Η περίοδος όπου η κυβέρνηση μπορούσε να “εξαγοράζει” κοινωνική ειρήνη είναι πλέον παρελθόν για τη Σερβία. Ύστερα από εννέα χρόνια άγριων ιδιωτικοποιήσεων, υποβάθμισης των εργατικών δικαιωμάτων και μιας καλπάζουσας ανεργίας, με ένα εκατομμύριο άνεργους σε μια χώρα με πληθυσμό λίγο πάνω από τα επτά εκατομμύρια, η αντίσταση της εργατικής τάξης ενάντια στον νεοφιλελευθερισμό όλων των διαδοχικών κυβερνήσεων έχει αρχίσει πια να ορθώνει το ανάστημά της.
Η περίοδος που ακολούθησε την επανάσταση της 5 Οκτώβρη του 2000 συνοδεύτηκε από ελπίδες ότι το καινούργιο “δημοκρατικό μπλοκ” που είχε αναδειχθεί στην εξουσία θα έφερνε θετικές αλλαγές στη σερβική κοινωνία -αυτός ήταν και ο λόγος γιατί η εργατική τάξη είχε συνταχθεί τότε με τις διαδηλώσεις διαμαρτυρίας αναγκάζοντας τελικά τον Μιλόσεβιτς να αποδεχθεί το αποτέλεσμα των εκλογών και να εγκαταλείψει την εξουσία.
Αμέσως μετά η νέα κυβέρνηση προώθησε τη νεοφιλελεύθερη ατζέντα της -ιδιωτικοποιώντας της δημόσιες επιχειρήσεις και ανοίγοντας την οικονομία στη διεθνή αγορά. Οι ήδη βαθιές κοινωνικές ανισότητες άρχισαν να βαθαίνουν ακόμα περισσότερο. Παρόλα αυτά η κοινωνική ειρήνη μπορούσε να εξασφαλίζεται χάρη στα τεράστια διεθνή δάνεια και τις ξένες άμεσες επενδύσεις (ΞΑΕ). Οι εργατικές διαμαρτυρίες ήταν αμυντικές και συνήθως περιορισμένες σε τοπικό επίπεδο -πράγμα που σήμαινε ότι ήταν σχετικά εύκολο για την κυβέρνηση να τις διαλύσει με ψεύτικες υποσχέσεις και συμβολικές οικονομικές παροχές.
Η παγκόσμια καπιταλιστική κρίση, όμως, τίναξε στον αέρα αυτή τη λογική. Οι ΞΑΕ χρησιμοποιήθηκαν σπάνια μόνο για να διευρύνουν ή έστω και να αναγεννήσουν τον πραγματικό παραγωγικό τομέα. Όσο οι διεθνείς χρηματαγορές ήταν σχετικά σταθερές και πρόθυμες να δανείσουν και όσο υπήρχε ακόμα αρκετή δημόσια περιουσία για να πουληθεί οι ηγέτες μας μπορούσαν, πάνω κάτω, να συνεχίσουν να κάνουν “μπίζνες” σύμφωνα με τα σχέδιά τους. Μόλις, όμως, οι στρόφιγγες του χρήματος στέρεψαν τα πράγματα άλλαξαν.
Η κυβέρνηση αναγκάστηκε να διαπραγματευθεί με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) για να εξασφαλίσει ένα δάνειο 3 δισεκατομμυρίων ευρώ. Σε αντάλλαγμα οι μισθοί και οι συντάξεις πάγωσαν ενώ η συζήτηση για νέες στρατηγικές επίθεσης ενάντια στο επίπεδο διαβίωσης της εργατικής τάξης έχει φουντώσει. Πάνω από 200.000 άνθρωποι βρέθηκαν ξαφνικά χωρίς ιατροφαρμακευτική περίθαλψη την 1 Ιούλη.
Αντίσταση
Από τα τέλη του 2008 ο αριθμός των απεργιών έχει αρχίσει να ανεβαίνει. Το πρώτο σημείο καμπής ήρθε στα τέλη του Απρίλη όταν στο μέσο μιας σειράς απεργιών πείνας που συγκλόνισαν τα βιομηχανικά κέντρα της Σερβίας ένας απεργός κλωστοϋφαντουργός έκοψε, μπροστά στις κάμερες της τηλεόρασης το δάχτυλό του και το έφαγε. Ύστερα από αυτό οι απελπισμένες πράξεις αυτοκαταστροφής άρχισαν να δίνουν τη θέση τους σε πιο μαχητικές, συλλογικές και επιθετικές μορφές πάλης -μπλοκάρισμα δρόμων, αυτοκινητοδρόμων και σιδηροδρομικών γραμμών και καταλήψεις δημαρχείων και εργοστασίων.
Αυτή τη στιγμή υπάρχουν περίπου 30 απεργίες στη Σερβία.
Τον Ιούλη είχαμε την πρώτη κατάληψη διαρκείας εργοστασίου όταν οι εργάτες πήραν τον έλεγχο του εργοστασίου της Ikarbus, της μεγαλύτερης βιομηχανίας λεωφορείων της νοτιοανατολικής Ευρώπης, απαιτώντας αυξήσεις και παραγωγικές επενδύσεις.
Από τον περασμένο Οκτώβρη που η Ikarbus ιδιωτικοποιήθηκε, οι μισθοί έχουν μειωθεί κατά 30% ενώ οι εργάτες εισέπραξαν τον μισθό του Φεβρουαρίου τον Μάη. Και σαν να μην έφταναν αυτά το νέο αφεντικό θέλει να απολύσει τους 490 από τους 720 εργάτες. Οι τραπεζικοί λογαριασμοί της επιχείρησης πάγωσαν πριν από ένα μήνα λόγω των εκτεταμένων χρεών.
Όπως έλεγε ένας εργάτης, όταν οι απεργοί αρνήθηκαν να δώσουν τα κλειδιά του εταιρικού του αυτοκινήτου στον διευθυντή: “Πήραν όλα μας τα λεφτά και κατάστρεψαν το εργοστάσιο, τώρα ούτε ένα μηχάνημα δεν πρόκειται να φύγει από εδώ μέσα”.
Ο αγώνας της Ikarbus είναι κομβικός γιατί ανοίγει τον δρόμο για το θερμό φθινόπωρο που έχουμε μπροστά μας – ένα φθινόπωρο που θα μπορούσε να αποκαλύψει τις βαθιές πολιτικές και οικονομικές αστάθειες που αντιμετωπίζει το καθεστώς που κληρονόμησε την επανάσταση του Οκτώβρη του 2000 στη Σερβία. Αυτό που χρειάζεται είναι να ριχτούμε με όλες μας τις δυνάμεις στον αγώνα και να βοηθήσουμε να χτιστεί μια γνήσια εναλλακτική λύση που θα στηρίζεται στην εργατική τάξη.
Ματία Μεντένιτσα