Υπήρχαν δυο βασικοί λόγοι για αυτή την σχετική ηρεμία. Ο πρώτος ήταν ο ίδιος ο χαρακτήρας της συνόδου: οι τελικές αποφάσεις δεν επρόκειτο, έτσι και αλλιώς, να παρθούν την περασμένη βδομάδα. Οι διαφωνίες και υπήρξαν και αποτυπώθηκαν -με την γνωστή, συγκαλυμμένη διάλεκτο της Κομισιόν και του Συμβουλίου των Αρχηγών- στο κείμενο που έδωσαν στη δημοσιότητα. Οι μεγάλες αποφάσεις , όμως, αναβλήθηκαν για τα τέλη του Μάρτη. Το ίδιο και οι μεγάλοι καυγάδες.
Ο δεύτερος λόγος, αυτός που εξασφάλισε και την δυνατότητα αυτής της αναβολής, ήταν η σχετική ηρεμία που μοιάζει να κυριαρχεί όλες τις προηγούμενες μέρες στις «αγορές». Τα spread της Ελλάδας και της Πορτογαλίας βρίσκονται εδώ και δέκα περίπου μέρες σε καθοδική πορεία. Τα Ευρωπαϊκά χρηματιστήρια ανεβαίνουν. Ακόμα και το «δικό μας» χρεωκοπημένο ΧΑΑ (Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών, η παλιά Σοφοκλέους) έχει πάρει την ανηφόρα: από τις 1350 μονάδες στις αρχές Γενάρη, ο γενικός δείκτης έφτασε την περασμένη Παρασκευή στις 1650.
Και το ευρώ ανεβαίνει. Και οι «αγορές» εκτιμούν ότι θα συνεχίσει να ανεβαίνει. Στις διεθνείς χρηματαγορές τα στοιχήματα -ναι αυτό κάνουν στις χρηματαγορές, στοιχηματίζουν ιλιγγιώδη ποσά στην άνοδο ή την πτώση των ισοτιμιών του ενός νομίσματος σε σχέση με το άλλο- υπέρ του ευρώ ξεπέρασαν την περασμένη βδομάδα τα στοιχήματα υπέρ του δολαρίου.
«Τα στοιχεία από την Αγορά Εμπορευμάτων του Σικάγο, που θεωρείται σαν ένας δείκτης για την δραστηριότητα των hedge funds (των μεγάλων, κερδοσκοπικών αμοιβαίων κεφαλαίων)”, έγραφε πριν από λίγες μέρες η εφημερίδα Financial Times, “δείχνουν ότι οι επενδυτές αγόρασαν ευρώ αξίας 8 δισεκατομμυρίων δολαρίων το τελευταίο επταήμερο... ένα ποσό ρεκόρ για περίοδο μιας εβδομάδας... Αυτό σημαίνει ότι οι κερδοσκοπικές θέσεις μεταστράφηκαν από τα 7.4 δις δολάρια σε στοιχήματα ότι το ευρώ θα πέσει έναντι του δολαρίου... σε 688 εκατομμύρια δολάρια σε στοιχήματα ότι το κοινό νόμισμα θα ανέβει. Τα νούμερα αυτά καταγράφουν μόνο ένα μικρό κομμάτι του τζίρου που γίνεται στις παγκόσμιες χρηματαγορές».
