Πριν από δύο χρόνια, ο πλανήτης συγκλονιζόταν από την τεράστια καταστροφή στη Νέα Ορλεάνη των ΗΠΑ. Ο κυκλώνας Κατρίνα άρχισε να χτυπάει τις ανατολικές ακτές των ΗΠΑ στις 25 Αυγούστου και μέσα σε λίγες μέρες, μέχρι τις 31 Αυγούστου, οπότε και υποχώρησε είχε προκαλέσει πρωτοφανείς καταστροφές, κυρίως στην πολιτεία της Λουϊζιάνα. Περισσότεροι από 2.500 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Από αυτούς περίπου 700 συνεχίζουν να καταγράφονται ως αγνοούμενοι, αφού είτε οι σοροί τους δεν βρέθηκαν ποτέ, ή δεν μπόρεσε να γίνει αναγνώριση.
Ενάμισυ εκατομμύριο άνθρωποι αναγκάστηκαν να γίνουν εσωτερικοί πρόσφυγες. Περίπου 500 χιλιάδες ακόμα δεν έχουν επιστρέψει σπίτια τους. 500 χιλιάδες σπίτια καταστράφηκαν ολοσχερώς ή σε βαθμό που έγιναν μη κατοικίσιμα. Χάθηκαν 220 χιλιάδες θέσεις εργασίας, ενώ καταστράφηκαν 44 χιλιάδες μικρές επιχειρήσεις.
Η εμπειρία της Κατρίνα ήρθε στο μυαλό πολλών ανθρώπων στη διάρκεια των καταστροφικών πυρκαγιών του τελευταίου διαστήματος στην Πελοπόννησο και την Εύβοια. Η σύνδεση είναι σωστή, γιατί και στις δύο περιπτώσεις ο συνδυασμός που προκάλεσε τις τραγωδίες είναι ο ίδιος: κλιματική αλλαγή, περικοπές στις δημόσιες δαπάνες και κερδοσκοπία στη γη και την αγορά ακινήτων.
Η κλιματική αλλαγή ήταν γνωστό ότι ανεβάζει την πιθανότητα να δημιουργηθούν κυκλώνες ενώ αυξάνει και την έντασή της καταστροφής. Οι κυκλώνες προέρχονται από την εξάτμιση του νερού στον Ατλαντικό Ωκεανό. Η αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας έχει ανεβάσει τη θερμοκρασία του ωκεανού και έτσι ολόκληρο το φαινόμενο γίνεται πιο έντονο. Ομως για την κυβέρνηση Μπους η “κλιματική αλλαγή” ήταν απαγορευμένη έκφραση. Μέσα στο ίδιο καλοκαίρι ο Μπους είχε πιέσει τον ΟΗΕ να αφαιρέσει την προστασία του περιβάλλοντος από τις αρχές του.
Οι επιστήμονες παρόλα αυτά είχαν προειδοποιήσει την κυβέρνηση. Οχι μόνο γενικά για τη δυνατότητα καταστροφών, αλλά συγκεκριμένα για τον κυκλώνα Κατρίνα. Είχαν προτείνει να ελεγχθούν και να βελτιωθούν τα έργα προστασίας των νοτιοανατολικών πολιτειών και να οργανωθεί η εκκένωση της περιοχής. Τίποτα από όλα αυτά δεν έγινε, γιατί μπλοκάρισε πάνω στην απροθυμία της κυβέρνησης αλλά κυρίως πάνω στη διάλυση που είχαν προκαλέσει πάνω στον κρατικό μηχανισμό ο νεοφιλελευθερισμός και οι περικοπές.
Ο σχεδιασμός της κυβέρνησης “ποντάριζε” στο ότι ο κυκλώνας δεν θα είναι τόσο δυνατός και τα φράγματα που συγκρατούν τα νερά του ωκεανού και του ποταμού Μισσισσιππή θα αντέξουν. Τελικά, η καταστροφή προκλήθηκε διότι δεκάδες από τα φράγματα έσπασαν και το 80% της πόλης βρέθηκε κάτω από το νερό.
Λίγες μέρες μόλις, πριν από το χτύπημα του κυκλώνα, οι κρατικές υπηρεσίες συμβούλευσαν τον κόσμο να εγκαταλείψει την περιοχή. Κάποιοι μπόρεσαν και το έκαναν. Ηταν οι πιο πλούσιοι και οι πιο εξασφαλισμένοι. Η Νέα Ορλεάνη ήταν η 6η πόλη σε ποσοστό φτώχειας σε όλες τις ΗΠΑ. Το 27% των νοικοκυριών δεν είχε ιδιωτικό μέσο μετακίνησης. Πώς μπορούσαν να φύγουν από την πόλη; Ακόμη και αυτοί που είχαν αυτοκίνητο, πού θα πήγαιναν; Κανείς δεν είχε προθυμοποιηθεί να τους βοηθήσει, δεν είχαν επιταχθεί κτίρια για τη φιλοξενία τους και σίγουρα δεν είχαν να πληρώσουν ξενοδοχείο.
