Εδώ και τρία χρόνια ολόκληρος ο κόσμος και ιδιαίτερα ο κόσμος της Αριστεράς κοιτάει στην Ελλάδα, για να δει ποιος θα κερδίσει απέναντι στην κρίση που διαλύει την κοινωνία σας. Γιατί στους δικούς σας αγώνες έχουμε δει τα μεγαλύτερα σημάδια ελπίδας για την αντίσταση στη λιτότητα παντού. Οι εκπαιδευτικοί και οι άλλοι εργάτες της Βρετανίας ενδιαφέρονται πολύ να μάθουν για την ανάπτυξη των αγώνων σας.
Θέλω να μιλήσω για τις βασικές θεματικές αυτής της συζήτησης. Κρίση, αντίσταση, επανάσταση. Πρώτα απ' όλα για την κρίση. Το κεντρικό είναι ότι η κρίση συνεχίζεται. Διαβάζω μια νέα βιογραφία του Καρλ Μαρξ που λέει ότι ήταν ένας παλιομοδίτης τύπος του 19ου αιώνα που δεν μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τον καπιταλισμό του 21ου αιώνα. Η αλήθεια είναι ότι, ο Μαρξ είναι ο κεντρικός διανοητής που μας επιτρέπει να κατανοήσουμε την κρίση.
Η κρίση εξελίσσεται εδώ και έξι χρόνια. Αυτό δεν έχει ξανασυμβεί από τη δεκαετία του '30. Συνήθως οι κρίσεις κρατούσαν ένα με δύο χρόνια. Και δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι τελειώνει. Τα τελευταία στοιχεία της Ευρωζώνης δείχνουν πως όλες οι οικονομίες είτε συρρικνώνονται είτε είναι βαλτωμένες. Πρόκειται για μια βαθιά μακρόχρονη κρίση του καπιταλιστικού συστήματος. Δυστυχώς, και η λιτότητα συνεχίζεται. Αλλά έχει γίνει μια σημαντική αλλαγή. Οι ιδεολογικές δικαιολογίες για την λιτότητα εξαφανίζονται. Σε έρευνά τους, δύο αμερικάνοι οικονομολόγοι, οι Ράινχαρτ και Ρογκόφ, επιχειρηματολογούσαν πως όταν το χρέος μιας χώρας ξεπεράσει ένα συγκεκριμένο επίπεδο, τότε αυτή η χώρα μπαίνει σε πολύ βαθιά κρίση. Αυτή τη μελέτη χρησιμοποιούσαν η Κομισιόν και άλλοι θεσμοί για να δικαιολογήσουν τη λιτότητα. Αποκαλύφτηκε πρόσφατα ότι οι δύο οικονομολόγοι έκαναν βασικά λάθη αριθμητικής και χρησιμοποιούσαν ψεύτικα στοιχεία.
Αλλά τα επιχειρήματα αλλάζουν και στην Αριστερά. Ως τώρα έπρεπε να είσαι στην ΑΝΤΑΡΣΥΑ για να πεις ότι χρειάζεται να σπάσουμε με το ευρώ. Τώρα το ΑΚΕΛ, το μεγαλύτερο αριστερό κόμμα στη νότια Κύπρο που μέχρι πρόσφατα ήταν στην κυβέρνηση, λέει ότι πρέπει να σπάσουμε με το ευρώ. Και δεν είναι μόνο στις αποκαλούμενες περιφερειακές οικονομίες της Ευρωζώνης που προκύπτουν αυτά τα επιχειρήματα. Πριν λίγες βδομάδες, ο Όσκαρ Λαφοντέν, ο πρώην γερμανός υπουργός Οικονομικών και πρώην επικεφαλής της Die Linke, του ισοδύναμου του ΣΥΡΙΖΑ, έκανε μια ομιλία που έλεγε ότι το ευρώ ήταν μια καταστροφή, πρέπει να επιστρέψουμε στα εθνικά νομίσματα. Έτσι, έχουμε απέναντί μας ένα σύστημα σε κρίση και μια άρχουσα τάξη της οποίας οι ερμηνείες για την κρίση χρεοκόπησαν.
