Απεργοί της αυτοκινητοβιομηχανίας στις ΗΠΑ. Φωτό Getty

Μήνα το μήνα, μέσα στο 2023, εξελίχθηκαν όλο και πιο σκληρές πλευρές της πολυκρίσης που απλώνεται στον πλανήτη. Όταν ξεκινούσε η χρονιά, οι περισσότεροι εκτιμούσαν πως μέσα στο 2023 ο πόλεμος στην Ουκρανία που ήδη σερνόταν έναν ολόκληρο χρόνο θα τελείωνε. Η “θερινή αντεπίθεση” της Ουκρανίας τελικά βάλτωσε, οι ΗΠΑ εκτιμούν πως οι νεκροί έχουν ξεπεράσει κατά πολύ το μισό εκατομμύριο και τώρα όλοι μιλούν για πόλεμο που θα κρατήσει πολλά ακόμη χρόνια. 

Και ενώ ένας πόλεμος δεν τελείωνε, μια καινούργια σφαγή ξεκίνησε τον Οκτώβρη, στην Παλαιστίνη. Στα τέλη Σεπτέμβρη, ο σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας του Μπάιντεν δήλωνε χωρίς καμιά αίσθηση ντροπής πως “Η Μέση Ανατολή είναι σήμερα πιο ήσυχη από ό,τι ήταν εδώ και δυο δεκαετίες”. Από εκείνη τη μέρα έχουν χάσει τη ζωή τους πάνω από 20 χιλιάδες άνθρωποι. Ο αριθμός των δολοφονημένων παιδιών από τις βόμβες του Ισραήλ είναι ο μεγαλύτερος αναλογικά από οποιονδήποτε άλλο πόλεμο. Όλο και περισσότεροι ισχυροί του κόσμου μέσα στο 2023 έδειξαν πως έχουν αποφασίσει τα λύνουν πλέον τα ζητήματά τους με το μαχαίρι και με τις βόμβες. 

Το Σεπτέμβρη, ο Αλίγιεφ του Αζερμπαϊτζάν διέταξε την τελική εισβολή στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ παραβιάζοντας τη συμφωνία του 2020. Μέσα σε λίγες μέρες, οι αρμενικές δυνάμεις είχαν παραδοθεί και σχεδόν ολόκληρος ο αρμενικός πληθυσμός του Ναγκόρνο Καραμπάχ (πάνω από 100 χιλιάδες άνθρωποι) είναι πλέον πρόσφυγες. Τον Απρίλη, το ίδιο μήνυμα είχαν στείλει οι πολέμαρχοι του Σουδάν που δεν τα βρήκαν στις μοιρασιές τους και ξεκίνησαν έναν αιματηρό πόλεμο που συνεχίζεται με πάνω από 10 χιλιάδες νεκρούς και εκατομμύρια πρόσφυγες. Οι νεκροί στις υπόλοιπες συγκρούσεις στο Σαχέλ της Αφρικής ξεπέρασαν επίσης τους 10 χιλιάδες μέσα στη χρονιά, ενώ συνέχισε η “επιδημία πραξικοπημάτων” στην περιοχή με το Νίγηρα τον Ιούλη και τη Γκαμπόν τον Αύγουστο.

Το γεγονός ότι οι από πάνω όλο και περισσότερο επιστρατεύουν την ωμή βία δεν καταγράφηκε μόνο στους πολέμους. Η χρονιά ξεκίνησε με τους οπαδούς του Μπολσονάρο στη Βραζιλία να προσπαθούν, στις 8 Γενάρη, να επαναλάβουν την εισβολή των οπαδών του Τραμπ στο Καπιτώλιο και να εμποδίσουν την ομαλή μετάβαση της εξουσίας στον Λούλα που είχε κερδίσει τις εκλογές. Στα τέλη της χρονιάς, στην Αργεντινή, ορκιζόταν πρόεδρος ο Χαβιέρ Μιλέι, συσπειρώνοντας πίσω του όλους τους δολοφόνους, από τους πραξικοπηματίες του ‘76 μέχρι όσους θέλουν να απαγορεύσουν τις εκτρώσεις και να κόψουν με το πριόνι ακόμη και τα επιδόματα στους ανάπηρους.