Επιδόματα
Ενα μεγάλο ποσοστό των φτωχών κατοίκων της Νέας Ορλεάνης ζούσαν χάρη σε επιδόματα της πρόνοιας ή σε πολύ χαμηλές συντάξεις. Ο κυκλώνας χτύπησε στα τέλη του Αυγούστου όταν είχαν καταναλώσει ακόμα και αυτά τα πενιχρά ποσά. Η καταστροφή μετατράπηκε σε έναν τεράστιο Καιάδα. Φτωχοί, ηλικιωμένοι και ανάπηροι είχαν καταδικαστεί σε θάνατο. Οι μαύροι ήταν η συντριπτική πλειονότητα των θυμάτων. Αποτελούσαν το 70% του πληθυσμού της Νέας Ορλεάνης ένα ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό των φτωχών της πόλης.
Ακόμα και όταν το κράτος κατάλαβε ότι όντως χρειάζεται να παρέμβει για να σώσει κόσμο, η διάλυση των υπηρεσιών και οι ιδιωτικοποιήσεις έμπαιναν εμπόδιο. Η Υπηρεσία Πολιτικής Προστασίας είχε αφεθεί να διαλυθεί. Η λογική των νεοφιλελεύθερων υπαγορεύει ότι τέτοιες υπηρεσίες είναι άχρηστα έξοδα και η ίδια η αγορά μπορεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματα, μιας και οι εταιρίες από μόνες τους ενδιαφέρονται για τη σωτηρία τους. Οντως κάποιες εταιρίες είχαν ενδιαφερθεί και είχαν κάνει ασφάλεια για πλημμύρα και αποζημιώθηκαν. Οι ασφαλιστικές εταιρίες δεν χρεοκόπησαν αφού οι απλοί άνθρωποι στην περιοχή δεν είχαν τα λεφτά για να έχουν ασφαλιστεί για πλημμύρα. Πολλοί από όσους σώθηκαν περιέγραφαν σοκαρισμένοι στους δημοσιογράφους ότι σε ολόκληρη την Οδύσσειά τους, δεν συνάντησαν ποτέ κανενός είδους κρατικό λειτουργό. Ακόμη και η Εθνοφρουρά είχε μείνει με τεράστια κενά γιατί πολλές μονάδες της περιοχής είχαν σταλεί για ενίσχυση στην κατοχή του Ιράκ.
Παρότι υπήρχαν λεωφορεία στη Νέα Ορλεάνη που θα μπορούσαν να σώσουν πολύ κόσμο, δεν υπήρχε δημόσια υπηρεσία για να συντονίσει την επιχείρηση. Οι οδηγοί δεν ήταν δημόσιοι υπάλληλοι αλλά βρίσκονταν ανεξέλεγκτοι σε μια σειρά ιδιωτικές εταιρίες. Η αποτυχία εκκένωσης φαίνεται στο ότι ακόμη και στα νηπιαγωγεία, μόνο τα τρία στα δέκα κατάφεραν να μεταφέρουν τα παιδιά σε ασφαλές σημείο.
Αυτοί που πανηγύριζαν πάνω στην καταστροφή ήταν οι κερδοσκόποι των ακινήτων και οι κατασκευαστικές εταιρίες. Ο μεγάλος πληθυσμός των φτωχών και των μαύρων που βρισκόταν συγκεντρωμένος στη Νέα Ορλεάνη ήταν πάντα πρόβλημα για τα συμφέροντα των ακινήτων αλλά και των ξενοδοχείων και των καζίνο. Τους χάλαγαν τη “μόστρα” μιας περιοχής που είχε πολλά ατού για να γίνει κέντρο ακριβής διασκέδασης και τυχερών παιχνιδιών. Υπήρχαν από καιρό σχέδια ανάπλασης της περιοχής σε στυλ ακριβών προαστίων. Σε ένα βαθμό, η Κατρίνα τούς βοήθησε να το πετύχουν. Σήμερα το μέσο εισόδημα της περιοχής έχει αυξηθεί αρκετά, επειδή έχουν επιστρέψει σε μεγαλύτερο βαθμό οι πλούσιοι. Στις “καλές περιοχές” όπου πριν την καταστροφή οι λευκοί ήταν το 54%, σήμερα είναι 68%. Ο γενικός γραμματέας της Υπηρεσίας Οικιστικής Ανάπτυξης, το δήλωνε ανοιχτά από τις μέρες της καταστροφής: “Να είστε σίγουροι. Η Νέα Ορλεάνη δεν θα ξαναγίνει τόσο ‘μαύρη’ όσο ήταν πριν από την Κατρίνα”.
