Την περασμένη Πέμπτη έγινε στο κοιμητήριο του Γκόλντερς Γκριν στο Λονδίνο η κηδεία του Κρις Χάρμαν. Τον αποχαιρέτησαν εκατοντάδες σύντροφοι και φίλοι από όλο τον κόσμο, ανάμεσά τους αγωνιστές του κινήματος του 1968, όπως ο Τάρικ ΄Αλι και ο Αλέν Κριβίν. Από το ΣΕΚ ήταν εκεί η Μαρία Στύλλου και ο Πάνος Γκαργκάνας. Για τη ζωή και τη δράση του Κρις μίλησαν ο αδερφός του Πίτερ, τα παιδιά του Σεθ και Σινέιντ αλλά και σύντροφοι του από το SWP: ο Τζον Ρόουζ, η Λίντσεϊ Τζέρμαν, ο Πατ Στακ, ο Αλεξ Καλλίνικος. Ο Πάνος Γκαργκάνας από τη μεριά των οργανώσεων της Διεθνιστικής Σοσιαλιστικής Τάσης αποχαιρέτησε τον Κρις με τα παρακάτω λόγια.
«Ο θάνατος του Κρις είναι πλήγμα για την Αριστερά διεθνώς, για τους επαναστάτες σε όλο τον κόσμο και για μας στην Ελλάδα ιδιαίτερα. Χάσαμε τον Κρις ακριβώς τη στιγμή που η κρίση του καπιταλισμού βαθαίνει, ένα νέο κύμα ριζοσπαστικοποίησης βάζει σε κίνηση τη νεολαία και μεγάλα τμήματα της εργατικής τάξης παντού και τα καθήκοντα των επαναστατών γίνονται πιο έντονα. Είναι στιγμές που έχουμε ανάγκη ένα σταθερό χέρι στο πηδάλιο για να χαράξουμε πορεία μέσα σε αυτά τα ταραγμένα νερά.
Προκλήσεις
Η πνευματική κληρονομιά του Κρις Χάρμαν θα μας βοηθήσει να ανταποκριθούμε σε αυτές τις προκλήσεις. Ο Κρις εργαζόταν τόσο σκληρά και είχε δράση σε τόσες πολλές πλευρές της επαναστατικής πρακτικής, ώστε αυτή η κληρονομιά είναι πολύ πλούσια. Θα ήθελα να σταθώ σε τρεις πλευρές της.
Πρώτο, ο Κρις ως ιστορικός. Αντιμέτωπος με την ευθύνη της έκδοσης του Socialist Worker, ο Κρις θα φρόντιζε να ανατρέξει στην ιστορία των επαναστατικών εντύπων αρχίζοντας από τη Γαλλική Επανάσταση και την εφημερίδα του Μαρά. Αντιμέτωπος με το καθήκον να πείσει για την αναγκαιότητα του επαναστατικού κόμματος, ο Κρις θα φρόντιζε να γράψει για τις τύχες της Γερμανικής Επανάστασης του 1918-1923. ΄Ηταν ιστορικός με τεράστια ευρύτητα και βάθος πεδίου, αλλά πάντα με τη σκέψη ότι θα έπρεπε να προσφέρει στους αγωνιστές του κινήματος τα ιστορικά παραδείγματα που θα τους βοηθούσαν να κατανοήσουν καλύτερα τα τρέχοντα καθήκοντα.
Δεύτερο, ο Κρις ως θεωρητικός της μαρξιστικής πολιτικής οικονομίας. Υπήρξαν στιγμές στη δεκαετία του 1990 όπου η πορεία του καπιταλισμού έβαζε σε αμφιβολία τις μαρξιστικές πεποιθήσεις πολλών ανθρώπων της αριστεράς. Η «Νέα Οικονομία» του Κλίντον, τα «μαγικά» του Γκρίνσπαν προσπαθούσαν να πείσουν πολλούς ότι οι αντιφάσεις της κρίσης έχουν ξεπεραστεί. Όχι, όμως, τον Κρις. Στάθηκε σταθερός και επίμονος και χάρη στο έργο του διαθέτουμε ένα πανόραμα του συστήματος μέσα στην κρίση του.
Και τέλος, ο Κρις ως οικοδόμος του επαναστατικού κόμματος. Η συμβολή του σε αυτά τα ζητήματα στην Ελλάδα ήταν άμεση. Από την πρώτη στιγμή, όταν πήρε μέρος στην κατάληψη της ελληνικής Πρεσβείας στο Λονδίνο τον Απρίλη του 1967, λίγες μέρες μετά το πραξικόπημα. Συνεχίζοντας με τις συμβουλές του για τη μετατροπή της Εργατικής Αλληλεγγύης σε δεκαπενθήμερη αρχικά και βδομαδιάτικη στη συνέχεια στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Και φτάνοντας στο πρόσφατο διάστημα όταν ήρθε στην Ελλάδα για να μάθει από πρώτο χέρι για το κίνημα των καταλήψεων και των απεργιών που συγκλόνισε και τελικά γκρέμισε την προηγούμενη κυβέρνηση. Πάντα μας έλεγε ότι είμαστε τυχεροί να ζούμε σε μια χώρα με ανεβασμένη ταξική πάλη, πάντα αντλούσε έμπνευση από αυτό και ήξερε να τη μεταδίδει.
Ο Τόνι Κλιφ είχε μια μόνιμη συμβουλή για τους επαναστάτες πως πρέπει να κοιτάνε και τη «μεγάλη εικόνα» και τη «λεπτομέρεια». Και την επιστημονική ανάλυση της κατάστασης των ταξικών αγώνων αλλά και τη φροντίδα για τα πρακτικά βήματα ενός πυρήνα ή μιας περιφρούρησης. Ο Κρις Χάρμαν εφάρμοζε με λαμπρό τρόπο αυτή τη συμβουλή. Τώρα, χρειάζεται να προσπαθήσουμε σκληρά για να ακολουθήσουμε στα βήματά του.»
Δεν υπήρχαν στεφάνια στο φέρετρο του Κρις, μόνο λίγα λουλούδια. Δίπλα τους αφήσαμε το τελευταίο φύλλο της Εργατικής Αλληλεγγύης να τον συντροφεύει στο τελευταίο ταξίδι.