Μια από τις λίγες, γνήσια δημοκρατικές στιγμές των προηγούμενων χρόνων ήρθε το Μάη και τον Ιούνη του 2005 όταν στα δημοψηφίσματα στη Γαλλία και την Ολλανδία καταψηφίστηκε το Ευρωσύνταγμα.
Το αποτέλεσμα των δημοψηφισμάτων ήταν προϊόν μεγάλων μαζικών κινημάτων που αμφισβήτησαν την σχεδόν ομόφωνη υποστήριξη στο Ευρωσύνταγμα από το πολιτικό και οικονομικό κατεστημένο στην Ευρώπη. Επίσης, σε μεγάλο βαθμό, επικεφαλής αυτών των κινημάτων βρέθηκε η ριζοσπαστική αριστερά γιατί το Ευρωσύνταγμα θα ενσωμάτωνε τον νεοφιλελευθερισμό στην «πολιτική αρχιτεκτονική» της ΕΕ.
Αυτή η «εισβολή» της δημοκρατίας προκάλεσε πολλούς πονοκεφάλους στις ευρωπαϊκές ελίτ. Γι’ αυτό το λόγο η τελευταία Σύνοδος Κορυφής της ΕΕ τον Ιούνη αποφάσισε να επαναφέρει το Ευρωσύνταγμα σαν «Συνθήκη Μεταρρύθμισης» έτσι ώστε να μην χρειαστεί να μην τεθεί πουθενά υπό την έγκριση της λαϊκής ψήφου.
Ισως σκεφτείτε ότι η όλη αυτή διαδικασία θα είναι κάπως δυσάρεστη για την βρετανική κυβέρνηση. Στο κάτω-κάτω, ήταν η δέσμευση του Τόνι Μπλερ να κάνει δημοψήφισμα για το Ευρωσύνταγμα αυτό που ανάγκασε τον Ζακ Σιράκ, πρόεδρο τότε της Γαλλίας, να κάνει το ίδιο, με καταστροφικά αποτελέσματα για τον Σιράκ.
Αυτή την πολιτική επαναβεβαίωνε το εκλογικό μανιφέστο του Εργατικού Κόμματος το 2005. Ομως, ο Γκόρντον Μπράουν έχει κάνει σαφές ότι δεν θα γίνει κανένα δημοψήφισμα για την «Συνθήκη Μεταρρύθμισης».
Το πρόσχημα που χρησιμοποιείται είναι ότι η Συνθήκη Μεταρρύθμισης είναι διαφορετική από το Ευρωσύνταγμα. Ομως, αυτά είναι ανοησίες. Τα δυο κείμενα προβλέπουν τις ίδιες ακριβώς αλλαγές στις υπάρχουσες δομές της ΕΕ. Οπως δήλωσε ο Βαλερί Ζισκάρ ντ Εστέν, ο αρχιτέκτονας του Ευρωσυντάγματος: «Μ’ αυτόν τον τρόπο οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις φέρνουν μερικές διακοσμητικές αλλαγές στο Ευρωσύνταγμα για να το κάνουν πιο ευκολοχώνευτο.»
Στην πραγματικότητα από κάποιες απόψεις η Συνθήκη Μεταρρύθμισης είναι ακόμα χειρότερη, όπως δείχνει και μια νέα ανάλυσή της από τον Πιέρ Καλφά του ATTAC. Για παράδειγμα, το Ευρωσύνταγμα δεν περιείχε καμιά αναφορά στο Χριστιανισμό, παρά την έντονη εκστρατεία πιέσεων της Καθολικής Εκκλησίας.
Iσλαμοφοβία
Ομως, η Συνθήκη Μεταρρύθμισης επικαλείται τη «θρησκευτική κληρονομιά» της Ευρώπης. Είναι διπλά εξοργιστικό. Καταρχήν, υποσκάπτει την αρχή του διαχωρισμού της εκκλησίας από το κράτος που πρέπει να είναι βασική για κάθε κοσμική κοινωνία. Δεύτερον, η επίκληση μιας, στην ουσία, χριστιανικής κληρονομιάς κάνει τους πιστούς άλλων θρησκειών, και πάνω από όλα τους Μουσουλμάνους, πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Αυτό το εδάφιο της Συνθήκης είναι δώρο στην εκστρατεία για τον αποκλεισμό της Τουρκίας από την ΕΕ στην οποία ηγείται ο γάλλος πρόεδρος Νικολά Σαρκοζύ.
