Τεράστιες διαδηλώσεις σαρώνουν το Ιράν από την τελευταία βδομάδα του 2025. Η αφορμή που οδήγησε στην έκρηξη ήταν η τεράστια πτώση της ισοτιμίας του ριάλ, του νομίσματος της χώρας, στα τέλη της χρονιάς. Η συνεχιζόμενη κατάρρευση του ριάλ επιβεβαίωσε σε όλους ότι ο τεράστιος πληθωρισμός που διέλυσε τις ζωές των απλών ανθρώπων ολόκληρο το 2025 θα συνεχιστεί και θα χειροτερεύσει. Το Ισραήλ και ο Τραμπ προσπαθούν να εκμεταλλευτούν την πιθανή αποσταθεροποίηση του καθεστώτος του Ιράν για τους δικούς τους σκοπούς. Οι δολοφόνοι της Γάζας και της Μινεάπολης δεν μπορούν να πείσουν κανέναν ότι νοιάζονται για τις ελευθερίες των διαδηλωτών στην Τεχεράνη.
Οι κινητοποιήσεις στο Ιράν ξέσπασαν αρχικά από τους καταστηματάρχες στην πρωτεύουσα της χώρας. Οι διαδηλώσεις των καταστηματαρχών είναι πάντα ένα θερμόμετρο της κοινωνικής αναταραχής στο Ιράν που συνδέεται με την επανάσταση του 1978-79 αλλά και με εξεγερσιακές στιγμές του ακόμη πιο μακρινού παρελθόντος. Έτσι, με το που έγινε γνωστό ότι οι μαγαζάτορες βγήκαν σε απεργία και διαδηλώσεις φαίνεται πως όλος ο θυμός που έβραζε ολόκληρη τη χρονιά βρήκε τρόπο να εκφραστεί σε ολόκληρη τη χώρα, σε μεγάλες πόλεις και μικρά χωριά.
Μέχρι στιγμής αναφέρονται χιλιάδες συλλήψεις και οι ίδιες οι Αρχές του Ιράν έχουν ανακοινώσει 120 νεκρούς. Άλλες πηγές υπολογίζουν τους νεκρούς σε περισσότερους από χίλιους. Η κυβέρνηση έχοντας την εμπειρία των πρόσφατων εξεγέρσεων, με τελευταίο παράδειγμα την έκρηξη του 2022-2023, έριξε το βάρος της στην καταστολή. Έστειλαν τα ένοπλα σώματα του κράτους να τρομοκρατήσουν και να σκοτώσουν, έτσι ώστε να περιοριστεί το κύμα των διαμαρτυριών και να μην πάρει χαρακτήρα πανεθνικής εξέγερσης. Όμως, οι δολοφονίες και οι συλλήψεις έγιναν από την πρώτη βδομάδα αφορμές για μεγαλύτερες συγκεντρώσεις έξω από τα αστυνομικά τμήματα. Ο κόσμος απαιτούσε την απελευθέρωση των συλληφθέντων και σε κάποιες περιπτώσεις τα κατάφερε. Σε κάποιες περικυκλώσεις αστυνομικών τμημάτων ακούστηκαν συνθήματα όπως: “Τα δικά μας παιδιά είναι στη φυλακή. Τα δικά τους είναι στον Καναδά”. ΄Πολλοί από τους αξιωματούχους του καθεστώτος στέλνουν τα παιδιά τους να σπουδάσουν στα Πανεπιστήμια του Καναδά, μιας και το εμπάργκο δεν τους επιτρέπει να τα στείλουν στις ΗΠΑ. Ταυτόχρονα, η ωμή βία στις διαδηλώσεις έκανε την αστυνομία στόχο μαζικού πετροβολητού στα χωριά και τις μικρές πόλεις όπου στάλθηκε για να προλάβει τις κινητοποιήσεις.
Δυσαρέσκεια
Η Σαχάρ, από την οργάνωση “Ιρανοί υπέρ της Παλαιστίνης” μίλησε στη αδελφή εφημερίδα της Εργατικής Αλληλεγγύης στο Λονδίνο: “Οι διαδηλώσεις εκφράζουν τη δυσαρέσκεια του ιρανικού λαού. Με 60% πληθωρισμό και παγωμένους μισθούς, δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε ότι ο κόσμος δεν μπορεί να επιβιώσει με αυτή την κρίση του κόστους ζωής. Εξελίσσεται ταυτόχρονα μια κρίση στην παροχή νερού και ηλεκτρικού. Ο κόσμος δεν έχει τα βασικά για νερό και για στέγη, κι αυτό που ζητάει είναι να μπορούν να καλυφθούν οι βασικές του ανάγκες.