Τι έγινε; Τα «καταφέραμε»; Πείστηκαν οι «αγορές» από την αποφασιστικότητα των ηγετών μας; Φέρνουν οι «θυσίες» μας αποτέλεσμα;
Τίποτα από όλα αυτά. Για την ακρίβεια ακριβώς το αντίθετο συμβαίνει. Ο πρώτος λόγος για τον οποίο οι «επενδυτές» επιστρέφουν στις αγορές της Ευρώπης είναι η αναταραχή στην Αίγυπτο, την Τυνησία και τις άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής. Οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης της Κίνας, της Ινδίας και των άλλων αναδυόμενων αγορών είχαν δελεάσει τα τελευταία χρόνια τα πιο μεγάλα κερδοσκοπικά κεφάλαια του πλανήτη, που έτρεξαν να «επενδύσουν» δισεκατομμύρια δολάρια σε κάθε λογής «ευκαιρίες» -από τα κρατικά ομόλογα, μέχρι την εξαγορά επιχειρήσεων και το χρηματιστήριο. Τώρα, όμως, με ην Πλατεία Ταχρίρ γεμάτη καθημερινά με εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτές, οι «επενδυτές» έχουν αρχίσει να αναζητούν, έντρομοι, πιο ασφαλή καταφύγια για τα κεφάλαιά τους. Και μπροστά στην Αίγυπτο του Μουμπάρακ ακόμα και η Ελλάδα του ΓΑΠ μοιάζει με ακλόνητο βράχο σήμερα.
Αλλά υπάρχει και ένας δεύτερος λόγος γιατί προτιμάνε την Ευρώπη: η πίστη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα τους δώσει τελικά πραγματικά όλα αυτά που επιδιώκουν.
“Κουρελόχαρτα”
Ένα από τα πράγματα που μοιάζει ότι έχουν ήδη συμφωνήσει, τουλάχιστον «επί της αρχής» οι αρχηγοί στις Βρυξέλλες είναι η «ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF), κατά τρόπο που θα εξασφαλίζεται η αναγκαία ελαστικότητα του Ταμείου και η ικανότητά του να παρέχει την κατάλληλη στήριξη». Οι ηγέτες της Ευρώπης συμφώνησαν, όπως όλα δείχνουν, να χρησιμοποιήσουν ένα μεγάλο μέρος από τα 750 δις της «ομπρέλας ασφαλείας» για να επαναγοράσουν ομόλογα των υπερχρεωμένων χωρών σαν την Ελλάδα και την Ιρλανδία «κοψοχρονιά» από τη δευτερογενή αγορά. Με απλά λόγια οι Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζεται να ανταλλάξει τα «κουρελόχαρτα» (γιατί κουρελόχαρτα θεωρούνται σήμερα τα ελληνικά ομόλογα) που έχουν οι κερδοσκόποι στα χέρια τους με «ζεστό» χρήμα. Καθόλου παράξενο η ζήτηση για αυτά τα κουρελόχαρτα έχει αρχίσει να ανεβαίνει. Και τα spread να πέφτουν.
Το ερώτημα είναι απλό: μέχρι πότε; Γιατί το «θαύμα» δεν πρόκειται να κρατήσει για πάντα. Το να στηρίζεσαι σε κερδοσκοπικά κεφάλαια -που έρχονται και φεύγουν με το πάτημα ενός κουμπιού στον υπολογιστή- απέχει πολύ από την επιτυχία. Για την ακρίβεια απέχει τόσο ακριβώς όσο και μια παραφουσκωμένη τσιχλόφουσκα από μια σιδερένια μπάλα.
Η κρίση που μαστίζει σήμερα την Ελλάδα, την Ευρώπη και τον πλανήτη ολόκληρο έχει τις ρίζες της στην πραγματική οικονομία -στην ίδια την παραγωγή. Οι φούσκες -του χρηματιστήριου, της νέας τεχνολογίας, της γης και των φτηνών στεγαστικών δανείων- κατάφεραν να συγκαλύψουν την προηγούμενη δεκαετία το πρόβλημα, μόνο και μόνο, όμως, για να εμφανιστεί τώρα ξανά ακόμα πιο άγριο και απειλητικό. Μόνο ένας πραγματικός βλάκας θα μπορούσε να παρουσιάσει την κερδοσκοπία και τις φούσκες σαν «διέξοδο». ’Η ένας απατεώνας.
’Η ένας Παπανδρέου και ένας Παπακωνσταντίνου.