Μια εξέγερση βρίσκεται σε εξέλιξη στο Σουδάν. Ξέσπασε στις 19 Δεκέμβρη, ξεκινώντας από την πόλη Άτμπαρα στα βορειοανατολικά και ο κινητήρας ήταν η οργή για τον τριπλασιασμό της τιμής της φρατζόλας του ψωμιού, από μία σε τρεις λίρες. Τον τελευταίο χρόνο, ο πληθωρισμός έχει εκτοξευθεί, φτάνοντας το 70%, και οι τιμές των βασικών αγαθών, τροφίμων και φαρμάκων έχουν υπερδιπλασιαστεί.
Η Άτμπαρα είναι η “πόλη των σιδηροδρόμων”, το κέντρο του δικτύου της χώρας και ήταν κάποτε το κέντρο ενός μαχητικού σιδηροδρομικού συνδικάτου, που το τσάκισε η στρατιωτική καταστολή τη δεκαετία του ‘80. Μέχρι τα Χριστούγεννα οι κινητοποιήσεις είχαν φτάσει σε μικρές και μεγάλες πόλεις, από το Πορτ Σουντάν ως το Μάντανι, και στην πρωτεύουσα Χαρτούμ.
Η άγρια καταστολή που εξαπέλυσε το καθεστώς μετέτρεψε πολύ γρήγορα το κίνημα διαμαρτυρίας σε κίνημα για την ανατροπή του δικτάτορα Ομάρ αλ-Μπασίρ. Οι νεκροί είναι τουλάχιστον 37. Αστυνομία, στρατός, παραστρατιωτικές ομάδες και ελεύθεροι σκοπευτές χτυπάνε με πραγματικά πυρά. Οι τραυματίες είναι εκατοντάδες και σύμφωνα με τις οργανώσεις των γιατρών πολλοί είναι αυτοί που βρίσκονται σε κρίσιμη κατάσταση, χτυπημένοι στο κεφάλι ή στη σπονδυλική στήλη.
Η ίδια η κυβέρνηση παραδέχεται την έκταση των συγκρούσεων λέγοντας πως έχουν γίνει 800 επίσημες συλλήψεις, ενώ κάνει λόγο για 118 κτίρια που έχουν καταστραφεί από επιθέσεις διαδηλωτών, από τα οποία 18 ανήκουν στην αστυνομία και 194 κατεστραμμένα οχήματα από τα οποία 15 ανήκουν σε διεθνείς οργανισμούς.
“O λαός απαιτεί”
Ο χαρακτήρας γενικευμένου ξεσηκωμού καταγράφηκε στα γήπεδα του ποδοσφαίρου τις τελευταίες βδομάδες, όταν οι εξέδρες άρχισαν να φωνάζουν το σύνθημα της αραβικής άνοιξης “Ο λαός απαιτεί την πτώση του καθεστώτος”. Τα ίδια συνθήματα εμφανίζονται σε κάθε είδους κοινωνική εκδήλωση, σε γάμους και στις γιορτές της Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και έξω από τζαμί όπου βρέθηκε ο Μπασίρ για ένα γάμο, οργανώθηκε κινητοποίηση. Ο κόσμος δεν φοβάται να οργανώνει και να φωνάζει μπροστά στην αστυνομία, αλλά και να κάνει δηλώσεις στα ΜΜΕ χωρίς να κρύβει το πρόσωπό του. Στην πρώτη γραμμή των κινητοποιήσεων είναι η νεολαία, πολλοί από τους τραυματίες είναι ανήλικοι. Από τα 40 εκατομμύρια Σουδανούς και Σουδανές, το 40% είναι 15-35 ετών. Κάποιες αναφορές λένε πως ο μέσος όρος ηλικίας των συλληφθέντων είναι 20 ετών.
Ο Μπασίρ δεν είναι εύκολος στόχος. Κυβερνάει τη χώρα εδώ και 30 χρόνια και έχει επιβιώσει μια σειρά κινητοποιήσεις εναντίον του. Κατέστειλε με βαναυσότητα τις πρώτες προσπάθειες να απλωθεί η αιγυπτιακή επανάσταση προς το νότο το 2013, στέλνοντας τις δυνάμεις της “τάξης” μέσα στα Πανεπιστήμια.
