Η πειρατική στρατιωτική επέμβαση του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού στη Βενεζουέλα έχει πυροδοτήσει μαζική οργή σε όλον τον κόσμο και στις ίδιες τις ΗΠΑ. Ο Τραμπ και το επιτελείο του δεν επιδιώκουν καν να ντύσουν αυτή την επέμβαση με αναφορές σε κάποιες διεθνείς συνθήκες ή κοινά αποδεκτούς κανόνες.
Ο Τραμπ τσαλαπατάει το διεθνές δίκαιο είναι μια από τις πρώτες κριτικές που ακούγονται, κι από τον κόσμο που αηδιάζει από τη χυδαιότητα του Τραμπ. Πολύ περισσότερο όταν ο Μητσοτάκης έσπευσε να δηλώσει ότι «Δεν είναι η στιγμή να σχολιαστεί η νομιμότητα των πρόσφατων ενεργειών», πετυχαίνοντας ένα νέο ρεκόρ κυνισμού της Δεξιάς.
Ωστόσο, η πάλη ενάντια στην ιμπεριαλιστική επέμβαση στη Βενεζουέλα -και σε κάθε ιμπεριαλιστικό έγκλημα- δεν μπορεί να γίνει αποτελεσματικά με κέντρο την επίκληση στο διεθνές δίκαιο και τους θεσμούς που υποτίθεται ότι το ενσαρκώνουν. Ο βασικός λόγος είναι ότι το διεθνές δίκαιο άρχισε να διαμορφώνεται όταν ο καπιταλισμός έκανε τα πρώτα του βήματα, βουτηγμένος στο αίμα και τη λεηλασία.
Ο Φρανσίσκο ντε Βιτόρια, ένας Ισπανός δομινικανός μοναχός φιλόσοφος και νομικός ανέτρεξε, το 1532, στο ρωμαϊκό Δίκαιο των Εθνών για να νομιμοποιήσει την κατάκτηση της Λατινικής Αμερικής. Οι “αδαείς” και “βάρβαροι” ιθαγενείς είχαν παραβιάσει, σύμφωνα με τον Βιτόρια, μια βασική αρχή αυτού του Δικαίου: το «δικαίωμα στην επικοινωνία», όπου επικοινωνία είναι το δικαίωμα στην ελεύθερη μετακίνηση και τις εμπορικές δοσοληψίες.
Όμως, πατέρας του Διεθνούς Δικαίου θεωρείται ο Ούγκο Γκρότιους, Ολλανδός νομικός και φιλόσοφος των αρχών του 17ου αιώνα. Ένα από τα πρώτα έργα του ήταν η πραγματεία «Περί αρπαγής» όπου επιστρατεύει εμβριθή επιχειρήματα για να αποδείξει ότι οι ανοιχτές θάλασσες θα πρέπει να θεωρούνται ζώνες που δρουν ανεμπόδιστα κράτη ή εταιρείες.
Η αφορμή για αυτή την πραγματεία ήταν η αρπαγή, δηλαδή πειρατεία, ενός πορτογαλικού πλοίου που μετέφερε ένα τεράστιο φορτίο χρυσού από ένα πλοίο της Ολλανδικής Εταιρείας των Ανατολικών Ινδιών στα ανοιχτά της Σιγκαπούρης. Ο πλοίαρχος του ολλανδικού πλοίου ήταν ξάδελφος του Γκρότιους, μια μικρή αλλά χαρακτηριστική λεπτομέρεια για το πόσο «υπεράνω» είναι το Δίκαιο κι οι ειδικοί του.
Στον 19ο αιώνα Διεθνές Δίκαιο σήμαινε τις συμφωνίες ανάμεσα στις Μεγάλες Δυνάμεις για το μοίρασμα αποικιών και σφαιρών επιρροής. Η νομιμοποίηση αυτής της μοιρασιάς ήταν ότι επρόκειτο για φορείς του «πολιτισμού». Οι Αφρικανοί ήταν «βάρβαροι» οπότε δεν τους έπεφτε λόγος. Η Κίνα ήταν «μισοβάρβαρη». Μπορούμε να έχουμε διπλωματικές σχέσεις, αλλά βασικά (της) κάνουμε ό,τι θέλουμε, ήταν η λογική τους.
Η ιστορία του 20ου αιώνα -και του 21ου μέχρι σήμερα- είναι γεμάτη παραδείγματα όπου ιμπεριαλιστικά κράτη επικαλούνται το Διεθνές Δίκαιο όταν τα συμφέρει και το αγνοούν όταν δεν τους συμφέρει ή απλά δεν μπορούν να τα βρουν μεταξύ τους.
