Οριστικό τέλος στα σενάρια άμεσης ανακεφαλαιοποίησης των ισπανικών και των ιρλανδικών τραπεζών από τα ταμεία του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας έδωσε η σύνοδος κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι συνέπειες θα είναι άμεσες: τα 100 δις που είχε “εξασφαλίσει” η κυβέρνηση της Μαδρίτης τον περασμένο Ιούνη δεν θα φτάσουν ποτέ. Η διάσωση του τραπεζικού συστήματος θα βαρύνει τελικά, άμεσα με δεκάδες δισεκατομμύρια, το δημόσιο χρέος της Ισπανίας, αναγκάζοντας, με βεβαιότητα σχεδόν, τον Μαριάνο Ραχόι, τον δεξιό πρωθυπουργό, να ζητήσει την ένταξη της χώρας στις διαδικασίες “διάσωσης” της Τρόικας και των μνημονίων.
Η σύνοδος κορυφής αποφάσισε μεν να προωθήσει τα σχέδια για την δημιουργία μιας τραπεζικής ένωσης στην Ευρώπη. Για την ολοκλήρωση του σχεδίου αυτού, όμως, θα χρειαστούν χρόνια. Η Μέρκελ ξεκαθάρισε, με δηλώσεις της μετά την λήξη της συνόδου, ότι οι μηχανισμοί που θα δημιουργηθούν δεν θα είναι υπεύθυνοι, με κανένα τρόπο, για τα προβλήματα που έχουν δημιουργηθεί στο παρελθόν: με άλλα λόγια, τα δισεκατομμύρια που έχουν δώσει (ή θα δώσουν μέσα στους επόμενους μήνες) οι κυβερνήσεις της Ισπανίας, της Ιρλανδίας ή της Ελλάδας για την διάσωση των τραπεζών τους θα συνεχίσουν να προσμετρώνται στο δημόσιο χρέος τους.
Οι εφημερίδες έτρεξαν, για μια ακόμα φορά, να ρίξουν τις ευθύνες για αυτό το ναυάγιο στην πολιτική υστεροβουλία της Μέρκελ. Το 2013, γράφουν, είναι έτος εκλογών για την Γερμανία και το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα δεν θέλει να πάει σε αυτές τις εκλογές με το στίγμα του “μαλακού” απέναντι στον “σπάταλο” και “υπερχρεωμένο” Ευρωπαϊκό νότο. Στην πραγματικότητα, όμως, οι δυσκολίες που έχει να αντιμετωπίσει το σχέδιο της τραπεζικής ένωσης ξεπερνάνε κατά πολύ τις όποιες (υπαρκτές κατά κανόνα) μικροπολιτικές σκοπιμότητες της Μέρκελ. Τα εμπόδια που πρέπει να ξεπεράσει είναι τόσο μεγάλα που είναι αμφίβολο αν θα καταφέρει τελικά ποτέ να προχωρήσει.
Σκληρός πυρήνας
Η πρώτη δυσκολία που έχει να αντιμετωπίσει είναι η αντίδραση από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που βρίσκονται εκτός της Ευρωζώνης. "Αυτό που αποφασίστηκε", γράφει ο Βόλφγκανγκ Μύνχαου στην εφημερίδα Financial Times, "θα αλλάξει το μέλλον της Ευρώπης. Η τραπεζική ένωση είναι ένα πανίσχυρο εργαλείο που θα μπορούσε να συνενώσει τον σκληρό πυρήνα της ΕΕ. Αλλά ταυτόχρονα να τον διαχωρίσει από την υπόλοιπη".
Το πρώτο βήμα προς αυτή την Τραπεζική Ένωση θα είναι, σύμφωνα με τις αποφάσεις που πήρε η σύνοδος Κορυφής της περασμένης βδομάδας, η δημιουργία, μέσα στο 2013, ενός Ενιαίου Μηχανισμού Επιτήρησης (ΕΜΣ) για τις 6000 περίπου ευρωπαϊκές Τράπεζες. “Σημαντικές πτυχές αυτού του σχεδίου απαιτούν αλλαγές στις Ευρωπαϊκές Συνθήκες”, συνεχίζει ο Μύνχαου. “Η Βρετανία και άλλες χώρες που δεν έχουν τη φιλοδοξία να ενταχθούν στην Ευρωζώνη δεν θα τις προσυπογράψουν”. Οι τριβές έχουν αρχίσει από τώρα μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση: ο Ντέιβιντ Κάμερον, ο πρωθυπουργός της Βρετανίας, απειλεί να μπλοκάρει με βέτο το νέο προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και η Μέρκελ απειλεί, με την σειρά της, να ακυρώσει ολοκληρωτικά την σύγκλιση της επόμενης Συνόδου Κορυφής, αν το Λονδίνο επιμείνει στις δικές του απειλές. Πολλοί έχουν αρχίσει τώρα να μιλάνε για ένα πιθανό Brexit -την έξοδο της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η δεύτερη μεγάλη δυσκολία είναι η ίδια η κρίση. "Η νομισματική ένωση”, γράφει ο Μύνχαου, “μπορεί να εκραγεί πολύ πριν αρχίσουν οι νέοι μηχανισμοί να λειτουργούν. Η τραπεζική ένωση, με την μορφή που οικοδομείται σήμερα, δεν πρόκειται να μας βοηθήσει στην αντιμετώπιση της παρούσας κρίσης”. Ο στόχος της τραπεζικής ένωσης είναι να σπάσει αυτό που το ΔΝΤ ονομάζει “ο φαύλος κύκλος δημοσίου χρέους-τραπεζών”: οι ιδιωτικές καταθέσεις στο εγχώριο τραπεζικό σύστημα είναι εγγυημένες από το κράτος -από το ίδιο χρεοκοπημένο κράτος που στηρίζεται στο τραπεζικό σύστημα για να καλύπτει τα ελλείμματά του. “Το νέο σύστημα θα το κάνει αυτό, κάποτε. Αλλά δεν θα το κάνει τώρα”. Με την προϋπόθεση, φυσικά, ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ευρωζώνη θα έχουν επιβιώσει μέχρι τότε. Πράγμα που μοιάζει, όσο περνάει ο καιρός, ολοένα και πιο δύσκολο και απίθανο.