Ο παγκόσμιος πληθωρισμός μπορεί να τιθασεύτηκε σε ένα βαθμό, αφού πρώτα όμως ροκάνισε μεγάλο μέρος από τους μισθούς της εργατικής τάξης και άπλωσε την έλλειψη τροφίμων και την πείνα σε ακόμη μεγαλύτερο κομμάτι του πλανήτη. Για πρώτη φορά οι φτωχοί ξεπέρασαν τα 100 εκατομμύρια στη Νιγηρία, ενώ η Αίγυπτος συνέχισε την οικονομική της κατηφόρα οδηγώντας τμήματα των φτωχών και της εργατικής τάξης που ποτέ δεν είχαν τέτοια σχέδια να ψάξουν το δρόμο της μετανάστευσης. Τον Φλεβάρη σεισμός χτύπησε την Τουρκία και τη Συρία προκαλώντας 60 χιλιάδες νεκρούς. Στη Συρία που τη μετέτρεψαν σε νεκροταφείο οι επεμβάσεις όλων των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων από τη μια και η καταστολή του καθεστώτος Άσαντ από την άλλη, η μοίρα των φτωχών ήταν ξανά ο θάνατος. Αν το συριακό και το τουρκικό Κουρδιστάν είναι περιοχές “υπανάπτυκτες”, τον Αύγουστο μια πυρκαγιά στο νησί Μάουι της Χαβάης, της 4ης πλουσιότερης πολιτείας των ΗΠΑ, έφτασε να καταστρέφει για μέρες χωρίς σταματημό και να κάψει πάνω από 100 ανθρώπους.

Ιμπεριαλιστικά παιχνίδια

Τον Σεπτέμβρη ο τυφώνας Ντανιέλ προκάλεσε πάνω από 4000 νεκρούς στη Λιβύη, όχι με “φυσικό” τρόπο αλλά λόγω της εγκατάλειψης που έχουν προκαλέσει τα ιμπεριαλιστικά παιχνίδια και οι εμφύλιοι που διεξάγονται στο έδαφός της. Τις ίδιες μέρες ο σεισμός στο Μαρόκο προκάλεσε 3000 νεκρούς, αλλά για τις ευρωπαϊκές δυνάμεις και τις ΗΠΑ που χτίζουν τις καλές τους σχέσεις με το βασιλιά, οι νεκροί που τους καταπλάκωσαν τα φτωχόσπιτα στα χωριά δεν χάλασαν τη βιτρίνα της ανάπτυξης των πεντάστερων ξενοδοχείων του Μαρακές και της Καζαμπλάνκας.

Απέναντι στη φτώχεια, την καταστροφή και τα καινούργια ρεύματα προσφύγων που προκάλεσαν, η απάντηση της ΕΕ ήταν κλιμάκωση του ρατσισμού και των δολοφονιών προσφύγων. Το 2023 ήταν η χρονιά του εγκλήματος της Πύλου αλλά και συνολικά 3500 (επισήμως) νεκρών προσφύγων στη Μεσόγειο. Στο άλλο μεγάλο σύνορο του πλούσιου με τον φτωχό κόσμο, μεταξύ ΗΠΑ και Μεξικού, οι συλλήψεις και οι απελάσεις μεταναστών ξεπέρασαν κάθε ιστορικό προηγούμενο. Το 2023 ήταν πολλαπλάσιες από αυτές που έγιναν επί Τραμπ. Ο Μπάιντεν τον Οκτώβρη διέταξε την επέκταση του τείχους που ξεκίνησε ο Τραμπ, το οποίο υποτίθεται θα καταργούσε. 

