Αγριες συγκρούσεις ανάμεσα στις δυνάμεις ασφαλείας και τους διαδηλωτές, που πλημμύρισαν για μια ακόμα φορά τους δρόμους της Τεχεράνης, ξέσπασαν στο Ιράν την Πέμπτη 30 Ιούλη.
Το επίκεντρο των συγκρούσεων ήταν το νεκροταφείο Μπεχέστ-ε Ζαχρά στη νότια Τεχεράνη. Χιλιάδες άνθρωποι, άντρες και γυναίκες, νέοι και ηλικιωμένοι, είχαν συγκεντρωθεί εκεί για να τιμήσουν την Νεντά Αγκά Σολτάν, μια 27χρονη φοιτήτρια που δολοφονήθηκε από τις σφαίρες της αστυνομίας στη μεγάλη διαδήλωση της 20ης Ιούνη. Η αστυνομία επιτέθηκε με δακρυγόνα στη συγκέντρωση. Αστυνομικοί με πολιτικά χτυπούσαν τους διαδηλωτές με γκλομπ ενώ αυτόπτες μάρτυρες έλεγαν στα διεθνή πρακτορεία ότι άκουσαν και πυροβολισμούς. Ο Μιρ-Χοσεϊν Μουσαβί, ο ηγέτης της αντιπολίτευσης, προσπάθησε να φτάσει στον χώρο της συγκέντρωση, αλλά απομακρύνθηκε βίαια από την αστυνομία.
Το Ιράν συνταράσσεται από τις αρχές του Ιούνη από τις μεγαλύτερες και σοβαρότερες ταραχές των τελευταίων 30 ετών, από την εποχή της επανάστασης του 1979 που ανέτρεψε το μισητό καθεστώς του Σάχη. Η αφορμή για το ξέσπασμα των ταραχών ήταν τα αποτελέσματα των προεδρικών εκλογών που σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία ανέδειξαν νικητή, με συντριπτική διαφορά, τον Μαχμούτ Αχμαντινετζάντ, τον σκληροπυρηνικό απερχόμενο πρόεδρο. Τα αποτελέσματα ήταν εμφανώς νοθευμένα. Ο Μουσαβί ισχυρίζεται ότι ο Αχμαντινετζάντ του έκλεψε προκλητικά τη νίκη και όπως όλα δείχνουν έχει μάλλον δίκαιο. Σε 50 εκλογικές περιοχές η συμμετοχή ξεπέρασε το 100% ενώ τα εκλογικά τμήματα όπου η αντιπολίτευση έχει δύναμη ξέμειναν αμέσως από ψηφοδέλτια.
Αλλά ο κόσμος στο Ιράν δεν διαδηλώνει απλά και μόνο για να φέρει τον Μουσαβί στην εξουσία: ο Μουσαβί, που θεωρείται σήμερα “μεταρρυθμιστής” ήταν μέχρι τον θάνατο του Αγιατολάχ Χομεϊνί το 1989, στην πιο σκληρή περίοδο του ισλαμικού καθεστώτος, πρωθυπουργός της χώρας. Οι εκλογές έγιναν η αφορμή για να εκφραστεί δυναμικά η οργή του κόσμου ενάντια σε ένα καθεστώς που στο όνομα της υπεράσπισης των αξιών του Ισλάμ εκμεταλλεύεται και καταπιέζει άγρια την εργατική τάξη και τη νεολαία της χώρας.
Η Δύση προσπαθεί να παρουσιάσει τις κινητοποιήσεις που συνταράσσουν εδώ και πενήντα μέρες το Ιράν σαν μια “χρωματιστή επανάσταση” -σαν ένα “κίνημα” των φιλοδυτικών μεσαίων στρωμάτων στο πρότυπο της αποτυχημένης “επανάστασης των Κέδρων” του Λιβάνου. Πρόκειται για ένα τεράστιο ψέμα: οι δεκάδες χιλιάδες που διαδηλώνουν στο κέντρο της Τεχεράνης και στις άλλες μεγάλες πόλεις του Ιράν είναι οι ίδιοι άνθρωποι που ξεχύθηκαν ξανά και ξανά μαζικά στους δρόμους για να διαδηλώσουν ενάντια στον πόλεμο του Ιράκ και του Αφγανιστάν. Στις διαδηλώσεις δεν υπάρχει ούτε ένα πλακάτ ούτε ένα σύνθημα που να υποστηρίζει με οποιονδήποτε τρόπο τις ΗΠΑ ή τη Δύση.
Η δυναμική του κινήματος τρομοκράτησε την άρχουσα τάξη του Ιράν. Η αστυνομία επιτέθηκε άγρια στους διαδηλωτές: επίσημα οι νεκροί φτάνουν τους 20. Ανεπίσημα ο αριθμός τους είναι πολύ μεγαλύτερος. Η κυβέρνηση εξαπέλυσε ένα όργιο καταστολής: διαδηλωτές, φοιτητές, ακαδημαϊκοί, μπλόγκερς -οποιοσδήποτε τόλμησε να εκφραστεί υπέρ των κινητοποιήσεων βρέθηκε στο στόχαστρο της αστυνομίας. Πάνω από 2000 συνελήφθησαν, βασανίστηκαν και κλείστηκαν στις φυλακές. Τουλάχιστον δυο άνθρωποι έχουν πεθάνει από τα βασανιστήρια στα χέρια της αστυνομίας μέχρι σήμερα.
