με το συνηθισμένο επιτόκιο. Στην περίπτωση της Ελλάδας, όμως, ο δανειστής δεν είναι οι τράπεζες. Είναι η Τρόικα. Και η Τρόικα ανακυκλώνει τα δάνειά της μόνο με νέα μνημόνια.