Σχέδιο»Καλλικράτης». Η «αρχιτεκτονική» της κατεδάφισης

Το σχέδιο «Καλλικράτης» προσδιορίζει το πρόβλημα της αυτοδιοίκησης και της αποτελεσματικότητας των υπηρεσιών ως πρόβλημα «αρχιτεκτονικής». Πρόκειται για ένα ξεκάθαρο ψέμα. Το πραγματικό πρόβλημα στις δημόσιες υπηρεσίες είναι η υποχρηματοδότηση. Σύμφωνα με την Ενωση Νομαρχιακών Αυτοδιοικήσεων Ελλάδας (ΕΝΑΕ), το 2009 περικόπηκε το 13% των εγγεγραμμένων εσόδων του προϋπολογισμού για τη νομαρχιακή αυτοδιοίκηση. Ιδια είναι η κατάσταση και στην τοπική αυτοδιοίκηση, όπου η κεντρική διοίκηση χρωστάει στους δήμους της χώρας, 250.000.000 ευρώ μόνο για το 2009. 

Το σχέδιο «Καλλικράτης» συντάχτηκε για να κρύψει αυτήν την πραγματικότητα. Αυταπατώνται όσοι νομίζουν ότι πρόκειται για μια «καλή μεταρρύθμιση» που απλά θα πρέπει να συνοδεύεται από τους «ανάλογους οικονομικούς πόρους». Η «αρχιτεκτονική» της κυβέρνησης είναι η απόλυτη κατεδάφιση. Είναι η διάλυση του κράτους πρόνοιας και κατακτήσεων ετών, στα πλαίσια του «σταθεροποιητικού προγράμματος» του Παπακωσταντίνου και της ΕΚΤ. Ο «Καλλικράτης» έχει ένα διπλό στόχο: από τη μια να πετσοκόψει εντελώς το όποιο κράτος πρόνοιας έχει απομείνει - συγχωνεύοντας και καταργώντας Δήμους, Νομαρχίες, Οργανισμούς και Δημοτικές επιχειρήσεις, περικόπτοντας προσωπικό και υπηρεσίες - και από την άλλη να χαρίσει κέρδη σε επιχειρήσεις και τράπεζες. 

Αυτή η λογική επαναλαμβάνεται μονότονα διαβάζοντας το σχέδιο νόμου: Ο «Καλλικράτης» είναι «απάντηση στην κρίση»...»Η δομή του κράτους είναι κύριος λόγος γιγάντωσης του δημοσιονομικού προβλήματος» και «πηγή δυσχερειών στην επιχειρηματικότητα»...»Μέχρι σήμερα ο δημόσιος τομέας αποτελούσε τροχοπέδη στις επιχειρησιακές αναπτυξιακές πρωτοβουλίες»...»Η Νέα Αρχιτεκτονική» αποσκοπεί «στην εξοικονόμηση πόρων», «στον ουσιαστικό περιορισμό των λειτουργικών δαπανών και οικονομίες κλίμακας σε οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους», στη «μείωση της σπατάλης»... Μέτρο για την αξιολόγηση της επιτυχίας του, η συμβολή στη δημοσιονομική ανάταξη και επανεκκίνηση της χώρας».

Διατάξεις

Όλα αυτά φαίνονται και στις συγκεκριμένες διατάξεις του σχεδίου νόμου. Καταργούνται οι 76 νομαρχίες, υπέρ-νομαρχίες και επαρχεία και στη θέση τους δημιουργούνται 13 «περιφερειακές αυτοδιοικήσεις». Οι 1034 δήμοι που υπάρχουν σήμερα πανελλαδικά συγχωνεύονται σε περίπου 350. Οι 6.000 Οργανισμοί και Δημοτικές επιχειρήσεις καταργούνται και μειώνονται στους 2000.

