Η Δραγώνα είναι κοινωνική ψυχολόγος και συγγραφέας βιβλίων για τα εθνικά στερεότυπα με τα οποία φλομώνουν τα σχολικά βιβλία τους μαθητές στην πιο κρίσιμη ηλικία. Η νεολαία του ΛΑΟΣ έφτασε να οργανώσει «διαδήλωση» εναντίον της: αυτοί που εναντιώθηκαν στο φοιτητικό κίνημα την περίοδο του άρθρου 16 και της υπεράσπισης της δημόσιας δωρεάν παιδείας, προσπαθούν τώρα να το παίξουν «αγωνιστές» κατά του Υπουργείου. Μαζί τους σέρνουν και όσους παράγοντες της Νέας Δημοκρατίας και της ΟΝΝΕΔ ζητάνε «δυναμική αντιπολίτευση» στην κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ: ο Τραγάκης, κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της ΝΔ, ξεσπάθωσε κατά της «παραχάραξης της ιστορίας». Πρόκειται για αηδιαστικό θέαμα.

Αυτοί που για δεκαετίες είχαν τη δυνατότητα να γράφουν τα εγχειρίδια της ιστορίας βασισμένοι στα «επιστημονικά» πονήματα του ΓΕΣ, αυτοί που δεν αναγνώρισαν ούτε την Αντίσταση στους Ναζί όταν πρωτοψηφίστηκε τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ´80 αλλά νοσταλγούν τα αναγνωστικά της Χούντας και τις γιορτές του «Πατρίς - Θρησκεία - Οικογένεια» έχουν το θράσος να μιλάνε για «υπεράσπιση της ιστορικής αλήθειας». Για την ακρίβεια, το ξεκίνημα της συγγραφής και διδασκαλίας μιας επιστημονικής ιστορίας συμπίπτει στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα με την ήττα του μετεμφυλιακού κράτους της Δεξιάς, από τη Μεταπολίτευση και μετά. Οποιαδήποτε προσπάθεια να ξαναβάλουν πόδι οι Καρατζαφέρηδες και οι Τραγάκηδες στη συγγραφή της ιστορίας θα σημάνει μια επιστημονική οπισθοχώρηση πίσω στην εποχή των σπηλαίων. Γι´ αυτό το λόγο, κάθε εργαζόμενος, νεολαίος, επιστήμονας ή οποιοσδήποτε με το μικρότερο ενδιαφέρον στην ιστορία θα πρέπει να ταχθεί ενάντια στη στοχοποίηση της Δραγώνα από την άκρα Δεξιά, χωρίς κανέναν ενδοιασμό.

Υποσχέσεις

Αυτή η ξεκάθαρη θέση δεν πρέπει ωστόσο να είναι και το τέρμα της συζήτησης. Καταρχήν γιατί ο ερχομός του ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση δεν σημαίνει και το τέλος της διδασκαλίας των γνωστών εθνικών μύθων στα σχολεία. Κάθε άλλο. Η πρώτη κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, η κυβέρνηση του Ανδρέα το 1981, παρότι ήρθε με υποσχέσεις για ριζικές αλλαγές και σε αυτό το πεδίο, γρήγορα τις διέψευσε. 

Το περίφημο βιβλίο «Ιστορίας του ανθρωπίνου γένους» του Λευτέρη Σταυριανού, τα μέσα της δεκαετίας του ´80, που επιτέλους έσπαγε τους εθνικούς μύθους και προσέφερε μια υλιστική εξήγηση του κόσμου και της ιστορίας στους νεαρούς μαθητές, γρήγορα αποσύρθηκε. Ακόμα και σήμερα, οι μύθοι της «τρισχιλιετούς εθνικής συνέχειας των Ελλήνων» εξακολουθούν να είναι ο κορμός της διδασκαλίας της Ιστορίας στα σχολεία. Κρίνοντας από τη συνέντευξη της Δραγώνα στα Νέα της 02.01.2010 και την βιασύνη της να «καθησυχάσει» τις αντιδράσεις, καταλαβαίνει κανείς ότι οι αλλαγές «από τα πάνω» θα είναι κάθε άλλο παρά ριζοσπαστικές.

Όμως υπάρχει και ένα ευρύτερο ζήτημα για το ποιό όχημα επιλέγει κανείς για να κοντράρει τους εθνικιστικούς μύθους. Η σημερινή μόδα στην Ιστορία είναι ο «εκσυγχρονισμός» της εθνικής ταυτότητας, η απάλειψη δηλαδή των κραυγαλέων εθνικιστικών μύθων του παρελθόντος, και η οικοδόμηση ενός «νέου πατριωτισμού» (όπως λέει χαρακτηριστικά και η Δραγώνα). Επιστημονικά, αυτή η ιστοριογραφική σχολή είναι πολύ προβληματική: αρνείται τις «μεγάλες αφηγήσεις» ανεξάρτητα αν αυτές γίνονται από τη σκοπιά των εθνικών μύθων ή των ταξικών συγκρούσεων, σπάει την ενιαία ιστορική αφήγηση προς όφελος πολλών, μικρών ιστοριών που μάλιστα δεν διεκδικούν για τον εαυτό τους το κύρος της επιστημονικής αλήθειας. Το σίγουρο είναι ότι η σχολή αυτή επαναφέρει την άποψη ότι οι εθνικιστικές συγκρούσεις δεν έχουν υλικά αίτια, αλλά μάλλον οφείλονται στις «λάθος ιδέες» που κουβαλάνε στα μυαλά τους οι άνθρωποι (από τους θεσμούς, το εκπαιδευτικό σύστημα, κλπ). Έτσι, η ομάδα της Ρεπούση έφτασε να περιγράψει τη σφαγή της Σμύρνης το 1922 ως «συνωστισμό», γιατί έτσι υποτίθεται θα αποφεύγονταν τα εθνικιστικά στερεότυπα στα μυαλά των μαθητών. Ήταν το μεγαλύτερο δώρο στους εθνικιστές πολέμιους του βιβλίου, με τα γνωστά αποτελέσματα.