Εκλογές
Αυτό με φέρνει στο ζήτημα της αντίστασης. Γιατί η αντίσταση δεν εξελίσσεται μόνο στους δρόμους και τους εργατικούς χώρους. Η διπλή χρεοκοπία του συστήματος, οικονομική και ιδεολογική, προκαλεί ακόμα και εκλογικές ανταρσίες ενάντια στο σύστημα. Πάρτε για παράδειγμα την Ιταλία της οποίας η οικονομία συρρικνώνεται έντονα. Το Φεβρουάριο, το 25% των ψήφων πήγε στο Κίνημα των Πέντε Αστέρων του κωμικού Μπέπε Γκρίλο. Στη Βρετανία, πρόσφατα είχαμε τοπικές εκλογές. Το 27% των ψηφοφόρων στήριξε άλλα κόμματα έξω από τρία βασικά αστικά κόμματα της χώρας. Δυστυχώς, ο μεγαλύτερος ωφελημένος δεν ήταν τόσο αστείος, γιατί ήταν το Κόμμα της Ανεξαρτησίας (UKIP) που δεν είναι μόνο ενάντια στην ΕΕ, αλλά είναι επίσης ρατσιστικό και ενάντια στους μετανάστες.
Όμως δεν πρέπει να υποτιμήσουμε την απόγνωση που υπάρχει πίσω από αυτές τις ψήφους. Σε έρευνα για τους ψηφοφόρους του, στην οποία τους ρωτούσαν “πείτε ένα καλό πράγμα της Βρετανίας”, εκείνοι απάντησαν “το παρελθόν της”. Δηλαδή είναι άνθρωποι που απορρίπτουν τα πάντα σχετικά με τη σημερινή κοινωνία. Βλέπουμε ότι αυτές οι ψήφοι στρέφονται σε κόμματα που στην καλύτερη περίπτωση είναι αντιφατικά και στη χειρότερη αντιδραστικά. Το πιο επικίνδυνο παράδειγμα σχετικά με τον αντιδραστικό αυτό πόλο, είναι στην Ελλάδα με την άνοδο της Χρυσής Αυγής. Τι μπορούμε να κάνουμε για να εμποδίσουμε την εξέγερση απέναντι στο σύστημα να πάρει αυτή την πορεία;
Δυο παράγοντες είναι κρίσιμοι. Ο πρώτος είναι οι αγώνες. Ένας λόγος που ο κόσμος κοιτάει στην Ελλάδα είναι ότι βλέπει, όχι μόνο την κρίση και τους ανθρώπους που υποφέρουν ή την άνοδο της Χρυσής Αυγής, αλλά και την άνοδο της Αριστεράς με τη μορφή του ΣΥΡΙΖΑ. Γιατί η Ελλάδα είναι διαφορετική; Οχι γιατί ο Τσίπρας έχει ωραίο χαμόγελο. Η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ είναι αποτέλεσμα των έντονων κοινωνικών και πολιτικών αγώνων που έχει δώσει η οργανωμένη εργατική τάξη, οι φοιτητές, οι μετανάστες. Με άλλα λόγια, είναι η ένταση των κοινωνικών αγώνων που άνοιξε το δρόμο για την άνοδο της Αριστεράς στην Ελλάδα.
Αυτό υπογραμμίζει τη σημασία οπουδήποτε είμαστε να χτίζουμε τους αγώνες. Οι εικόνες από τις διαδηλώσεις των μεταναστών εργατών από το Μπαγκλαντές μετά τους πυροβολισμούς στη Μανωλάδα έκαναν το γύρο του κόσμού, γιατί ήταν εικόνες αντίστασης, συλλογικών αγώνων, αλληλεγγύης και διεθνισμού. Αυτό δεν έπεσε από τον ουρανό. Συνέβη γιατί οι ακτιβιστές της επαναστατικής αριστεράς και του αντιρατσιστικού κινήματος στην Ελλάδα οργάνωσαν την αλληλεγγύη με αυτούς τους εργάτες.
Και αυτό με φέρνει στο δεύτερο παράγοντα που κάνει τη διαφορά. Ο ρόλος της αριστεράς είναι κρίσιμος. Μπορεί να κοιτάξει κανείς τον κόσμο και να τον πιάσει απόγνωση. Μελέτες δείχνουν ότι υπάρχουν οι μεγαλύτερες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα τα τελευταία τρία εκατομμύρια χρόνια. Μπορεί κανείς να δει αυτό, την οικονομική κρίση, την άνοδο του ρατσισμού, την σφαγή στη Συρία και να τον πιάσει απόγνωση. Αλλά υπάρχει η θετική μεριά, το παράδειγμα των αγώνων που διαμορφώνουν τη συνείδηση του κόσμου και που η Αριστερά πρέπει να οργανώσει για να βοηθήσει σε αυτή την κατεύθυνση.
