Δεν γνωρίζουμε πώς θα επιλυθεί ο πόλεμος στο Ιράν. Ωστόσο, είναι ήδη προφανές ότι πρόκειται για ένα γεγονός παγκόσμιας ιστορικής σημασίας. Μια μεσαίου βεληνεκούς δύναμη έφερε σε αδιέξοδο δύο στρατιωτικούς γίγαντες – τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ. Δεν θα μπορούσε να υπάρχει πιο σαφές σημάδι της μεταβαλλόμενης ισορροπίας της οικονομικής και στρατιωτικής ισχύος και της επακόλουθης παρακμής του αμερικανικού ιμπεριαλισμού.
Αρχίζουμε να διαπιστώνουμε τις γεωπολιτικές συνέπειες. Την περασμένη εβδομάδα τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) ανακοίνωσαν την αποχώρησή τους από τον Οργανισμό Εξαγωγών Πετρελαιοπαραγωγικών Χωρών (ΟΠΕΚ). Η Σαουδική Αραβία, ηγέτιδα του ΟΠΕΚ, και τα ΗΑΕ είναι τα δύο κυρίαρχα κράτη του Κόλπου. Όπως και τα υπόλοιπα, είναι αυταρχικά καθεστώτα που έχουν πλουτίσει θεαματικά χάρη στα αποθέματα ορυκτών καυσίμων τους και παραδοσιακά εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την αμερικανική στρατιωτική προστασία.
Ωστόσο, υπάρχουν αυξανόμενες διαφορές – στην πραγματικότητα ανταγωνισμοί – μεταξύ των Σαουδαράβων και των Εμιράτων. Καθώς ο Κόλπος εξελισσόταν τις προηγούμενες δεκαετίες σε σημαντικό κέντρο του παγκόσμιου καπιταλισμού, τα ΗΑΕ μετατράπηκαν σε κρίσιμο κόμβο μεταφορών, αναψυχής και χρηματοοικονομικών δραστηριοτήτων. Κατά συνέπεια, διαθέτουν μια οικονομία διαφορετική από εκείνη της Σαουδικής Αραβίας, η οποία παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από το πετρέλαιο.
Ο πρίγκιπας της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν (MBS) επιδιώκει να μειώσει αυτή την εξάρτηση. Ωστόσο, πρέπει να διατηρήσει την τιμή του πετρελαίου σε σχετικά υψηλά επίπεδα – γύρω στα 80 δολάρια το βαρέλι – για να χρηματοδοτήσει τις απαραίτητες επενδύσεις. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να δεσμεύσει τον ΟΠΕΚ να περιορίσει την παραγωγή, προκειμένου να στηρίξει τις τιμές.
Τα ΗΑΕ έχουν ενοχληθεί από αυτή την πολιτική. Διαθέτουν πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα και σχετικά χαμηλό κόστος παραγωγής. Η αποχώρηση από τον ΟΠΕΚ θα δώσει στα ΗΑΕ την ελευθερία να αυξήσουν την παραγωγή. Οι Σαουδάραβες έχουν επίσης ψηφίσει νόμους που αποσκοπούν στο να αναγκάσουν τις πολυεθνικές εταιρείες να μεταφέρουν τα περιφερειακά τους κεντρικά γραφεία στο έδαφός τους ως προϋπόθεση για τη συμμετοχή σε διαγωνισμούς για κυβερνητικές συμβάσεις. Αυτό αποτελεί απειλή για τον εταιρικό παράδεισο της πόλης-κράτους του Ντουμπάι στα ΗΑΕ.
Όμως η σύγκρουση είναι εξίσου γεωπολιτική όσο και οικονομική. Η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ είναι υπο-ιμπεριαλιστικές δυνάμεις που ανταγωνίζονται για την κυριαρχία στην ευρύτερη περιοχή τους. Υποστηρίζουν διαφορετικές πλευρές στους αιματηρούς πολέμους που διαλύουν δύο γειτονικές χώρες, την Υεμένη και το Σουδάν. Στα τέλη του περασμένου έτους, οι Σαουδάραβες ανάγκασαν τα ΗΑΕ να αποσύρουν τα στρατεύματά τους από την Υεμένη, η οποία συνορεύει με τη Σαουδική Αραβία.