Πέρα από τα παραπάνω, ο Καλφά αποδεικνύει λεπτομερώς ότι η Συνθήκη επαναλαμβάνει ότι πρόβλεπε το Ευρωσύνταγμα με σκοπό να κάνει την ΕΕ παγκόσμιο κέντρο του νεοφιλελεύθερου ιμπεριαλισμού δίπλα στις ΗΠΑ. Πηγαίνει ακόμα πιο πέρα από το προηγούμενο κείμενο, απαιτώντας «την σταδιακή κατάργηση όλων των περιορισμών στο παγκόσμιο εμπόριο και στις άμεσες ξένες επενδύσεις». Επανεπιβεβαιώνει ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η οποία δεν υπόκειται σε κανένα δημοκρατικό έλεγχο, θα έχει ως μοναδικό σκοπό της την καταπολέμηση του πληθωρισμού. Ακόμα και η FED, η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ, έχει ως σκοπό τη διατήρηση της πλήρους απασχόλησης.
Η Συνθήκη Μεταρρύθμισης, όπως και το Ευρωσύνταγμα, δίνει το δικαίωμα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, που δεν εκλέγεται από κανέναν, να επιβάλει την ιδιωτικοποίηση όλων των δημόσιων υπηρεσιών. Επίσης, δένει την ΕΕ στο ΝΑΤΟ και «σε μια νέα ατλαντική συμμαχία». Οι υπογράφοντες τη Συνθήκη δεσμεύονται να διευρύνουν τις στρατιωτικές τους δυνατότητες με σκοπό την πραγματοποίηση περισσότερων αποστολών στο εξωτερικό «ως συνεισφορά στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας».
Τα επιχειρήματα λοιπόν για το γιατί πρέπει να γίνουν δημοψηφίσματα για την Συνθήκη είναι συντριπτικά. Και αυτό μας φέρνει στους πραγματικούς λόγους που ώθησαν την Σύνοδο Κορυφής του Ιούνη να σερβίρει ξανά το Ευρωσύνταγμα με αυτή τη μορφή. Ολα δείχνουν ότι αν η Συνθήκη κριθεί από δημοψηφίσματα, υπάρχουν μεγάλες πιθανότητες να απορριφτεί σε μια τουλάχιστον χώρα. Για να ισχύσει χρειάζεται την επικύρωση και από τις 27 χώρες-μέλη της ΕΕ.
Γι’ αυτό το λόγο ξεσηκώνεται κατακραυγή απέναντι στην απόρριψη του δημοψηφίσματος από τον Γκόρντον Μπράουν. Η αλήθεια είναι ότι είναι λίγο στριμωγμένος γιατί τηρώντας αυτή τη στάση διατρέχει το κίνδυνο να προκαλέσει την οργή των ΜΜΕ του Μέρντοχ και της Ντέηλι Μέηλ, την υποστήριξη των οποίων επιζητά συστηματικά ο Μπράουν.
Ομως, οι κεραυνοί δεν εξαπολύονται μόνο από την ευρωσκεπτικιστική δεξιά. Τέσσερα συνδικάτα διαμαρτυρήθηκαν για την εξαίρεση που απέσπασε για τον εαυτό της η Βρετανία από την ισχύ των πολύ ασθενικών κοινωνικών δικαιωμάτων που περιλαμβάνει η Συνθήκη Μεταρρύθμισης. Μερικοί βουλευτές του Εργατικού Κόμματος, όπως ο πρώην υπουργός Εξωτερικών Κηθ Βαζ, απαιτούν δημοψήφισμα. Ισως αυτό να είναι το σημείο που το «γκελάρισμα» του Μπράουν θα αρχίσει να χάνει τη δυναμική του.