Μέσα από τις συγχωνεύσεις και καταργήσεις οργανισμών η κυβέρνηση θα μειώσει δραστικά κατά δεκάδες χιλιάδες τις οργανικές θέσεις που προέβλεπαν αυτοί οι οργανισμοί. Είναι η οργανωτική αναδιάρθρωση που συνοδεύει την πολιτική της «μίας πρόσληψης για πέντε αποχωρήσεις στο δημόσιο» που εξήγγειλε ο Γ. Παπανδρέου. Η μείωση του προσωπικού θα έχει τεράστιο αντίκτυπο στην ποιότητα των υπηρεσιών: Στη συχνότητα της αποκομιδής σκουπιδιών, στο πράσινο, άλλα και σε πολλές υπηρεσίες, πχ γραφεία μετανάστευσης, όπου ήδη οι αιτούντες περιμένουν για μήνες έγγραφα λόγω έλλειψης προσωπικού. Ταυτόχρονα, θα δημιουργήσει δεκάδες χιλιάδες νέους ανέργους, κυρίως από τους συμβασιούχους που θα απολυθούν από τους καταργηθέντες οργανισμούς.

Αλλά οι περικοπές δε σταματάνε μόνο στο προσωπικό και τη μείωση του κόστους εργασίας. Σύμφωνα με τον «Καλλικράτη», οι δήμοι πρέπει να έχουν «οικονομική αυτοτέλεια», «οικονομική αυτάρκεια και δυνατότητα άντλησης ιδίων πόρων» - εν ολίγοις να λειτουργούν σαν επιχειρήσεις, είτε χαρατσώνοντας τους πολίτες, είτε παρέχοντας υπηρεσίες επί πληρωμή, όπως ήδη συμβαίνει σε παιδικούς σταθμούς, αθλητικές εγκαταστάσεις και άλλες υπηρεσίες. Το κράτος θα συνεισφέρει μόνο «ως ποσοστό των τακτικών εσόδων». Αλλά και πάλι, πηγή αυτών των «εσόδων» θα είναι ο απλός κόσμος, καθώς «οι πόροι για την τοπική αυτοδιοίκηση» θα χρηματοδοτούνται άμεσα από τα έσοδα του ΦΠΑ.

Την ίδια στιγμή που πετσοκόβει τους παλιούς, ο «Καλλικράτης» μεταφέρει στους νέους «ισχυρούς» δήμους αρμοδιότητες και υπηρεσίες που προέρχονται από την καταργούμενη νομαρχιακή αυτοδιοίκηση: Την ανέγερση σχολικών κτιρίων, την πρόνοια και την προστασία δημόσιας υγείας, την ένταξη των μεταναστών, τον υγειονομικό έλεγχο, την προστασία παιδικής και τρίτης ηλικίας, τις πολεοδομικές εφαρμογές, τις αδειοδοτήσεις, την «πολιτική προστασίας του πολίτη». Τα περί «ισχυρών» δήμων είναι κουραφέξαλα, καθώς οι μεταφορές αρμοδιοτήτων ποτέ δεν συνοδεύτηκαν από μεταφορά κονδυλίων: Η μεταφορά της συντήρησης οδικού δικτύου από το ΥΠΕΧΩΔΕ στις νομαρχίες, συνοδεύτηκε από μόλις 20 εκατομμύρια ευρώ (ενώ απαιτούνταν 120). Πέρσι, οι νομαρχίες προχώρησαν σε παύση των εργασιών για τη σχολική στέγη γιατί δεν πήραν ούτε ένα ευρώ από το κράτος. Αυτή είναι η σχολική στέγη που θα παραλάβουν οι δήμοι από τις νομαρχίες.

Από την άλλη, ο «Καλλικράτης» ετοιμάζει ένα σωρό δώρα για τις επιχειρήσεις. Με δύο τρόπους. Ο ένας είναι η ανάθεση σε μεγάλες επιχειρήσεις, η ιδιωτικοποίηση ολόκληρων τομέων των υπηρεσιών των νέων δήμων και περιφερειών. Ηδη, σε πολλούς δήμους, ιδιαίτερα της επαρχίας, η καθαριότητα έχει δοθεί σε ιδιώτες εργολάβους. Αλλοι τριακόσιοι δήμοι σ´ ολόκληρη την χώρα δεν έχουν σήμερα υπηρεσίες καθαριότητας λόγω της πολιτικής των μη προσλήψεων και άλλοι 150 συμπληρώνουν τις υπηρεσίες καθαριότητας με υπηρεσίες άλλων φορέων. Ο «Καλλικράτης» θα δώσει τη δυνατότητα να «καλυφθούν» αυτά τα κενά, μέσα από μεγάλες εταιρίες τύπου ΟΙΚΟΜΕΤ που θα κερδοσκοπούν χοντρά «απασχολώντας» εργαζόμενους με πολύ μικρό κόστος.