Αυτή ήταν η τρίτη χρονιά του Μπάιντεν στην εξουσία, η χρονιά που κατέρρευσαν όλες οι προσδοκίες για την προεδρία του, και για τους από πάνω και για τους από κάτω. Ο πρόεδρος που υποτίθεται θα έφερνε πίσω τη συμφωνία με το Ιράν που κατάργησε ο Τραμπ, έγινε ο πρόεδρος που έδωσε το πράσινο φως στη μεγαλύτερη ισραηλινή σφαγή στην Παλαιστίνη από το 1948. Ο πρόεδρος που θα ξαναέδινε πνοή στους διεθνείς θεσμούς μετά τις παρεκκλίνουσες επιλογές του Τραμπ οδηγεί τον πλανήτη σε ένα 2024 με ακόμη μεγαλύτερες διασπάσεις. Η μοναχική ψήφος των ΗΠΑ υπέρ των σφαγών του Ισραήλ στον ΟΗΕ στα τέλη της χρονιάς είναι το πιο τρανταχτό παράδειγμα. Αλλά είχε προηγηθεί η επέκταση των BRICS με έξι καινούργια μέλη τον Αύγουστο και αναρίθμητες κινήσεις διαχωρισμού των χωρών του Νότου σε σχέση με τη στήριξη της Δύσης στην Ουκρανία. 

Στο φόντο αυτών των εξελίξεων συνεχίστηκε η συσσώρευση της έντασης στον μεγάλο ανταγωνισμό ανάμεσα στις ΗΠΑ και στην Κίνα. Η χρονιά ξεκίνησε με ένα… κινέζικο αερόστατο να πετάει ανεξέλεγκτο πάνω από τις ΗΠΑ και να προκαλεί διπλωματική κρίση. Ακολούθησαν κινέζικες ασκήσεις γύρω από την Ταϊβάν, η μεγαλύτερη κοινή αμερικάνικη άσκηση με τις Φιλιππίνες στην ιστορία, η μεγαλύτερη αύξηση στρατιωτικών δαπανών από την Ιαπωνία, αύξηση 40% για την επόμενη 6ετία από τη Γαλλία, έκτακτο κονδύλι 100 δις για όπλα από τη Γερμανία, και συνολικά ρεκόρ στρατιωτικών και εξοπλιστικών προϋπολογισμών απ’ όλους. Η Δανία έφτασε να καταργήσει μία παραδοσιακή αργία των εργαζόμενων για να δώσει τα έσοδα ώστε να πιαστούν οι εξοπλιστικοί στόχοι του ΝΑΤΟ.

Αυτές ήταν οι προτεραιότητες των ισχυρών μέσα στο 2023, ο θάνατος και ο ανταγωνισμός για τα κέρδη. Το γεγονός ότι ο Ιούλης που πέρασε ήταν ο πιο θερμός των τελευταίων 120.000 ετών ή ότι η επιφανειακή θερμοκρασία στη θάλασσα ξεπέρασε ακόμη και τα πιο εφιαλτικά σενάρια είναι λεπτομέρεια γι’ αυτούς. Για το μέλλον της ανθρωπότητας οι προτεραιότητες είναι ακριβώς οι ανάποδες.

Το δυνάμωμα των εργατικών αγώνων μέσα στις ΗΠΑ ήταν το πιο ελπιδοφόρο γεγονός του 2023. Το CNBC δημοσιεύει έρευνα που δείχνει πως μέχρι τις 30 Νοέμβρη είχαν γίνει 393 απεργίες, με συνολική συμμετοχή πάνω από μισό εκατομμύριο εργατών και εργατριών, σχεδόν οχτώ φορές παραπάνω από ό,τι αντίστοιχα το 2021 και τέσσερις φορές πάνω σε σχέση με το 2022. Οι απεργίες με πάνω από 1000 απεργούς ήταν οι περισσότερες από το 2013. 

Εργατικοί αγώνες

Η απεργία στην αυτοκινητοβιομηχανία ήταν το μεγαλύτερο παράδειγμα της αλλαγής. Στα μεγαλύτερα εργοστάσια των τριών μεγαλύτερων εταιρειών οχημάτων στις ΗΠΑ, η απεργία ξεκίνησε το Σεπτέμβρη και έληξε στις 30 Οκτώβρη μετά από 46 μέρες, όταν έσπασε κάτω από την πίεση η πιο σκληρή από τις εταιρείες, η Ford. Ο Μπάιντεν αναγκάστηκε να κάνει κάτι που δεν είχε ξανακάνει πρόεδρος, να πάει και να στηρίξει μια απεργιακή φρουρά, μιλώντας μάλιστα στους απεργούς με ντουντούκα. Στην Εργατική Αλληλεγγύη γράφαμε πως κερδήθηκαν “25% αυξήσεις μέσα στα επόμενα τεσσεράμισυ χρόνια, από τις οποίες το 11% πρέπει να δοθεί μέσα στην πρώτη χρονιά. Το ωρομίσθιο για όσους προσλαμβάνονται για πρώτη φορά ανέβηκε στα 28 δολάρια την ώρα. Οι εργαζόμενοι ξαναπήραν πίσω την αυτόματη προσαρμογή των μισθών τους στο κόστος ζωής που την είχε καταργήσει η εταιρεία.”