Οι διαδηλωτές βάζουν τη ζωή τους σε τεράστιο κίνδυνο γιατί δεν έχουν τίποτα να χάσουν. Μπορεί η κρίση του νομίσματος να πυροδότησε τα γεγονότα, αλλά τα συνθήματα στις διαδηλώσεις πλέον περιλαμβάνουν ευρύτερα οικονομικά και πολιτικά ζητήματα. Έχουν να κάνουν με ολόκληρες δεκαετίες κακοδιαχείρισης στον πλούτο της χώρας και αδικίες σε όλους τους θεσμούς. Στα Πανεπιστήμια για παράδειγμα, όλες οι αποφάσεις παίρνονται με πολιτικά κριτήρια, αντί για λογικά ακαδημαϊκά κριτήρια. Πιστεύω ότι το κύμα των σημερινών κινητοποιήσεων αυτό που έκανε ήταν να φέρει στην επιφάνεια ζητήματα που ήδη απασχολούσαν τον κόσμο και τους φοιτητές”.
Οι διαδηλώσεις του 2022 ξέσπασαν με αφορμή το θάνατο της Μαχσά Αμινί στα χέρια της αστυνομίας. Το κίνημα έβαλε τα γυναικεία δικαιώματα στην σημαία του, παλεύοντας ενάντια στην παρέμβαση των κρατικών θεσμών στη ζωή και την εμφάνιση των γυναικών. Αλλά απλώθηκε συνολικότερα σε αγώνα για τις ελευθερίες, γεννώντας το σύνθημα: “Γυναίκα, ζωή, ελευθερία”.
Οι σημερινές κινητοποιήσεις δεν έχουν πολιτική αφορμή, αλλά την οικονομία και τις συνθήκες ζωής. Το κίνημα του 2022 εκφράστηκε κυρίως στις μεγάλες πόλεις. Τώρα καταγράφονται μεγάλες διαδηλώσεις και συγκρούσεις ακόμη και σε χωριά. Η κοινωνική σύνθεση των διαδηλώσεων φαίνεται επίσης πολύ ευρύτερη από του 2022, με οργανώσεις του εργατικού κινήματος να παίρνουν μέρος και να στηρίζουν τις κινητοποιήσεις. Η ανακοίνωση του Συνδικάτου Εργαζόμενων στα Λεωφορεία της Τεχεράνης αναφέρει:
“Οι εργαζόμενοι, οι εκπαιδευτικοί, οι συνταξιούχοι, οι νοσηλευτές, οι φοιτητές, οι γυναίκες και ιδιαίτερα οι νέοι —παρά τη μαζική καταστολή, τις συλλήψεις, τις απολύσεις και τις αδιάκοπες οικονομικές δυσχέρειες— συνεχίζουν να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αυτών των αγώνων. Το Συνδικάτο Εργαζομένων της Εταιρείας Λεωφορείων Τεχεράνης και Περιχώρων (Vahed) τονίζει την αναγκαιότητα της διατήρησης ανεξάρτητων, συνειδητών και οργανωμένων μορφών διαμαρτυρίας.
Το έχουμε δηλώσει επανειλημμένα και το ξανατονίζουμε: ο δρόμος προς την απελευθέρωση των εργαζομένων και των καταπιεσμένων δεν περνάει από την επιβολή ηγετών από τα πάνω, ούτε από την εξάρτηση από ξένες δυνάμεις, ούτε μέσα από φατρίες του κυβερνώντος κατεστημένου. Βρίσκεται στην ενότητα, την αλληλεγγύη και την οικοδόμηση ανεξάρτητων οργανώσεων στους χώρους δουλειάς, στις γειτονιές και σε εθνικό επίπεδο. Δεν θα μετατραπούμε για μια ακόμη φορά σε θύματα της διαπάλης στο εσωτερικό της εξουσίας και των συμφερόντων των κυρίαρχων τάξεων.
Το Συνδικάτο καταδικάζει επίσης κάθε προώθηση, δικαιολόγηση ή υποστήριξη στρατιωτικής επέμβασης από ξένες κυβερνήσεις, όπως οι ΗΠΑ και το Ισραήλ. Τέτοιες επεμβάσεις οδηγούν όχι μόνο στην καταστροφή της κοινωνίας των πολιτών και στη δολοφονία αμάχων, αλλά παρέχουν και πρόσθετα προσχήματα για καταστολή και βία από το κράτος. Η εμπειρία του παρελθόντος έχει δείξει ότι οι δυτικές ηγεμονικές δυνάμεις δεν αποδίδουν καμία αξία στην ελευθερία, τη ζωή ή τα δικαιώματα του ιρανικού λαού”.
Έκρηξη
Τα διεθνή μέσα ενημέρωσης επέλεξαν να λένε πως οι κινητοποιήσεις ξέσπασαν “μετά από κάλεσμα του γιου του έκπτωτου μονάρχη, Παχλαβί”. Η πραγματικότητα είναι αντίστροφη. Η κατάσταση έβραζε στο Ιράν ολόκληρη τη χρονιά και πολλοί έβλεπαν ότι θα οδηγηθεί στην έκρηξη. Οι μοναρχικοί που δρουν υπό την προστασία του Ισραήλ έχουν ελάχιστη παρουσία μέσα στο Ιράν. Έκαναν “κάλεσμα” σε μια δράση που ο ίδιος ο κόσμος είχε ξεκινήσει. Από το Γενάρη ως το Σεπτέμβρη του ‘25 είχαν καταγραφεί σχεδόν 900 εργατικές κινητοποιήσεις (διαδηλώσεις και απεργίες). Οι περισσότερες κινητοποιήσεις είχαν να κάνουν με τους μισθούς και κυρίως με καθυστερήσεις και απλήρωτα μεροκάματα. Είχαν ήδη προετοιμάσει το έδαφος για την έκρηξη του Δεκέμβρη που ήρθε σαν συνέχεια και κλιμάκωση.