Σύστημα
Τι απαιτείται από την Αριστερά σήμερα; Τρία πράγματα. Πρώτον, είναι απαραίτητο να βάλει στο στόχαστρο το σύστημα. Πρόκειται για κρίση του καπιταλισμού. Δεν πρόκειται για ζήτημα ηλιθιότητας ή απληστίας της ελληνικής, της ευρωπαϊκής ή της βρετανικής άρχουσας τάξης. Μη με παρεξηγήσετε, είναι ηλίθια και άπληστα καθάρματα. Όπως έλεγε ο Μαρξ αποτελούν μια προσωποποίηση της λογικής του συστήματος. Όμως, δεν πρόκειται για κρίση που θα λυθεί με μερικές μεταρρυθμίσεις σαν αυτές τις αηδίες που ακούμε για τη «ρύθμιση των αγορών». Ο εχθρός είναι το σύστημα, η λύση είναι η επανάσταση.
Δεύτερο, είναι απαραίτητο να αναδεικνύουμε συγκεκριμένα αιτήματα όχι αφηρημένα συνθήματα. Χαίρομαι που ακούω από τους συντρόφους στην Ελλάδα ότι το ΚΚΕ ανακάλυψε πρόσφατα ότι η λύση στην κρίση είναι η σοσιαλιστική επανάσταση. Κρίμα που δεν το συνειδητοποίησε νωρίτερα αλλά τι να κάνουμε. Αλλά αν μιλάς αφηρημένα για τη σοσιαλιστική επανάσταση και δεν έχεις συγκεριμένα αιτήματα που προχωρούν τον αγώνα μπροστά, τότε δεν συμβάλλεις στην επιτυχία του στόχου. Μια πραγματική αριστερά πρέπει να έχει απαντήσεις στα εξής ερωτήματα. Σπάμε με το ευρώ ή όχι; Αρνούμαστε να πληρώσουμε το χρέος ή όχι; Εθνικοποιούμε κάτω από εργατικό έλεγχο τις επιχειρήσεις που χρεοκοπούν; Διατηρούμε και ενισχύουμε τις δημόσιες υπηρεσίες; Μια γνήσια αντικαπιταλιστική αριστερά πρέπει να έχει ένα πρόγραμμα που αντιμετωπίζει συγκεκριμένα την κρίση. Αν δεν το κάνει αυτό, δεν προσφέρει μια προοπτική, μια εναλλακτική για τον κόσμο που ψάχνει λύση απέναντι στην κρίση.
Τρίτο, είναι απαραίτητο να οργανώνεις για να οικοδομείς τους αγώνες. Γιατί και την καλύτερη ανάλυση ή πρόγραμμα του κόσμου να έχεις, είναι άχρηστα αν δεν οργανώνεις για να χτίσεις τους αγώνες. Η ελπίδα δεν έρχεται απλά από μια ιδεολογική ανάλυση. Έρχεται από την αυτοπεποίθηση που δίνει η εμπειρία του επιτυχημένου συλλογικού αγώνα.
Λένε πολλοί ότι είναι δύσκολο να έχουμε νίκες σήμερα γιατί το στοίχημα είναι μεγάλο, παλεύουμε ολόκληρο το σύστημα. Αλλά αν δεις τις ρωγμές και τις αντιφάσεις του συστήματος, μπορείς να βρεις ευκαιρίες για επιτυχημένο αγώνα. Πετώντας τη Χρυσή Αυγή από μια γειτονιά. Χτίζοντας την αλληλεγγύη με τους μετανάστες εργάτες που δέχονται επίθεση. Χτίζοντας την αλληλεγγύη σε μια απεργία όπως των καθηγητών. Είναι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να χτίσουμε την αυτοπεποίθηση των άλλων και τη δική μας.
Γι' αυτό χρειαζόμαστε οργάνωση, όπως το ΣΕΚ στην Ελλάδα. Γιατί εκπροσωπεί μια παράδοση ιδεολογική και μια εμπειρία αγώνων που ενώνονται σε μια οργάνωση. Αυτά που κάνετε είναι εξαιρετικά σημαντικά. Κάποιες φορές δέχεστε επίθεση που δεν πηγαίνετε με το ρεύμα της πλατιάς αριστεράς. Είναι σημαντικό να μείνετε σταθεροί και να οργανώνετε για το χτίσιμο των αγώνων. Καλή τύχη σε αυτά που κάνετε.