Ενταση
Αλλά δεν είναι μόνο η κυβέρνηση που έχει τρομοκρατηθεί από την ένταση των συγκρούσεων. Οι ίδιοι οι ηγέτες της αντιπολίτευσης, που ανήκουν όλοι τους, όπως και τα μέλη της κυβέρνησης, στον σκληρό εσωτερικό πυρήνα της άρχουσας τάξης, έτρεξαν αμέσως να αποστασιοποιηθούν από τα γεγονότα στους δρόμους.
Ο Χασεμί Ραφτσανζανί, ένας πρώην πρόεδρος της χώρας που έχει ταχθεί στο πλευρό του Μουσαβί, κατήγγειλε τις κινητοποιήσεις σαν “περιστατικά που είναι τα αποτελέσματα περίπλοκων συνομωσιών σκοτεινών κύκλων με στόχο την δημιουργία διαφορών και διαίρεσης ανάμεσα στον λαό και το σύστημα”. Και ο Μουσαβί κάλεσε τους διαδηλωτές να γυρίσουν στα σπίτια τους. Οι οπαδοί του, είπε, θα πρέπει να παίρνουν μέρος μόνο σε “νόμιμες” κινητοποιήσεις -κινητοποιήσεις που έχει καλέσει ο ίδιος τουλάχιστον μια βδομάδα πριν και που έχουν την έγκριση των “αρχών”.
Η γραμμή αυτή της αυτοσυγκράτησης, όμως, αποδεικνύεται τώρα αδύνατη. Από τη μια το ίδιο το καθεστώς του Αχμαντινετζάντ μοιάζει αποφασισμένο να μην αφήσει ούτε μια σπιθαμή στην αντιπολίτευση. Χιλιάδες διαδηλωτές και οπαδοί του Μουσαβί βρίσκονται στις φυλακές, κατηγορούμενοι για βαριά εγκλήματα. Κάτω από την διεθνή κατακραυγή κάποιοι έχουν αρχίσει να αφήνονται ελεύθεροι -αλλά για να μην υπάρξει καμιά αίσθηση υποχωρητικότητας το καθεστώς ξεκίνησε το περασμένο Σάββατο τις δίκες των “αντιφρονούντων”. Την ίδια στιγμή το υπουργείο Εσωτερικών γυρίζει μόνιμα πίσω όλες τις αιτήσεις της αντιπολίτευσης για οργάνωση μιας “νόμιμης συγκέντρωσης”.
Η οργή του κόσμου, όμως, δεν έχει εκτονωθεί. Με τα “επίσημα” κανάλια κλειστά ο κόσμος βρήκε άλλους τρόπους να εκφράσει τον θυμό του: τις θρησκευτικές συγκεντρώσεις -την ίδια ακριβώς διέξοδο δηλαδή που είχε βρει και ο κόσμος στο αμερικανοκρατούμενο Ιράκ. Αν δεν μπορούσαν να συγκεντρωθούν στο κέντρο της Τεχεράνης, μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τις προσευχές της Παρασκευής, τις εκδηλώσεις στα μοναστήρια και τα μνημόσυνα των θυμάτων στα νεκροταφεία για να διαδηλώσουν την οργή τους.
Το καθεστώς βαδίζει πάνω σε τεντωμένο σκοινί. Τη δεκαετία του 1970 ο Σάχης είχε καταφύγει σε ένα παρόμοιο σύστημα τρομοκρατίας για να εμποδίσει την επανάσταση που ερχόταν. Όπως και τώρα έτσι και τότε ο κόσμος άρχισε να χρησιμοποιεί τις θρησκευτικές τελετές -και ιδιαίτερα τις κηδείες και τα μνημόσυνα των θυμάτων της κρατικής τρομοκρατίας- για να εκφράσει την οργή του και το μίσος του απέναντι στον “Μεγαλειότατο Αυτοκράτορα Παχλαβί”. Στις 16 Ιανουαρίου του 1979 ο Σάχης εγκατέλειψε τρέχοντας για πάντα τη χώρα.
Την Τετάρτη στις 5 Αυγούστου ο Αχμαντινετζάντ ετοιμάζεται να ορκιστεί για μια δεύτερη τετραετία πρόεδρος του Ιράν. Το πότε και πως θα λήξει η δεύτερη αυτή θητεία του κανένας δεν μπορεί να προβλέψει. Οι πιθανότητες, όμως, ότι να λήξει ύστερα από τέσσερα χρόνια ομαλά είναι, μάλλον, πολύ μικρές.