Ένας από τους λόγους που κατάφερε να βγει αλώβητος από τις κινητοποιήσεις της τελευταίας δεκαετίας ήταν η στρατιωτικοποίηση, αποτέλεσμα του πολέμου στο Νταρφούρ, αλλά και της σύγκρουσης Βορρα-Νότου που οδήγησε στην απόσχιση του Νότιου Σουδάν το 2011. Όπως παραδέχονται οι Φαϊνάνσιαλ Τάιμς σε κύριο άρθρο τους “η ειρωνεία είναι πως αν το Διεθνές Δικαστήριο δεν είχε ξεκινήσει τη δίωξη για εγκλήματα πολέμου το 2010, ο Μπασίρ ίσως είχε φύγει νωρίτερα. Οι κατηγορίες του Διεθνούς Δικαστηρίου ενίσχυσαν την ανάγκη του να κρατηθεί στην εξουσία”.
Ο Μπασίρ αξιοποίησε αυτές τις πιέσεις για να επιτεθεί ακόμη πιο σκληρά στις ελευθερίες και τα δικαιώματα. Αν και οι σημερινές διαδηλώσεις δεν έχουν στην ηγεσία τους τα κόμματα της αντιπολίτευσης, έχουν συλληφθεί εννιά ηγέτες οργανώσεων, ανάμεσά τους ο Σιντίκ Γιούσεφ, βασικό στέλεχος του Κομμουνιστικού Κόμματος, όπως και στελέχη του Μπάαθ και των Νασερικών. Οι επαγγελματικές οργανώσεις του Σουδάν, γιατροί, μηχανικοί, δημοσιογράφοι οργάνωσαν απεργίες αλληλεγγύης με το κίνημα και κατά της καταστολής.
Καταστροφή
Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους επέβαλαν απάνθρωπες κυρώσεις στο Σουδάν τη δεκαετία του ‘90. Το 1998 ο πρόεδρος τότε, Μπιλ Κλίντον, εξαπέλυσε ένα κύμα πυραύλων που κατέστρεψαν το μοναδικό εργοστάσιο παραγωγής φαρμάκων της χώρας, αλ-Σίφα. Εκεί παραγόταν το 50% των φαρμάκων και κτηνιατρικών εμβολίων του Σουδάν. Η καταστροφή του εργοστασίου καταδίκασε χιλιάδες ανθρώπους στο θάνατο. Το Σουδάν βρίσκεται ακόμη στην αμερικάνικη λίστα των χωρών που προωθούν την τρομοκρατία, όμως το 2017 ο Τραμπ σταμάτησε τις κυρώσεις, ως αντάλλαγμα για την αποστολή 1000 Σουδανών στρατιωτών στη συμμαχία κατά της Υεμένης υπό τη Σαουδική Αραβία. Η Σαουδική Αραβία δεσμεύτηκε να προσφέρει χρήματα στο Σουδάν όταν ο Μπασίρ έσπασε τις σχέσεις με το Ιράν. Το Σουδάν ήταν από τις πρώτες αραβικές χώρες που ξανάνοιξαν την πρεσβεία τους στη Συρία, σε ένδειξη αλληλεγγύης μεταξύ δικτατόρων.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προσφέρει από τη μεριά της εκατομμύρια ευρώ στη σουδανική κυβέρνηση για τη βοήθειά που προσφέρει στο μπλοκάρισμα των μεταναστών από το Σουδάν, αλλά και αυτών από την Ερυθραία, την Αιθιοπία, τη Σομαλία και άλλες υποσαχάριες χώρες που περνούν μέσα από το Σουδάν. Κάποιες από τις δυνάμεις ταχείας ανάπτυξης που έστειλε ο Μπασίρ για να καταστείλει τις διαδηλώσεις, τις μετακίνησε από τα σύνορα όπου κάνουν αντιμεταναστευτική “υπηρεσία” με τις ευλογίες και τα χρήματα της ΕΕ. Οι δικτάτορες της περιοχής, συμπεριλαμβανομένων της Αιγύπτου και του Κατάρ, εξέφρασαν τη στήριξη τους στον Μπασίρ, από φόβο ότι θα επεκταθεί η εξέγερση. Το νότιο Σουδάν έδωσε εντολή στις εφημερίδες του να μην μεταδίδουν νέα από τις κινητοποιήσεις. Το φάντασμα της εξέγερσης έχει επιστρέψει στον αραβικό κόσμο.