«Ευρύτερες ενότητες» 

Ο άλλος τρόπος αφορά την ευκολία και το μέγεθος των συμφωνιών που θα μπορούν να κλείνουν μέσα από τις Συμπράξεις Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα οι νέοι Δήμοι και οι Περιφέρειες με τις επιχειρήσεις για την ανάθεση έργων μεγαλύτερης κλίμακας. «Η άσκηση αναπτυξιακής πολιτικής προϋποθέτει ευρύτερες ενότητες» αναφέρει χαρακτηριστικά το σχέδιο νόμου - «μεγαλύτερες διοικητικές περιφέρειες - μεγαλύτερες μπίζνες» μεταφράζουμε εμείς. Αντίστοιχα στην τοπική αυτοδιοίκηση, τα «deals», στα οποία μέχρι σήμερα εμπλέκονταν πολλοί όμοροι δήμοι, με τον «Καλλικράτη» θα γίνονται ευκολότερα στα πλαίσια του ενός. 

Ο «Καλλικράτης» είναι περιχυμένος με τις συνήθεις «εκσυγχρονιστικές» σάλτσες: «ηλεκτρονική διακυβέρνηση», «θεσμός έξυπνης κάρτας πολίτη», «δημοτικά ΑΤΜ», που ακόμα και αν γίνουν θα έχουν αμφίβολη χρησιμότητα - «πώς θα εξυπηρετηθούν οι 12 παππούδες στην Αγία Σωτήρα; Με το...ΑΤΜ;» αναρωτιέται εύλογα ένας δήμαρχος από το Νομό Κοζάνης. Και υποσχέσεις όπως η «Διοικητική Βοήθεια στο Σπίτι», που μοιάζουν κενό γράμμα, αν σκεφτεί κανείς ότι το υπάρχον πρόγραμμα «Βοήθεια στο σπίτι» λειτουργεί με εργαζόμενους που δεν πληρώνονται.

Ο «εκσυγχρονισμός» του «Καποδίστρια» που το 1998 ψήφισε μαζί με τη Νέα Δημοκρατία και το ΣΥΝ η κυβέρνηση Σημίτη είναι ένα καλό παράδειγμα για το τι θα σημάνει ο Καλλικράτης: Μήπως δώδεκα χρόνια τώρα βελτιώθηκαν οι υπηρεσίες; Μήπως σταμάτησαν να αυξάνονται τα τέλη και οι δημοτικοί φόροι; Μήπως οι πόλεις μας έγιναν ανθρώπινες ή η ζωή στα χωριά έγινε καλύτερη; Ασφαλέστερη, σίγουρα δεν έγινε κρίνοντας από την επάρκεια και τη λειτουργία των Καποδιστριακών δήμων στις πυρκαγιές του 2007. 

Αν για κάποιους από τους δημάρχους και τους νομάρχες της ΚΕΔΚΕ και της ΕΝΑΕ, ο «Καλλικράτης» είναι μια ευκαιρία για νέες επιχειρηματικές δραστηριότητες, οι εργαζόμενοι, οι αγρότες, οι απλοί κάτοικοι των πόλεων και των χωριών δεν έχουν να κερδίσουν τίποτα από τη «νέα αρχιτεκτονική». 

Η ΠΟΕ-ΟΤΑ και όλα τα συνδικάτα, οφείλουν όχι μόνο να πάρουν αποφάσεις ενάντια στο σχέδιο νόμου «Καλλικράτης», αλλά και να εμποδίσουν με απεργιακές κινητοποιήσεις την ψήφιση και την εφαρμογή του απαιτώντας: Δαπάνες για δημόσιες υπηρεσίες, να μην περάσουν οι περικοπές, την κρίση να πληρώσουν οι καπιταλιστές.