Ο μεγαλύτερος σε διάρκεια αγώνας ήταν η απεργία των σεναριογράφων και των ηθοποιών του Χόλιγουντ. Οι πρώτοι ξεκίνησαν το Μάη και οι δεύτεροι τον Ιούλη. Στο νικηφόρο κλείσιμο της απεργίας των ηθοποιών η Εργατική Αλληλεγγύη έγραφε πως: “118 ημέρες, από τις 14 Ιουλίου έως τις 9 Νοεμβρίου 2023 διήρκησε η ιστορική απεργία του Σωματείου Ηθοποιών των ΗΠΑ. Η απεργία στην οποία συμμετείχαν δεκάδες χιλιάδες ηθοποιοί πάγωσε την βιομηχανία του Χόλιγουντ και παρέλυσε για 4 μήνες την παραγωγή ταινιών και τηλεοπτικών σειρών στις ΗΠΑ. Λόγω της μεγάλης απεργίας έχουν αναβληθεί μεγάλες παραγωγές, όπως το σίκουελ του «Dune» και η νέα σεζόν της σειράς «Stranger Things». Για πρώτη φορά από το 1960 οι σεναριογράφοι και οι ηθοποιοί στις ΗΠΑ απέργησαν ταυτόχρονα. Στις αρχές Σεπτεμβρίου, οι Financial Times δημοσίευσαν μελέτη του Milken Institute, η οποία εκτιμούσε το κόστος της διπλής κινητοποίησης σε 5 δισεκατομμύρια δολάρια για την οικονομία της Καλιφόρνιας. Η απεργία τερματίζεται, χάρη σε μια νέα τριετή συλλογική σύμβαση για τους ηθοποιούς, η αξία της οποίας «υπολογίζεται σε πάνω από ένα δισεκατομμύριο δολάρια».

29/4/2023 Αντιρατσιστική διαδήλωση στη Ρεν της Γαλλίας. Φωτό Ντέρεκ Φρεντς / Reuters

Τους πρώτους έξι μήνες της χρονιάς, ένα απεργιακό κύμα σάρωσε για άλλη μια φορά τη Γαλλία. Τον Απρίλη γράφαμε στην Εργατική Αλληλεγγύη: “Το κίνημα στην Γαλλία ξεκίνησε τον Ιανουάριο ως απάντηση στην απόφαση του προέδρου Εμανουέλ Μακρόν να προσθέσει δύο χρόνια στην ηλικία κατά την οποία οι άνθρωποι μπορούν να πάρουν σύνταξη. Αλλά τώρα έχει εξαπλωθεί και σε άλλα ζητήματα, σχετικά με τη δημοκρατία, τη βία της αστυνομίας και τον τρόπο οργάνωσης της κοινωνίας. Την προηγούμενη ημέρα γενικής απεργίας, στις 28 Μαρτίου κινητοποιήθηκαν δύο εκατομμύρια άνθρωποι”. Παρότι τα συνδικάτα δεν κατάφεραν να ξεπεράσουν το όριο των βδομαδιάτικων απεργιών, το κίνημα και μετά τον Ιούνη συνέχισε με αιχμή ενάντια στο ρατσισμό και τη Λεπέν που προαλείφεται για διάδοχος του Μακρόν. 