Ο «νέος ελληνικός πατριωτισμός»

Πολιτικά, ο «εκσυγχρονισμός» της εθνικής ταυτότητας αποτελεί όχι μόνο ατελή σύγκρουση με τον εθνικισμό, αλλά και μέθοδο για να γίνει αυτός πιο αποτελεσματικός. Στις αρχές της δεκαετίας του ´90, η σύγκρουση για το Μακεδονικό γινόταν με μπροστάρηδες τους Παπαθεμελήδες. Σήμερα, οι ελληνικές επιχειρήσεις κάνουν πάρτι στα Βαλκάνια. Ο «νέος ελληνικός πατριωτισμός» ποζάρει ως νεωτερικός τη στιγμή που οι Γκρουέφσκι κατηγορούνται ως κολλημένοι εθνικιστές. 

Το ίδιο και στα ελληνοτουρκικά: ο παραμερισμός των πιο ξετσίπωτων εθνικιστικών φωνών δίνει την δυνατότητα στην ελληνική άρχουσα τάξη να τονίζει τον «σύγχρονο ευρωπαϊκό της προσανατολισμό», σε αντίθεση με την αντίπαλό της. Έτσι, το «βέτο στην Τουρκία» γίνεται πια «προοδευτικό» και η γαλανόλευκη που κυματίζει στην κατεχόμενη Καμπούλ διαφημίζεται ως σημαία πολιτισμού κόντρα στην «ισλαμική βαρβαρότητα».

Η απάντηση στους εθνικιστικούς μύθους δεν μπορεί να είναι ο «εκσυγχρονισμός» τους, ειδικά όταν αυτός προβάλλεται ως το καρότο από μια κυβέρνηση που χρησιμοποιεί σε βάρος των εργατικών κατακτήσεων το μαστίγιο. Αλλά και η απάντηση στον «εκσυγχρονισμό» δεν μπορεί να είναι ο «αριστερός πατριωτισμός». Ο Μίκης Θεοδωράκης, με την επιστολή του στη Δραγώνα την προηγούμενη βδομάδα, έδωσε ένα δείγμα των αδιεξόδων αυτής της λογικής. Γράφει: «Το έθνος σε σχέση με την κοινωνία είναι η ψυχή σε σχέση με το σώμα. Κι εδώ είναι πιστεύω, το λάθος της σύγχρονης κοινωνικής επιστήμης, που επαγγέλλεσθε. Γιατί επιχειρεί να αναλύσει και να εξηγήσει μορφές και λειτουργίες που αφορούν την κοινωνία-σώμα και όχι το έθνος-ψυχή. Που δεν αναλύεται ούτε εξηγείται, γιατί όπως και τα φαινόμενα της θρησκείας και της τέχνης, ανάγεται στην μεταφυσική και στην υπέρβαση. Στο υπερλογικό και ανεξήγητο». 

Το πρόβλημα με αυτό το επιχείρημα δεν είναι μονάχα επιστημονικό: η συγγραφή της ιστορίας δεν μπορεί να βασίζεται στη μεταφυσική, αλλά στον ορθό λόγο. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι πολιτικό. Αναρωτιέται κανείς: αν όλοι ανήκουμε στο ίδιο έθνος, γιατί τα κεφάλια της Ορθόδοξης Εκκλησίας αφόρισαν την επανάσταση του ´21, ενώ οι μαχητές της έδωσαν τη ζωή τους; Γιατί οι έλληνες αστοί συνεργάστηκαν με τους Ναζήδες ή την κοπάνησαν στην Αίγυπτο, ενώ οι έλληνες εργάτες και η Αριστερά οργάνωσαν την Αντίσταση; Και γιατί οι καραβανάδες δεν εισάκουσαν ποτέ τα κελεύσματα της ΕΔΑ για «εθνική ενότητα» και οργάνωσαν το απριλιανό πραξικόπημα; 

Τάξη

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η τάξη αποδείχτηκε ισχυρότερη κοινωνική κατηγορία από το έθνος, τόσο για τους από πάνω όσο και για τους από κάτω. Αυτή η ιστορική πραγματικότητα αποδεικνύεται πολύ πεισματάρα για τους πατριώτες της Αριστεράς, όση μεταφυσική και αν βάλουν στο κρασί τους.

Η συγγραφή της ιστορίας πάει χέρι-χέρι με το ξεδίπλωμα των αγώνων των εργατών και της νεολαίας. Όπως και για όλα τα άλλα, οι από κάτω πρέπει να παλέψουν για να κατακτήσουν την ιστορική γνώση. Το πιο στέρεο έδαφος σ´ αυτή τους την πάλη δεν είναι ο εκσυγχρονισμός ή ο πατριωτισμός, αλλά ο διεθνισμός και ο μαρξισμός. Μονάχα έτσι η ιστορία και οι αγώνες μας θα αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις εθνικιστικές κραυγές και δεν θα τους επιτρέψουν να σηκώσουν κεφάλι.