Ολόκληρη η ανοικοδόμηση έγινε ένα πανηγύρι των κατασκευαστικών εταιριών και όλων των ιδιωτών. Γι’ αυτό και απέτυχε. Σε μια έρευνα ένα χρόνο μετά την Κατρίνα, μετρήθηκαν 100 χιλιάδες νοικοκυριά που συνέχιζαν να ζουν στα τροχόσπιτα που τους έβαλε η Πολιτική Προστασία. Ακόμη και τα σχολεία που ξαναχτίστηκαν δόθηκαν σε ιδιώτες. Οι υποσχέσεις της κυβέρνησης για δωρεάν παιδεία στους φτωχούς και τους χτυπημένους από την Κατρίνα, μετατράπηκαν σε επιδόματα στα δίδακτρα, δηλαδή κατέληξαν στις τσέπες των ιδιωτών.
Ψηφίστηκαν ειδικοί νόμοι για τον περιορισμό του δικαιώματος στην κήρυξη πτώχευσης από μικρές επιχειρήσεις και ιδιώτες, γιατί οι τράπεζες έκριναν πως πολλοί έκαναν χρήση του ότι ήταν φτωχοί για να σταματήσουν να πληρώνουν τα δάνειά τους. Αντίθετα όμως, μεγάλες επιχειρήσεις όπως η Μακντόναλντς και τα σούπερ-μάρκετ Γουόλμαρτ κατάφεραν να απολύσουν χωρίς αποζημίωση τους εργαζόμενους στα καταστήματα που καταστράφηκαν. Σταμάτησαν να πληρώνουν τους μισθούς ήδη από τον πρώτο μήνα της καταστροφής, όταν ακριβώς οι άνθρωποι είχαν τη μεγαλύτερη ανάγκη.
Η καταστροφή της Νέας Ορλεάνης ήταν μεγάλο πλήγμα για τον Μπους. Η δημοτικότητά του δεν έχει καταφέρει να επιστρέψει σε φυσιολογικά επίπεδα μετά την Κατρίνα. Η αποτυχία στην αντιμετώπιση της καταστροφής ήρθε να ζευγαρώσει με τον πόλεμο στο Ιράκ και μάλιστα να ενισχύσει το μίσος για αυτόν τον πόλεμο. Εκοψε ακόμη περισσότερο τη δυνατότητα του Μπους να το παίζει “νταής” στο εξωτερικό όταν δεν μπορεί να σώσει τους ίδιους τους αμερικανούς πολίτες. Η Υπηρεσία Πολιτικής Προστασίας είχε μόλις υπαχθεί στην Αντιτρομοκρατική, η Εθνοφρουρά έλειπε και όλοι ήξεραν τα τεράστια ποσά που σπαταλάει η αμερικάνικη κυβέρνηση στον πόλεμο. Οι νεκροί της Κατρίνα πλησίασαν τους νεκρούς των Δίδυμων Πύργων και κανείς δεν τόλμησε να πει ότι οφείλονται σε “ασύμμετρη απειλή”. Η προσφορά βοήθειας από χώρες όπως η Κούβα και η Βενεζουέλα ήταν άλλο ένα χτύπημα στο γόητρο των ΗΠΑ.
Περικοπές
Χρειάζεται να κρατήσουμε ένα ακόμη σημαντικό δίδαγμα από την τραγωδία της Κατρίνα. Οι ΗΠΑ είναι η πατρίδα της ιδιωτικοποίησης και του νεοφιλελευθερισμού. Αποδείχθηκε ότι ο νεοφιλελευθερισμός δεν είναι ένας τρόπος για να λειτουργεί ο καπιταλισμός, αλλά ένας τρόπος για να μην λειτουργεί. Οι περικοπές και οι ιδιωτικοποιήσεις δένουν τα χέρια στο ίδιο το σύστημα για να αντιμετωπίσει την κρίση του και να δώσει απλές πρακτικές λύσεις σε καταστάσεις ανάγκης.
Οσο περισσότερο το κέρδος γίνεται κριτήριο για κάθε δραστηριότητα το σύστημα κλείνει τα μάτια σε πραγματικούς κινδύνους και “ρισκάρει”. Οπως ρισκάρησε ο Μπους ότι η Κατρίνα δεν θα είναι τόσο ισχυρή έτσι ρισκάρισε και ο Καραμανλής ότι δεν θα υπάρξει κύμα πυρκαγιών στα τέλη Αυγούστου. Οι εμπειρίες των καταστροφών, από την Κατρίνα ως την Πελοπόννησο δείχνουν πόσο απαραίτητο είναι να αντικαταστήσουμε τον καπιταλισμό, το σύστημα που παίζει τις ζωές μας στο τζόγο του κέρδους με ένα σύστημα στο οποίο θα σχεδιάζουμε συλλογικά την παραγωγή και θα αποφασίζουμε τις προτεραιότητες με βάση τις ανάγκες μας.