Απεργιακος κλοιός

Και στη Βρετανία οι απεργίες ήταν η βασική αντιπολίτευση στον Σούνακ από τη στιγμή που ανέλαβε. Το Μάρτη η Εργατική Αλληλεγγύη έγραφε πως: “Το «καυτό φθινόπωρο» πέρασε, ο «χειμώνας της δυσαρέσκειας» τέλειωσε και αυτός, και η άνοιξη που μπαίνει, εξακολουθεί να βρίσκει την κυβέρνηση Σούνακ στην Βρετανία, στριμωγμένη σε απεργιακό κλοιό. Χιλιάδες νοσοκομειακοί και συμπαραστάτες τους διαδήλωσαν το περασμένο Σάββατο στο Λονδίνο για την υπεράσπιση του NHS, του βρετανικού ΕΣΥ, που έγινε εν μέσω απεργιακών κινητοποιήσεων των νοσηλευτών, των εργαζομένων στο ΕΚΑΒ και -από τη Δευτέρα 13 Μάρτη- της τριήμερης απεργίας που έχουν εξαγγείλει οι νέοι-ειδικευόμενοι γιατροί με αίτημα 26% αύξηση στους μισθούς τους. Αλλά οι υγειονομικοί δεν είναι οι μόνοι που απεργούν. Στις 15 Μάρτη στο πλευρό τους θα βρεθούν 300.000 εκπαιδευτικοί σε σχολεία και κολέγια που έχουν ξεκινήσει απεργίες για αύξηση των μισθών τους.”

Και στη Γερμανία, η απεργία στις μεταφορές στις 27 Μάρτη, ήταν σύμφωνα με την Bild “η πιο σκληρή απεργία των τελευταίων 31 ετών”. Στην Εργατική Αλληλεγγύη γράφαμε πως “Σχεδόν όλα τα αεροπλάνα, τα τρένα και τα λεωφορεία στη Γερμανία ακινητοποιήθηκαν τη Δευτέρα μετά την έναρξη 24ωρης απεργίας τα μεσάνυχτα, της μεγαλύτερης απεργίας εδώ και δεκαετίες. Η απεργία παρέλυσε τη χώρα με αποτέλεσμα να υπολειτουργήσουν όλοι οι υπόλοιποι χώροι εργασίας. Σε 400.000 υπολογίζονται οι επιβάτες που οι πτήσεις τους είτε ακυρώθηκαν, είτε είχαν σημαντική καθυστέρηση.”

Στην Ισπανία εκατομμύρια κατέβηκαν στους δρόμους για τη δημόσια Υγεία σε όλη τη χώρα και το κίνημα κατάφερε να μπλοκάρει τη συμμαχία Δεξιάς και φασιστών να έρθουν στην εξουσία με τις εκλογές του καλοκαιριού. Στην Πορτογαλία το εργατικό κίνημα έκανε μαζικές κινητοποιήσεις από την αρχή της χρονιάς, απαλλαγμένο πλέον από το συμβιβασμό με την κεντροαριστερή κυβέρνηση που του είχαν επιβάλει τα κόμματα της κοινοβουλευτικής Αριστεράς, και τελικά στις 7 Νοέμβρη ο πρωθυπουργός Κόστα παραιτήθηκε μέσα σε μια αλυσίδα σκανδάλων που έρχονταν στο φως. 

Το φθινόπωρο η αλληλεγγγύη στην Παλαιστίνη μετατράπηκε σε παγκόσμιο κίνημα κόντρα και στο κράτος-δολοφόνο, Ισραήλ, αλλά και στην παγκόσμια προπαγάνδα που ήθελε να παρουσιάσει την αντίσταση των Παλαιστίνιων σαν “αιτία της βίας”. Την 1η Νοέμβρη, γράφαμε στην Εργατική Αλληλεγγύη: “Σε εκατομμύρια μετριώνται οι διαδηλωτές που συγκεντρώθηκαν το περασμένο Σαββατοκύριακο σε πόλεις της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής, των Ηνωμένων Πολιτειών, της Αφρικής, της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής για να δείξουν την υποστήριξή τους στους Παλαιστίνιους απαιτώντας να σταματήσουν οι δολοφονικές επιθέσεις του Ισραήλ στην Λωρίδα της Γάζας. 