Φάρσα
Η Κοινωνία των Εθνών (ΚτΕ), ο πρόδρομος του ΟΗΕ, μοίρασε συναινετικά τις αποικίες της ηττημένης Γερμανίας και τα εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο (η Παλαιστίνη έγινε βρετανική «Εντολή») ίδρυσε και ένα Διεθνές Δικαστήριο στη Χάγη για να επιλύνει διαφορές. Όταν ξέσπασε η παγκόσμια οικονομική κρίση και οι ανταγωνισμοί αγρίεψαν, η ΚτΕ παρέλυσε και η διεθνής νομιμότητα έγινε φάρσα όταν για παράδειγμα η Ιαπωνία, μόνιμο μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου της ΚτΕ, εισέβαλε στην Μαντζουρία, τη σημερινή βορειανατολική Κίνα, το 1931.
Ο ΟΗΕ ιδρύθηκε το 1945 με πρωτοβουλία των ΗΠΑ. Ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός ήταν η μεγαλύτερη στρατιωτική και οικονομική δύναμη. Έτσι όταν αποφάσισε να αναμετρηθεί με την Κίνα και την ΕΣΣΔ στο έδαφος της Κορέας το 1950 επιστράτευσε τον ΟΗΕ. Το ελληνικό εκστρατευτικό σώμα που πήγε εκεί για να «πολεμήσει για ιδανικά κι είχε βάψει τους κίτρινους στο αίμα δείχνοντας τους τί θα πει λευτεριά», όπως έλεγε το στρατιωτικό εμβατήριο της εποχής, το έκανε με τη σημαία του ΟΗΕ.
Το ίδιο έγινε με τον Πρώτο Πόλεμο στον Κόλπο το 1991. Ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός συγκρότησε μια εντυπωσιακή συμμαχία για την τιμωρία του Σαντάμ Χουσεΐν, που από προστατευόμενος των ΗΠΑ είχε γίνει εγκληματίας όταν εισέβαλε στο Κουβέιτ. Tο Συμβούλιο Ασφαλείας εξουσιοδότησε τα κράτη-μέλη «να λάβουν όλα τα απαραίτητα μέτρα».
Oι ΗΠΑ δεν κατάφεραν να αποσπάσουν τη συναίνεση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ το 1999 για τον βομβαρδισμό της Σερβίας. Το ΝΑΤΟ απλά τους ξεκίνησε με το έτσι θέλω. Κι όταν ο πόλεμος τέλειωσε, το Συμβούλιο Ασφαλείας απλά επικύρωσε τα τετελεσμένα. Λεπτομέρειες, όπως ο βομβαρδισμός της κινέζικης πρεσβείας στο Βελιγράδι δεν στάθηκαν εμπόδιο. Ούτε η διεθνής νομιμότητα στάθηκε εμπόδιο στις ΗΠΑ να εξαπολύσουν τον Δεύτερο Πόλεμο του Κόλπου το 2003 που κατέληξε στην κατοχή του Ιράκ.
Και βέβαια, υπάρχει το παράδειγμα της Παλαιστίνης. Το σχέδιο του ΟΗΕ για τη διχοτόμησή της έδωσε το πράσινο φως στους σιωνιστές να εξαπολύσουν την εθνοκάθαρση των Παλαιστινίων το 1948. O OHE πήρε απόφαση για το δικαίωμα των Παλαιστίνιων προσφύγων να επιστρέψουν στις εστίες τους «το ταχύτερο δυνατόν». Άλλωστε, η UNRRA, ο αρμόδιος οργανισμός του ΟΗΕ, είχε εξασφαλίσει τη μετακίνηση και επανεγκατάσταση εκατομμυρίων «εκτοπισμένων ατόμων» στην κατεστραμμένη από τον πόλεμο Ευρώπη. Για τους Παλαιστίνιους δεν ίσχυσαν οι ίδιοι κανόνες. Τα εγγόνια των προσφύγων του 1948 ζουν ακόμα στα στρατόπεδα. Από το 1967 όταν το Ισραήλ άρπαξε τη Δυτική Όχθη και τη Γάζα μετά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών, ο ΟΗΕ έχει βγάλει αποφάσεις επί αποφάσεων για τον τερματισμό της κατοχής τους ή τη «λύση των δυο κρατών». Έχουν μείνει στα χαρτιά.