Ο πόλεμος με το Ιράν έχει επιδεινώσει σημαντικά αυτή τη σύγκρουση. Ιρανικοί πύραυλοι και drones έπληξαν όλα τα κράτη του Κόλπου. Ωστόσο, τα ΗΑΕ δέχθηκαν πάνω από 2.800 πυραύλους και drones, πολύ περισσότερους από οπουδήποτε αλλού, ακόμη και από το Ισραήλ. Αυτό αντανακλά τη στενή σχέση των ΗΑΕ με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.
Τα ΗΑΕ ήταν ένα από τα μόλις τέσσερα μουσουλμανικά κράτη που υπέγραψαν τις Συμφωνίες του Αβραάμ το 2020, αναγνωρίζοντας το Ισραήλ. Από τότε, η συνεργασία με το Ισραήλ έχει ενταθεί. Σύμφωνα με τους Financial Times, το Ισραήλ τους έστειλε εσπευσμένα οπλικά συστήματα και το προσωπικό που τα χειρίζεται, προκειμένου να βοηθήσει στην άμυνα των ΗΑΕ από τους ιρανικούς βομβαρδισμούς. «Δεν πρόκειται για μικρό αριθμό στρατιωτών στο έδαφος» αναφέρει κάποιος που γνωρίζει το θέμα. Αεροσκάφη των ΗΑΕ ενδέχεται να έχουν συμμετάσχει στους βομβαρδισμούς κατά του Ιράν.
Οι Σαουδάραβες, αντίθετα, φιλοδοξούν να ηγηθούν του μουσουλμανικού κόσμου. Η γενοκτονία στη Γάζα έχει επομένως καταστήσει αδύνατη την αναγνώριση του Ισραήλ από τον Μπιν Σαλμάν. Η περιφερειακή πολεμική εκστρατεία του Μπέντζαμιν Νετανιάχου ώθησε τη Σαουδική Αραβία να υπογράψει αμυντική συμφωνία με το Πακιστάν. Ίσως ελπίζει ότι αυτή η σύνδεση με μια πυρηνική δύναμη θα αποθαρρύνει το Ισραήλ.
Το Πακιστάν έχει αναλάβει τον ρόλο του μεσολαβητή στις ειρηνευτικές συνομιλίες μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν. Εν τω μεταξύ, οι Σαουδάραβες προωθούν την κατάπαυση του πυρός στο Λίβανο. Η Τουρκία και η Αίγυπτος, όπως και οι Σαουδάραβες, αντιμετωπίζουν με όλο και μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα το Ισραήλ. Η ρήξη με τον ΟΠΕΚ υποδηλώνει ότι τα ΗΑΕ ενισχύουν τους δεσμούς τους με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Έδειξαν την ενόχλησή τους για τον ρόλο του Πακιστάν ως μεσολαβητή στην ειρήνη ακυρώνοντας ένα δάνειο ύψους 3,5 δισ. δολαρίων. Το δάνειο αυτό αντικαταστάθηκε αμέσως από τη Σαουδική Αραβία.
Ένας από τους πιο συμπαγείς στόχους της διακυβέρνησης Τραμπ είναι να αυξηθεί το μερίδιο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου που βρίσκεται υπό τον άμεσο ή έμμεσο έλεγχο των ΗΠΑ, να ενισχυθεί η παραγωγή και να μειωθούν οι τιμές. Τα σχέδια των Εμιράτων για «drill, baby, drill» είναι μουσική στα αυτιά του Τραμπ. Το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ ενδέχεται να παρατείνει τη συμφωνία ανταλλαγής δολαρίων με τα ΗΑΕ.
Η αποτυχία του Πενταγώνου να προστατεύσει τους Άραβες συμμάχους της Ουάσιγκτον τους ωθεί να στραφούν αλλού, ενώ το Πακιστάν αποτελεί μακροχρόνιο σύμμαχο της Κίνας. Οι Σαουδάραβες, χωρίς να διακόψουν τις σχέσεις τους με τις ΗΠΑ, έχουν πλησιάσει την Κίνα και συνεργάζονται με τη Ρωσία στο πλαίσιο του καρτέλ «ΟΠΕΚ+». Εν τω μεταξύ, η Ινδία, περιφερειακή αντίπαλος του Πακιστάν, υποστήριξε σθεναρά την αμερικανο-ισραηλινή εκστρατεία κατά του Ιράν. Δεν πρόκειται ακόμη για παγιωμένα μπλοκ, αλλά οι ρωγμές στο παγκόσμιο σύστημα διευρύνονται.
• Ο Άλεξ Καλλίνικος θα είναι ομιλητής στο τετραήμερο Μαρξισμός 2026 στις 21-24 Μάη