Από την πλημμυρισμένη από κόσμο γέφυρα του Γουέστμινστερ στο Λονδίνο μέχρι την γέφυρα του Μπρούκλιν στη Νέα Υόρκη, το δέντρο της μαζικής αντίστασης φουντώνει τα κλαδιά του χτίζοντας παγκόσμια γέφυρα αλληλεγγύης στην πολιορκημένη Γάζα και στον παλαιστινιακό λαό. 

Σε μισό εκατομμύριο υπολογίζονται από τους διοργανωτές οι διαδηλωτές στο Λονδίνο, και 1 με 1,5 εκατομμύριο κόσμος διαδήλωσε στην Τουρκία σε μια τεράστια συγκέντρωση στην Ιστανμπούλ. Πάνω από 50.000 συμμετείχαν στην Μαδρίτη και δεκάδες χιλιάδες στις διαδηλώσεις στο Μπιλμπάο, την Βαρκελώνη και άλλες πόλεις του ισπανικού κράτους. Στην Γαλλία και στην Γερμανία, παρά τις απαγορεύσεις από την κυβέρνηση Μακρόν και την κυβέρνηση Σολτς πάνω από 20.000 διαδήλωσαν στο Παρίσι, χιλιάδες ακόμη σε άλλες γαλλικές πόλεις ενώ πάνω από 10.000 υπολογίζονται οι διαδηλωτές στο Βερολίνο. Είκοσι χιλιάδες κατέβηκαν στους δρόμους της Ρώμης και δεκάδες χιλιάδες σε διαδηλώσεις στην Κοπεγχάγη, τη Στοκχόλμη, την Γενεύη, το Όσλο, στο Άμστερνταμ, στην Χάγη κ.α. 

Εκατοντάδες χιλιάδες συμμετείχαν στις μαζικές διαδηλώσεις που συνεχίζονται σε όλο τον αραβικό κόσμο από την Καζαμπλάνκα μέχρι την Βαγδάτη και την Βηρυττό. Στη Μαλαισία, δεκάδες χιλιάδες διαδήλωσαν έξω από την πρεσβεία των ΗΠΑ στην Κουάλα Λουμπούρ ενώ αντίστοιχα μαζικές ήταν οι διαδηλώσεις στο Ισλαμαπάντ και άλλες πόλεις στο Πακιστάν. Στην Τζακάρτα στην Ινδονησία έγινε συγκέντρωση έξω απο την αμερικάνικη πρεσβεία όπως και στην Ινδία παρά τις απαγορεύσεις που επιβάλλει η κυβέρνηση Μόντι. 100.000 άνθρωποι συμμετείχαν μόνο στην Κεράλα ενώ πολλές χιλιάδες διαδήλωσαν στην Καλκούτα και άλλες πόλεις.  

Διαδήλωση στη Νέα Υόρκη για αλληλεγύη στην Παλαιστίνη. Φωτό Ντέρεκ Φρεντς / Reuters

Στις ΗΠΑ πολλές χιλιάδες κόσμου διαδήλωσαν στο Μπρούκλιν στη Νέα Υόρκη ενώ σε άλλη κινητοποίηση χιλιάδες Εβραίοι και Μουσουλμάνοι συμμετείχαν στην αιφνιδιαστική κατάληψη που διοργάνωσε η οργάνωση Jewish Voice for Peace στο σταθμό Grand Central για να απαιτήσουν άμεση κατάπαυση του πυρός στην Γάζα με αποτέλεσμα να συλληφθούν 300 ακτιβιστές/ριες. Δεκάδες χιλιάδες διαδήλωσαν σε μεγάλες συγκεντρώσεις στο Σαν Φρανσίσκο, στο Λος Αντζελες, το Ντιτρόιτ, στο Ντάλας, στο Πόρτλαντ, στην Ατλάντα και άλλες πόλεις των ΗΠΑ αλλά και στον Καναδά στο Τορόντο, στην Οτάβα, το Βανκούβερ και το Μόντρεαλ. Πολλές χιλιάδες ήταν ξανά οι διαδηλωτές στο Σίδνεϊ στην Αυστραλία αλλά και στην πρωτεύουσα της Νέας Ζηλανδίας, Ουέλινγκτον όπου διαδήλωσαν προς το Κοινοβούλιο”.