Οι εξεγέρσεις δεν προκύπτουν κατά παραγγελία. Τον Ιούνη, όταν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ επιτέθηκαν εναντίον του Ιράν, δολοφονώντας επιστήμονες και πολιτικούς και βομβαρδίζοντας εγκαταστάσεις σε όλη τη χώρα, υπήρχαν καλέσματα από τους ιμπεριαλιστές και από Ιρανούς συνεργάτες τους για να συνταχθεί ο κόσμος με τις αμερικάνικες και ισραηλινές βόμβες. Τίποτα τέτοιο δεν συνέβη. Αντίθετα, η επίθεση περιόρισε το κίνημα των απεργιών, καθώς η χώρα δεχόταν επίθεση. Τον Οκτώβρη η ισραηλινή εφημερίδα Χαάρετζ είχε δημοσιεύσει ανάλυση που αποδείκνυε ότι οι υποτιθέμενοι λογαριασμοί “μοναρχικών” και νοσταλγών του Παχλαβί είναι σε μεγάλο βαθμό μποτ των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών. Εφαρμόζουν επανειλημμένα το τέχνασμα να δημοσιεύουν βίντεο φτιαγμένα με ΑΙ που καλούν σε κινητοποιήσεις, μόνο αφού οι κινητοποιήσεις αυτές έχουν ήδη γίνει. Το Δεκέμβρη, το (συντηρητικό αμερικάνικο) ινστιτούτο Middle East Forum είχε δημοσιεύσει άρθρο που εξηγεί από τη μεριά του γιατί το ιρανικό κράτος επιλέγει να επιτρέπει την κυκλοφορία των μηνυμάτων του Ισραήλ και των μοναρχικών. Πρώτον γιατί έτσι δυσφημίζεται το πραγματικό κίνημα στους δρόμους. Δεύτερον γιατί οι μοναρχικοί εξαπολύουν το μίσος τους όχι τόσο ενάντια στο καθεστώς όσο ενάντια στις δυνάμεις του κινήματος που δεν θέλουν να έχουν την παραμικρή σχέση με τους βασιλικούς και τους σιωνιστές.
Τώρα ο Τραμπ δηλώνει πως “θα βοηθήσει το λαό του Ιράν”. Ετοιμάζονται να βομβαρδίσουν κάποιους στόχους μέσα στο Ιράν, πιθανώς σχετικούς με τις δυνάμεις καταστολής, ώστε να παρουσιαστούν στο πλευρό της εξέγερσης. Οι αμερικάνικες βόμβες όχι μόνο δεν θα δώσουν ώθηση στους εξεγερμένους, αλλά θα δώσουν κι άλλα επιχειρήματα στην ιρανική κυβέρνηση για καταστολή. Το αμερικάνικο εμπάργκο και οι αλλεπάλληλες κυρώσεις έχουν την πρώτη ευθύνη για το στραγγαλισμό της ιρανικής οικονομίας. Οι κυβερνήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανανεώνουν τις κυρώσεις και τις απειλές σε βάρος της Τεχεράνης, με αφορμή το πυρηνικό πρόγραμμα. Οι ίδιες κυβερνήσεις δεν έχουν κανένα πρόβλημα με το Ισραήλ το οποίο κατέχει πυρηνικά όπλα εντελώς παράνομα. Κατηγορούν το Ιράν ότι δεν τηρεί τους όρους των συμφωνιών, όμως ήταν το Ισραήλ που βομβάρδισε τον Ιούνη ακριβώς την ώρα που θα ξεκινούσαν οι διαπραγματεύσεις του Ιράν με τις ΗΠΑ στο Ομάν. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έφερε τους Ισραηλινούς πιλότους και τα F-35 τους στο Αιγαίο το 2023 για να προβάρουν την επίθεση που εξαπέλυσαν το 2025.
Όλοι αυτοί δεν έχουν κανένα δικαίωμα να δηλώνουν “συμπαραστάτες” του λαού του Ιράν. Αυτό που ονειρεύονται είναι να εκμεταλλευτούν το κίνημα για να αποκτήσουν ένα καθεστώς πολύ περισσότερο στα μέτρα τους στην Τεχεράνη. Έχουμε τη δύναμη να ξεφορτωθούμε τους “δικούς μας” δολοφόνους και στην Αθήνα και στην Ουάσιγκτον και να βγάλουμε πάνω από τα κεφάλια των εξεγερμένων της Τεχεράνης τη διαρκή απειλή του εμπάργκο και του πολέμου.