To Διεθνές Δίκαιο δεν είναι απλώς μια υποκρισία των ισχυρών. Οι άρχουσες τάξεις το χρειάζονται για τους ίδιους λόγους που χρειάζονται το εθνικό δίκαιο. Για τη ρύθμιση των σχέσεων ανάμεσα στα μέλη της άρχουσας τάξης, για τους κανόνες με βάση τους οποίους διεξάγεται ο ανταγωνισμός τους και για τον έλεγχο των «από κάτω».
Πολυεθνικές
Το Διεθνές Δίκαιο είναι το πλαίσιο για τη ρύθμιση των σχέσεων μεταξύ των καπιταλιστικών κρατών. Διαδραματίζει έναν ολοένα και πιο σημαντικό ρόλο στην παροχή ενός πλαισίου για τις δραστηριότητες των πολυεθνικών εταιρειών. Αυτή τη στιγμή είναι σε ισχύ περισσότερες από 3.000 διεθνείς συμφωνίες για οικονομικά και κάθε είδους ζητήματα. Η «τρόικα» που επέβλεπε τα μνημόνια είχε δίπλα στους οικονομολόγους και τους νομικούς της. Η συμφωνία της Mercosur που έχει ξεσηκώσει τους αγρότες θα γίνει τμήμα του Διεθνούς Δικαίου.
Ωστόσο, το βασικό πρόβλημα που επεσήμανε ο μεγάλος φιλόσοφος Τόμας Χομπς στο αριστούργημά του «Λεβιάθαν» το 1651 παραμένει: «Οι συμφωνίες/σύμφωνα, χωρίς το σπαθί, δεν είναι παρά λέξεις». Οι εθνικές νομοθεσίες έχουν πίσω τους την οργανωμένη βία του κράτους που τις θεσπίζει. Ωστόσο, δεν υπάρχει διεθνής κυβέρνηση με την εξουσία να εξαναγκάσει τα κράτη.
Επομένως, το πόσο ένα κράτος σέβεται το Διεθνές Δίκαιο εξαρτάται από τα συμφέροντα και την ισχύ του. Κι αυτό δεν ίσχυε μόνο στον 19ο και τον 20ο αιώνα, ισχύει και στην εποχή της παγκοσμιοποίησης στις αρχές της οποίας περίσσευαν οι αναφορές στην «παγκόσμια διακυβέρνηση» και στη «βασισμένη σε αρχές διεθνή τάξη πραγμάτων».
Υπάρχουν περίοδοι που ο βαθμός αυτού του σεβασμού μπορεί να είναι μεγάλος. Όταν οι συσχετισμοί ανάμεσα στους ιμπεριαλιστές είναι δεδομένοι και σταθεροί, οι κανόνες του «παιχνιδιού» θεωρούνται αν όχι απαραβίαστοι, τουλάχιστον κάτι το οποίο πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη έστω για την «εικόνα». Σε περιόδους που ο καπιταλισμός περνάει κρίση, οι ισορροπίες διαταράσσονται, η σταθερότητα εξατμίζεται μαζί με τους κανόνες που την ορίζουν.
Σε μια τέτοια περίοδο ζούμε σήμερα. Κι αυτό έχει επιπτώσεις όχι μόνο στις σχέσεις ανάμεσα στους ιμπεριαλιστές που ανταγωνίζονται σε παγκόσμιο επίπεδο, αλλά και σε αυτές ανάμεσα στις περιφερειακές δυνάμεις. Όταν ο Μητσοτάκης λέει: «Δεν είναι η στιγμή να σχολιαστεί η νομιμότητα των πρόσφατων ενεργειών» δεν κάνει μόνο μια γλοιώδη επίδειξη τραμπισμού, αλλά στέλνει κι ένα μήνυμα. Ο ελληνικός καπιταλισμός θα συνεχίσει να σφιχταγκαλιάζεται με το κράτος δολοφόνο του Ισραήλ ό,τι και να λέει η «διεθνής νομιμότητα», ότι τα «ήρεμα νερά» και η διπλωματία στον ανταγωνισμό με την τουρκική άρχουσα τάξη φτάνουν στο τέλος τους.
Η δύναμη που μπορεί να φέρει την ήττα του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού στη Βενεζουέλα είναι στα δικά μας χέρια. Στην εργατική τάξη και τη νεολαία που αγκαλιάζει την Παλαιστινιακή Αντίσταση και απαιτεί να σταματήσει η στήριξη στο κράτος-απαρτχάιντ, στο κίνημα που παλεύει για να ανατρέψει την κυβέρνηση της φτώχειας και του πολέμου. Στην εργατική τάξη που παλεύει και ξεσηκώνεται από τη Λατινική Αμερική μέχρι την Ασία.